سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
ءىس-شاراعا توراعالىق ەتكەن پرەزيدەنت كىرىسپە سوزىندە تاريحقا شولۋ جاساپ, استانانىڭ ەل دامۋىنداعى ماڭىزىنا توقتالدى. «بۇرىنعى اقمولا قالاسىنىڭ توڭىرەگى قانداي بولعانىن بارىمىزگە بەلگىلى. جاڭا قالانىڭ ورنى ميداي دالا ەدى. قازىر قالانىڭ وسىلاي دامىعانىنا ءوزىم دە تاڭعالامىن. ءبىز اتا-بابامىزدىڭ ارمانىن ورىنداپ, سارىارقانىڭ تورىندە ەل ورداسى – استانانى سالدىق. دۇنيە ءجۇزى تامسانىپ, تاڭعالاتىن شاھارعا اينالدىردىق», دەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاجىماي-تالماي, اۋا رايى قولايسىز كەزدەردە دە كىدىرمەي ەڭبەك ەتكەن قۇرىلىسشىلارعا, مونتاجشىلارعا, قالانىڭ ءىشى-سىرتىن تازالاعان, اباتتاندىرعان جۇمىسشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ساناۋلى جىل ىشىندە ميلليون تۇرعىنى, اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمى بار, جاھاندىق دەڭگەيدەگى جيىندار وتەتىن, الەمگە تانىلعان شاھار سالىپ, ونى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم قالاسىنا اينالدىرۋعا قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىلا ۇلەس قوسقانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
ەلباسى تانىمال امەريكالىق تەلەجۋرناليست لارري كينگتىڭ «تاريحقا ۇڭىلەر بولساق, ەلدەردىڭ شاھارلاردى جاۋلاپ العانىن كورەمىز, ال قازاقستان بولسا قالا سالادى» دەگەن ءسوزىن مىسالعا الىپ, وسىناۋ لەبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋ سيپاتىن تۋرا بەرگەنىنە توقتالدى.
بۇدان كەيىن استانانىڭ دامۋى بويىنشا قالا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ بايانداما جاسادى. قالا باسشىسى ەلوردانىڭ ەل ماقتانىشىنا اينالعانىن ايتا كەلىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ, الداعى جوسپارمەن ءبولىستى.
ءا.يسەكەشوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, استانا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا قارقىندى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر ەكونوميكالىق ءوسىم 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوبەيىپ, 4,8 پايىزعا جەتكەن. 20 جىل ىشىندە ەلورداعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 8 تريلليون تەڭگەگە جۋىقتادى. قالانىڭ دامۋىنان مەملەكەتتىڭ قازىناعا 6,3 تريلليون تەڭگە قاراجات تۇسكەن.
قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «استانانىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋى» باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىس ەكى باعىتتا جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا, دامۋدىڭ جاڭا مودەلى ارقىلى ايماقتىق حاب قۇرىپ, شاھاردى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى نەگىزگى ورتالىققا اينالدىرۋ كوزدەلگەن. ەكىنشى باسىمدىققا ساي, قالا ەكولوگياسىن جاقسارتۋ قولعا الىنىپ, تۇرعىنداردىڭ كىرىسىن كوبەيتۋ ارقىلى حالىققا قولايلى جاعداي جاسالادى.
سونىمەن قاتار ءا.يسەكەشەۆ استاناداعى قۇرىلىس سالاسىنا دا توقتالدى. باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بىلتىر 2,36 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنعان. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى اياسىنداعى «5-20-25» باعدارلاماسى حالىقتى ءۇي-جايمەن قوسىمشا قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. وسى باعىت اياسىندا ستۋدەنتتەرگە دە قولايلى جاعداي جاسالاتىنى ءسوز بولدى.
«جاتاقحانا ماسەلەسىن شەشۋدى ەرەكشە باقىلاۋعا الدىق. قازىرگى تاڭدا ءتورت جوعارى وقۋ ورنىنا 9750 جاتاقحانا ورنى قاجەت ەكەنى ەسەپتەلدى. وسى ماقساتتا جالپى اۋماعى 10,4 گا بولاتىن 10 جەر تەلىمى بەلگىلەنگەن. بالاما رەتىندە نارىقتىق مەحانيزمدەردى ۇسىنامىز. ناقتىراق ايتقاندا, قالاداعى 35 كوللەدجدە 26 مىڭ ستۋدەنت وقيدى. ولاردىڭ 1800-ءى جاتاقحانامەن قامتىلعان. ءالى 2100 ورىنعا قاجەتتىلىك بار», دەدى ءا.يسەكەشەۆ.
قالا اكىمى بۇدان ءارى حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اتقارىلعان جۇمىستار جونىندە ايتىپ ءوتتى. ءا.يسەكەشەۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە قاراعاندا, ەلورداداعى بىلىممەن قامتۋ 80 پايىزعا دەيىن ارتقان. قازىرگى تاڭدا قالادا 143 مىڭنان استام مەكتەپ جاسىنداعى بالا بار. ولاردى ورتا بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الداعى ءۇش جىل كولەمىندە 27 مەكتەپ سالىنىپ, 10 جاپسارلاس عيمارات قۇرىلىسى جۇرگىزىلمەك. بۇدان بولەك, 2025 جىلعا دەيىن 10 ەمحانا اشۋ جوسپاردا بار. وعان قوسا, ءا.يسەكەشەۆ ەكولوگيا, ەكونوميكانى دامىتۋ, تۋريزم, گازداندىرۋ سەكىلدى قالا ومىرىنە قاجەتتى ماڭىزدى سالالار توڭىرەگىندە ءسوز قوزعادى. سونداي-اق, استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋ جوسپارىمەن ءبولىستى
قالا اكىمىنىڭ بايانداماسىن مۇقيات تىڭداعان ەلباسى بىرقاتار ماسەلەلەردى ناقتىلاپ ءوتتى. ماسەلەن, استانانىڭ مەرەيتويىنا تارتۋ جاساۋدى جوسپارلاعان وبلىستار قالا تۇرمىسىنا قاجەتتى نىساندار سالۋ كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى.
«ەلوردامىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىن بارلىعىمىز بىرلەسىپ اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. بۇل – ەلدىڭ قۋانىشى. قالانى قالاي سالىپ, ىرگەسىن قالاي كوتەرگەنىمىزدى بارشاڭىز بىلەسىزدەر. استانا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ درايۆەرىنە اينالىپ, 20 جىل ىشىندە قالانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى ۇلعايدى. ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا كوشباسشىعا اينالدى», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى باس قالادا ەڭ ءىرى كورپوراتسيالار, ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ كەڭسەلەرى جۇمىس ىستەيتىنىن, وتاندىق كاسىپورىندار, قارجىلىق ءارى ءوندىرىس ۇيىمدارى قىزمەت اتقاراتىنىن ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار, استانانىڭ دامۋىنا, ونىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. قازىرگى قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەرگە توقمەيىلسىمەي, دامۋدى جالعاستىرۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن ن.نازارباەۆ قالاداعى وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءسوز قوزعادى. ماسەلەن, شاھارداعى ۇيىمداستىرىلماعان ساۋدا بازارلارىن سىنعا الدى. مەملەكەت باسشىسى جيىن بارىسىندا سونداي بازارلاردىڭ سۋرەتىن كورسەتە وتىرىپ, مۇنداي باسسىزدىقتى تارتىپكە كەلتىرۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. سونداي-اق ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى.
ء«بىز اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەيىم ەلمىز. الايدا ءالى كۇنگە دەيىن ونىمدەردىڭ باسىم بولىگىن سىرتتان الىپ وتىرمىز. ەت وندىرەمىز, شۇجىقتى سىرتتان اكەلەمىز. جەمىس-جيدەك, كوكونىستى دە تاسىمالدايمىز. بىزدەگى بار نارسەنىڭ ءبارىن سىرتتان تاسىپ وتىرمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وسى ماسەلەگە قاتىستى ن.نازارباەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارلارى ەربولات دوساەۆ پەن ومىرزاق شوكەەۆكە ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىنە قاتىستى بارلىق تۇيتكىلدەردى شەشۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت كەمەروۆادا بولعان قايعىلى وقيعادان قورىتىندى شىعارۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. «قازىر مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا تەكسەرۋ ءجۇرىپ جاتىر. بالالار الاڭدارىن ەڭ جوعارى قاباتقا سالۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ وندا ساۋدا-ساتتىق بولۋى ءتيىس قوي. الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن جوبالار قۇرىلىسى بويىنشا وسىنداي مىندەت جۇكتەۋ قاجەت», دەدى ن.نازارباەۆ.
سونىمەن قاتار ەلباسى قوعامدىق ءتارتىپ, استانانىڭ ەكولوگياسى, الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالدى. اسىرەسە, ەلوردادا ءالى كۇنگە دەيىن كونەرگەن عيماراتتاردىڭ شاھاردىڭ قاق تورىندە تۇرعانىن سىناپ, تۇرعىن ۇيلەردە پايدالانىلاتىن وتىننىڭ ساپاسىن باقىلاۋدى تاپسىردى. سونداي-اق اۆتوتۇراق, قوعامدىق كولىك جۇمىسىن جولعا قويۋدىڭ قاجەتتىگىن مالىمدەدى.
بۇدان بولەك ن.نازارباەۆ بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا تىڭعىلىقتى ازىرلەنۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
