ورالحاننىڭ قارعاداي كەزىندە «لەنينشىل جاستا» جاريالانعان ءۇش-ءتورت وچەركىن وقىپ, اۋىلدا قاپەرسىز جۇرگەن جەرىنەن ش.مۇرتازا ونى رەسپۋبليكالىق باسىلىمعا جۇمىسقا شاقىرعانى دا ايتىلادى. قالامداس, رۋحتاس اعاسىنا ارناعان ءسوزىن:
«مىنە, ءسىز الپىس دەگەن اسۋعا شىقتىڭىز, تومەنگە قاراڭىزشى, اعا, مەن كورىنەم بە ەكەم؟» دەپ تۇيىندەيدى ورالحان بوكەي. وقىپ وتىرىپ, ءار جولدان ىنىلىك ىزەت, كىشىپەيىلدىك ەسىپ تۇرعانىنا تاڭعالاسىڭ, تامساناسىڭ.
ارادا اتتاي زاۋلاپ 6 جىل وتكەندە ومىردەن وزعان ءىنىسى تۋرالى ەگىلتىپ ەستەلىك جازۋ شەراعاڭنىڭ ەنشىسىنە ءتيىپتى. قالامگەر: «تومەنگە قارايمىن, ەندى ورالحان كورىنبەيدى. كاتونقاراعايعا بارعاندا, شىڭعىستايعا بارعاندا القاراكوك اسپاندا ءبىر قىران بيىكتەن تومەنگە قاراپ, باياۋ قالىقتاپ ءجۇردى دە قويدى. ەندى بيىكتەپ كەتكەن ورالحان شىعار», دەگەندە جان دۇنيەڭ قوپارىلىپ تۇسكەندەي كۇيگە تۇسەسىڭ.
قالامگەر رەتىندە, قايراتكەر رەتىندە ورالحان بوكەي مەن شەرحان مۇرتازانىڭ قايسىسى بيىكتەۋ ەكەنىن ەكى جازۋشىنى دا جاقسى كورەتىن حالىقتىڭ تالعام تارازىسى انىقتايتىنى تۇسىنىكتى عوي. بىراق ءبىر-بىرىنە ارناعان سوزدەرىندەگى شىنايىلىق, قاراپايىمدىلىق ەكەۋىنىڭ دە تۇلعاسىن كوز الدىڭىزدا اسقاقتاتىپ جىبەرەرى حاق!
قادىر مىرزا ءالىنىڭ ء«يىرىمى» كىتاپ بولىپ شىقپاي تۇرىپ-اق, گازەت بەتىندە قولدان-قولعا تيمەي وقىلدى, وندا ايتىلعان دۇنيەلەر قويىن داپتەرلەرگە ءتۇرتىلدى, افوريزمگە اينالىپ اۋىزدان اۋىزعا تاراپ كەتتى. كوز كورگەن اعا بۋىن, زامانداستارى, كەيىنگى ءىنى-قارىنداستارى تۋرالى تولىمدى دۇنيەدەن ءوزىن ماقتاعان نەمەسە ءوزىن بىرەۋلەردىڭ اتىمەن ماقتاتقان تۇسىن تاپپادىق. تالاي جانردا قالام تەربەگەن, تەرەڭ ءبىلىم, تۇڭعيىق ويدىڭ يەسى, بالكىم, ازداپ ماقتانسا دا جاراسار ما ەدى؟! جوق, وعان ىشكى مادەنيەتى, ومىردەن ۇيرەنگەن ءھام وقۋ-توقۋىمەن كەلگەن ونەگەسى جىبەرمەپتى.
قازاق كينوونەرىنىڭ كوريفەيى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ «مەنىڭ جانرىم – كۇندەلىك» اتتى دۇنيەسىن شولساڭىز, اعا بۋىنعا دەگەن شەكسىز قۇرمەتكە تۇنىپ تۇر. تەاتر مەن كينوداعى اكتەر, رەجيسسەر ارىپتەستەرى, باسقا دا قوعام, مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ تالايىنىڭ اتى اتالادى. كۇندەلىك ىشىندە ءوزىنىڭ بولاتىنى دا تۇسىنىكتى. بىراق «مەن ءسويتىپ ەدىم» دەگەن جەرى ەسىمىزدە جوق.
قالىڭ قازاق گەر-اعا دەپ اسپەتتەگەن گەرولد بەلگەردىڭ دە كۇندەلىگى كوزىنىڭ تىرىسىندە جارىققا شىققان-دى. قوعامنىڭ كەلەڭسىزدىكتەرىن اياماي شىمشىلاپ, قاراپايىم كوزگە بايقالا بەرمەيتىن قالتارىس-بۇلتارىستارىن بايقاي بىلگەنىنە ەرىكسىز باس شايقايسىز. قاراپايىم جازعان, قاراپايىم تۇرمىس كەشكەن. كۇندەلىكتە ءسوز بولعان ادامداردىڭ دا كوپشىلىگى ەل بىلە بەرمەيتىن قاراپايىم جاندار. دوكەيلەرمەن كەزدەسكەنى, قولىنان ماراپات العانى تۋرالى ايتقانى ەستە جوق. ايتا بەرسەك, كىسىلىك پەن كىشىلىكتىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىندەي بولعان ەستەلىك, ەسسە, كۇندەلىك, تولعانىستار از ەمەس. ءبىر عانا زەينوللا قابدولوۆتىڭ «مەنىڭ اۋەزوۆىم» اتتى رومان-ەسسەسىندە «مەنىڭ» اۋەزوۆتى مەنشىكتەپ وتىرىپ-اق قالىڭ قازاقتىڭ قۇشاعىنا سۇڭگىتىپ جىبەرەتىنى, حالىقتى اۋەزوۆكە بۇرىنعىدان بەتەر عاشىق قىلاتىنى قانداي عاجاپ!
الميساقتان قالىپتاسقان قۇبىلىس – رەداكتسياعا تانىمال تۇلعالار تۋرالى تولعانىستار, ەستەلىكتەر ءجيى كەلىپ تۇرادى. كۇندەلىك جازۋ دا كۇندەلىكتى ادەتكە اينالا باستادى. كەيبىرەۋىن ۇستىنەن قاراپ, كۇزەپ-تۇزەگەن كەزدەرىمىز بولدى. جازبالارىن الەۋمەتتىك جەلىگە جاريالاپ وتىرۋ دا سانگە اينالدى. ءتىلى شۇرايلى, مازمۇنى ەلىكتىرەتىن دۇنيە بولسا, ونى وقۋدىڭ ءوزى راحات قوي. وكىنىشكە قاراي, كوپشىلىگىنىڭ تاقىرىبىنا قاراپ-اق كەيىپكەرلەرى تۋرالى ەمەس, ءوزى تۋرالى كوبىرەك ايتۋدى كوكسەگەنىن سەزە قوياسىز. تۇلعا دارەجەسىنە كوتەرىلگەن جانداردان گورى ءوزىنىڭ «مەن»-ءىن كورسەتۋگە جانىعىپ تۇرادى, تۇپكى ماقساتى سول بولسا ەندى قايتسىن؟! ارينە اركىمنىڭ-اق كوزگە تۇسكىسى كەلىپ تۇرۋى پەندەگە ءتان تابيعي قۇبىلىس. الايدا ءوزى تۋرالى ماداقتى وتكىزۋ ءۇشىن تانىمال تۇلعالاردىڭ, كەيدە و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن تۇلعالاردىڭ ەسىمىن پايدالانۋ ازداپ وعاشتاۋ كورىنەدى.
الىستاعان سايىن بيىكتەي بەرەتىن الىپ تۇلعالار قازاقتا از ەمەس. «جازىلار ەستەلىكتەر مەن تۋرالى» دەپ مۇقاعالي ايتقانداي, ولار تۋرالى دۇنيەلەردىڭ ءجيى جارىق كورۋى دە زاڭدىلىق. تەك سول تاۋ-تۇلعالارعا قارا سوزدەن تۇعىر قويماققا تالپىنعاندا, ءوزىن كورسەتىپ قالماققا تىرىسۋ ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانداي. شەرحان مۇرتازا مەن ورالحان بوكەي سياقتى ءبىر-ءبىرىن بيىك قويعاننان ەشكىم الاسارىپ قالماس ەدى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
