مال قورانىڭ ءىشى تاپ-تازا, كولدەنەڭ جاتقان ءبىر بۇراۋ جوق. الدىمەن كوزىمىز وتتىققا تۇسكەن. وزگەشە وتتىق. ءبىز كورگەندە سىرعاۋىلدان, ايتپەسە ءسابيدىڭ بىلەگىندەي تەمىردەن جاسالۋشى ەدى. الگى وتتىقتاردىڭ القىمى مالدىڭ الدىنان قالعان قىرقىندىعا تولىپ تۇراتىن. ال بۇل جەردەگىسى ءبىز كورمەگەن وزگەشە وتتىق. ءتىپتى مال الدىنا سالىنعان بايىتىلعان قۇراماجەمدى كومكەرگەن دە ەشتەڭە جوق, تەك تۇبىنە كەراميكالىق تاقتاشالار توسەلىپتى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شىرىگەن قىرقىندى ءشوپ مال اعزاسىنا زيان. ال, قۇراما جەمنەن ءبىر ۋىس تا قالمايدى. «تىلمەن جالاعانداي» دەيتۇعىن تازالىقتى اڭعارتاتىن ءسوز تىركەسىن وسى جەرگە قولدانساق اينا-قاتەسىز ءدال كەلەتىن ءتارىزدى.
الدەنەشە جىل ەگىن ەگۋمەن اينالىسقان اعايىندى ساعيدوللا, قابيبوللا, قايىرباي, ەرجان بيەكەنوۆتەر ءار جىل سايىن ون مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپقا ءداندى داقىل سىڭىرەتىن. كۇش قاپتال جەتىپ, مۇمكىندىك ون مىڭ گەكتاردى وراپ العانىمەن, ەرەيمەننىڭ ەتەگى تالاپتى ەرگە دە ساراڭداۋ. ەگىن شىققان جىلدىڭ وزىندە گەكتارىنا 7-8 تسەنتنەردەن اينالۋى مۇمكىن. ايتپەسە, ءار جىل سايىن گەكتار اينالىمى نەبارى 2,5-3 تسەنتنەردەن اسپايدى. بيىل قارعانىڭ ميى قاينايتىن جازدىڭ ىستىعىندا تۋرا جەتپىس كۇن بويى زەڭگىر كوكتەن ءنار تامباعان. شولىركەگەن دالانىڭ ءشولى قانباعان سوڭ ءونىم تۋرالى نە ايتارسىز. بىراق سونىڭ وزىندە دە شارۋا قوجالىعى ازىن-اۋلاق ونىمىنەن پاي يەلەرىنە تيىسىنشە استىعىن, ءشوبىن, سابانىن بەرىپ تۇرادى ەكەن.
– ەل وزىمىزدىكى بولعان سوڭ شىعىمى مول, توپىراعى قۇنارلى, جايلى جەر ىزدەپ جىلىستاپ كەتە المايسىڭ, – دەيدى شارۋا قوجالىق باسشىسى ەرجان بيەكەنوۆ. الداعى ۋاقىتتا سۋارمالى ەگىستىك ماسەلەسىن شەشكىمىز كەلەدى. سوندا عانا بۇل جەردەن ءتاۋىر ءونىم الۋعا بولادى. ايتپەسە ەڭبەگىڭ – ەش, تۇزىڭ – سور.
شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كوكتەن ءيىپ, جەردەن بەرەتىن جومارت جىل ءتورت-بەس جىلدا ءبىر-اق رەت قايتالانادى ەكەن. وعان دەيىن تۇقىمى, جانار-جاعارمايى, مەحانيزاتوردىڭ ەڭبەكاقىسى, تىڭايتقىشى دەگەن ءتارىزدى تولىپ جاتقان شىعىنداردىڭ ءوزىن اۋپىرىمدەپ ازەر جابادى. سونىڭ وزىندە تاۋدان-تاستان بەتى قايتپاعان تالاپتى جاندار جەر ەمشەگىن ەمبەك بولىپ تالاپتانىپ تىربانۋدا. جالعىز وزدەرىنىڭ يگىلىكتەرى ءۇشىن ەمەس, جالپاق جۇرتتىڭ جايى ءۇشىن. اۋەل باستا ارقايسىسى جەكە-جەكە كاسىپ قىلسا, كەيىن بەرەكەنىڭ بىرلىكتە ەكەندىگىن سانامەن سالماقتاعان اعايىندى جىگىتتەر ءۇش شارۋا قوجالىعى مەن ءبىر جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتىڭ كۇش-قۋاتىن ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرىپ, تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن قۇرۋدى قولعا العان. بۇل ويدىڭ ءوزى ەرجان گەرمانياعا ءبىر سەبەپپەن بارعان كەزىندە تۋىنداعان كورىنەدى. ءار ىسىنە مۇقيات نەمىس اعايىنداردىڭ مال فەرماسىنداعى ءىستىڭ جايىن كورگەن ەرجان تاڭ-تاماشا قالسا كەرەك. مالدان جوعارى ءونىم الىپ وتىرعان نەمىستىڭ قولىنان كەلگەن ءىس قازاقتىڭ قولىنان نەگە كەلمەسىن؟! ونىڭ ۇستىنە ءتورت ت ۇلىك مالدى ءوسىرۋ ۇلتىمىزدىڭ الميساقتان كەلە جاتقان ەنشىلى شارۋاسى. بىراق بۇرىنعى قالىپپەن, ەسكى سۇرلەۋمەن جۇرە بەرۋ ەندىگى ارادا ۇتىمسىز ەكەن. ۇتىمدىسى – بۇل سالادا دا جاڭارۋ, جاڭعىرتۋ قاجەت. كوش باسىن العا تۇزەپ, الدەنەشە قىردان اسىپ ۇلگەرگەن نەمىس مالشىلارىنىڭ سونىعا سالعان سوقپاعىنا ءتۇسىپ, العا ۇمتىلۋ تۇپتەپ كەلگەندە مال ءونىمىن مولايتۋعا كەڭ جول اشپاق.
«حامزە» شارۋا قوجالىعىنىڭ تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن قۇرۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوباسى 400 باسقا شاقتالىپ ەسەپتەلگەن. ارينە, مال باققان سوڭ مال ازىعى ماڭىزدى. وندا دا بۇرىنعىداي وتتىقتى ءشوپ پەن سابانعا تولتىرۋ ماڭىزدى ماسەلەنى ءبىرجولا شەشە المايدى. سيىردىڭ ءسۇتى تىلىندە ەكەندىگىن بۇلار دا جاقسى بىلەدى. سوندىقتان مال ازىعىن وڭدەيتىن, تاۋلىگىنە بەس مىڭ توننا ءونىم دايىنداۋعا قۋاتى قاپتال جەتەتىن شاعىن مال ازىعى زاۋىتىن سالىپ الدى. جالپى, وسى جوبانىڭ قۇنى 300 ميلليون تەڭگە بولاتىن بولسا, ونىڭ 275 ميلليون تەڭگەسى «ەرەيمەنتاۋ اگرو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ نەسيە سەرىكتەستىگى ارقىلى ءبولىنىپ وتىر. ال 25 ميلليون تەڭگەسى شارۋاشىلىقتىڭ ءوز قارجىسى. سول ءوز قارجىسىنا قاڭىراپ قالعان عيماراتتى قايتادان جابدىقتاعان. قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي جۇتىندىرىپ مال قوراعا اينالدىرعان. «ەلوچكا» دەپ اتالاتىن ساۋىن اپپاراتىن ورناتقان. گەرمانيادان سيممەنتال تۇقىمدى 129 باس سيىر اكەلگەن. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ونىڭ 120-سى بۇزاۋلاپتى. بۇزاۋلاردىڭ ارقايسىسىنا ات قويىلىپ, نومىرلەنگەن. تاۋلىكتىك سالماق قوسۋى, ءوسىپ-جەتىلۋى مۇقيات قاداعالانادى. ارقايسىسىنا ءتورت-بەس تولدەن سياتىن جەكە ورىندار دايىندالعان. جاڭا تۋعان بۇزاۋدىڭ ءۇستىن كەپتىرەتىن, جىلى لەپ سوعاتىن جاشىكتەر دە جاسالىپتى. ءار بۇزاۋعا ءوز ەنەسىنىڭ ءسۇتى اۋىستىرىلماي بەرىلۋى قاتتى قاداعالانادى. بۇل دا بۇزاۋدىڭ اۋىرىپ-سىرقاماي, جەدەل ءوسىپ-جەتىلۋىنە قاجەتتى قاعيدا.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ تامىز ايىنان جەلتوقسان ايىنا دەيىنگى ارالىقتا 24,5 توننا ءسۇت وندىرگەن. فەرمانى تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن قۇبىر قازىلعان. قازىر سۋ ورتالىقتاندىرىلعان قۇبىر ارقىلى وتكىزىلىپ, ساۋىن سيىرلارعا جىلىتىلىپ بەرىلەدى. مال قىستاتۋعا 200 توننا ءشوپ, 700 توننا سۇرلەم دايىندالعان. جاڭا جوبانىڭ ارقاسىندا ون ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى 60 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە. قازىر فەرمادا ءۇش ساۋىنشى, ەكى بۇزاۋشى, ءۇش مالشى جۇمىس ىستەيدى.
ساۋىن جۇيەسى نەمىستىڭ وسى زامانعى, ەڭ وزىق تەحنولوگياسىنا ساي جابدىقتالعان. ساۋىن اپپاراتتارى دا باياعى كەڭەس زامانىنداعىداي سۇتپەن قوسا قانىن سوراتىن جەبىر ەمەس. جەلىندەگى ءسۇت سارقىلعان كەزدە كومپيۋتەردىڭ بۇيرىعىمەن وزىنەن-ءوزى توقتاتىلادى. تاعى ءبىر عاجابى, اقىلدى تەحنيكا ءسۇت قۇرامىن دا انىقتاي الادى. ايتالىق, ساۋىن سيىردىڭ اعزاسىندا كىنارات بولسا ءسۇت قۇرامى دا بۇزىلماق. مىنە, وسى ساتتە ارقايسىسى جەكە-جەكە نومىرمەن بەلگىلەنگەن ساۋىن سيىردىڭ قايسىسىنىڭ ءسۇتى بۇزىلعاندىعىن كومپيۋتەر كورسەتىپ بەرگەن سوڭ بىردەن مال دارىگەرى كەلەدى دە, اۋرۋ مالدى بولەك قورشاۋعا قامايدى. سودان سوڭ اۋرۋ سەبەپتەرى انىقتالىپ, ەمدەيدى. دەمەك, تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنىڭ ءونىمى وسىنداي جاڭا تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا ساپالى ءارى سەنىمدى دەۋگە بولادى. ادەتتە قىس تۇسە قوجىرايتىن ءسۇتتىڭ مايلىلىعى قازىر 4,2 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. بۇل وسى توڭىرەكتەگى عانا ەمەس وبلىستاعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ءارى ەتتى, ءارى ءسۇتتى سيممەنتال تۇقىمدى ساۋىن سيىرلار تاۋلىگىنە 18 ليترگە دەيىن ءسۇت بەرە الاتىن مۇمكىندىگى بار. ول ءۇشىن مال ازىعى ساي بولۋى كەرەك. جوعارىدا ايتقان مال ازىعىن دايىندايتىن تسەحتا ءشوبى, سابانى, سۇرلەمى, تۇزى, ءارتۇرلى دارۋمەندەرى عىلىمي نەگىزدەلگەن ۇسىنىسقا ساي ۇنتاقتالىپ دايىندالادى. الداعى ۋاقىتتا مال ازىعىن مولايتۋ ءۇشىن ەكپە ءشوپ ەگۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وسى ارادا تاعى ءبىر ماسەلەنى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. قيانداعى تەحنولوگياسى وزىق, تاجىريبەسى مول گەرمانيادان اسىل تۇقىمدى مال جەتكىزىپ, استانانىڭ تۇبىندەگى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن نىعايتىپ, ەلوردا تۇرعىندارىن ساپالى ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىرعان وسى ينۆەستيتسيالىق جوباعا نەسيە جىلدىق ءوسىمى 14 پايىزبەن بەرىلىپ وتىر. اۋەل باستا 7 پايىزعا بەرىلەدى دەپ ۋادەلەسكەن ەكەن, كەيىن ۇيدەگى ويدى بازارداعى نارىق بۇزىپ, نەسيەنىڭ جىلدىق ءوسىمى ەكى ەسە قىمباتتاپ كەتكەن. نەگىزىندە بۇل العا باسقان قادامعا تۇساۋ سالعانمەن بىردەي. دەمەك, ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋدى ارمانداعان ءدال وسىنداي تياناقتى دا بەكەم ىسكە بەرەكە بايلانۋى ءۇشىن نەسيەنىڭ جىلدىق ءوسىم پايىزىن تومەندەتۋ كەرەك-اق. ايتپەسە ءار باس سيىردى الىس شەتەلدەن 1 ميلليون تەڭگەگە اكەلىپ, جىل ون ەكى اي بويى قورادان شىعارماي باعۋ, ونىڭ تالاپقا ساي جەم-ءشوبىن تاۋىپ بەرۋ مالساق قاۋىم ءۇشىن اۋىر-اق. قورادان شىعارمايتىنى, جەرگىلىكتى جەردەگى جايىلىم ساپاسىنا بايلانىستى, ونىڭ ۇستىنە اسىل تۇقىمدى مال تىم كىرپياز, جايىلىمنان اۋرۋ جۇقتىرۋى دا ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان قىمبات مالدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ايتىپ كەلمەيتىن اۋرۋ-سىرقاۋدان امان الىپ قالۋ ءۇشىن جىل بويى قوراعا قاماپ باعادى.
ءسوز سوڭىن تۇيىندەي كەلە, اقتى مولايتىپ, ەل ىرىزدىعىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسىپ وتىرعان اعايىندى ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى ايرىقشا قۇرمەتتەۋگە ابدەن لايىقتى. ەل ىشىندە وسىنداي ىلكىمدى ىستەر كوبەيسە, اۋزىمىزعا تيەر اق از بولماس ەدى.
بايقال ءبايادىلوۆ,
جۋرناليست
اقمولا وبلىسى,
ەرەيمەنتاۋ اۋدانى
