جۋىردا ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداپ, سەناتقا جونەلتتى. بۇل قۇجات جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ازىرلەنگەن بولاتىن. كوميسسيانىڭ بارلىق ۇسىنىسى زاڭ جوباسىنا ەندى.
اتالعان زاڭدى تالقىلاۋ بارىسىندا جەر شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىلە مە, جوق پا دەگەن ماسەلە كوپشىلىك كوڭىلىن الاڭداتقانى راس. ال ماجىلىستە ماقۇلدانىپ, سەناتقا جول تارتقان زاڭ جوباسىنىڭ مازمۇنىنا سۇيەنسەك, «بۇل تاقىرىپتاعى» باپتار الداعى ءۇش جىلعا تاعى بۇعاۋلانعان, بۇعان دەيىنگى ءموراتوريدىڭ قولدانىلۋى كەڭەيتىلگەن. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر 2021 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىلمەيدى, بارلىق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جەكەمەنشىگىنە وتپەيدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ ازاماتتارىنا جانە شەتەلدىكتەر قاتىسپايتىن زاڭدى تۇلعالارعا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر ۋاقىتشا پايدالانۋ قۇقىعىمەن عانا ۇسىنىلادى.
ارينە, زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزىندە جەردى شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ, نە بەرمەۋ ماسەلەسىنەن باسقا دا ماڭىزدى نورمالار قامتىلعان. ايتالىق, وندا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ۇتىمدى پايدالانۋعا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ەرەكشە مانگە يە. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى كونكۋرستىق نەگىزدە جالعا بەرۋ ءتارتىبىن ەگجەي-تەگجەيلى رەتتەيتىن نورمالار ەنگىزىلگەن. كونكۋرستاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەر كوميسسيالارىنىڭ قۇرامىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن بولەك قوعام وكىلدەرى دە كىرەتىن بولادى. سونداي-اق زاڭ جوباسىنىڭ ەرەجەلەرىنە تۇراقتى مونيتورينگ ەنگىزۋ ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كوزدەلگەن. بۇل شارالار جەردى ءتيىمدى ءارى ۇتىمدى پايدالانۋعا, پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى ۋاقتىلى انىقتاۋعا جانە ولاردى شارۋاشىلىق اينالىمعا تارتۋعا, سونداي-اق قوعامدىق باقىلاۋدى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
وسى رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جەرگە ورنالاستىرۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ جەردى پايدالانۋ جانە قورعاۋ, گەودەزيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى مارات قاجەنوۆپەن سۇحباتتاسىپ, تۇراقتى مونيتورينگ ەنگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى سۇراعان ەدىك. ول تۇراقتى مونيتورينگ ەنگىزۋ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى ءارى ۇتىمدى پايدالانۋعا, بوس جاتقان جەرلەردى ۋاقتىلى انىقتاۋعا جانە ولاردى شارۋاشىلىققا تارتۋعا, ونى رەتتەۋدە قوعامدىق باقىلاۋ ءرولىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك جاسايتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ جاۋاپتىلىق دەڭگەيىن دە ارتتىرادى دەگەن پىكىردە.
ءبىز جەردىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگىن, ماڭىزى مەن مارتەبەسىن ۇنەمى ەستە ۇستاۋىمىز قاجەت. جەردى ساقتاۋ, قورعاۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اينالىسىپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ جەردى نىسانالى ماقساتىنا سايكەس پايدالانۋ, توپىراق قۇنارلىلىعىنىڭ ناشارلاۋىن جانە جەردىڭ توزۋىن بولدىرتپاۋ ماقساتىندا ءىس-شارالار جۇرگىزۋلەرى كەرەك, – دەدى م.قاجەنوۆ.
ونىڭ مالىمدەۋىنشە, مونيتورينگ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ ءتيىمدى, ۇتىمدى پايدالانۋىن انىقتاۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلەتىن بولادى. مونيتورينگ جالداۋ مەرزىمىنىڭ العاشقى بەس جىلىندا – جىل سايىن, ودان كەيىن سۋارمالى ەگىستىكتە – 3 جىل سايىن, ءتالىمدى ەگىستىكتە 5 جىل سايىن جۇرگىزىلمەك. مونيتورينگ كورسەتكىشتەرى ۋچاسكەنىڭ نىسانالى ماقساتى, شىعىمدىلىق دەڭگەيىنىڭ, ەگىستىك اينالىمداردىڭ ساقتالۋى, جەردى ارامشوپتەردىڭ باسىپ كەتۋىن بولدىرماۋ جانە ت.ب. جەرلەردى قورعاۋ بويىنشا شارالار جۇرگىزۋ, جالداۋ شارتىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋدى قاداعالاۋ بولىپ تابىلادى.
مونيتورينگتىڭ وڭ ناتيجەلەرى بۇرىن بەرىلگەن جەرلەردىڭ جالداۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا, ال ونىڭ شارتتارى ورىندالماعان جاعدايدا جەر ۋچاسكەسىنە جالداۋ شارتىن بۇزۋعا نەگىز بولادى.
م.قاجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جەردىڭ ءتيىمدى پايدالانۋىنا قاتىستى تەكسەرۋدىڭ جاڭا باعىتىن قاراستىرۋدا. سونىڭ نەگىزگىسى عارىشتان مونيتورينگ جۇرگىزۋ ارقىلا كوسموستىق ءفوتوتۇسىرىلىم ارقىلى جەر ۋچاسكەلەرىن ءوز ەركىمەن باسىپ الۋ فاكتىلەرىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى پايدالانباي جاتقان نەمەسە زاڭنامانى بۇزا پايدالانىپ جاتقان جەرلەردى انىقتاۋعا, مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ەگىستىك جەرلەردىڭ پايدالانىپ جاتقانىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە, انىقتالعان پايدالانىلماي جاتقان ەگىستىك جەرلەردىڭ مەنشىك يەلەرى مەن جەر پايدالانۋشىلارىنا 10 ەسە ۇلعايتىلعان سالىق مولشەرى قولدانىلادى.
2003 جىلعى 20 ماۋسىمداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر كودەكسىنىڭ» 4-بابىندا, جەر زاڭدارىنىڭ پرينتسيپتەرى «جەردى قورعاۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ» دەپ كورسەتىلەدى. بۇل تالاپتار ساقتالماعان جاعدايدا وسى كودەكسكە سايكەس, تۇلعالارعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك جانە جەر ۋچاسكەلەرىن ماجبۇرلەپ مەملەكەتكە سوت ارقىلى قايتارۋ قاراستىرىلعان, – دەيدى م.قاجەنوۆ.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
