ادەبيەت • 12 ناۋرىز, 2018

جان باسپاعان جاسىلىن تاپقان اقىن

1341 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

ابۋباكىر قايران اقىن ءىنىمنىڭ وت جۇرەكتى وتىزدارداعى كەزى. ولەڭ وقىعان كەزدەگى اقىندىق الاپاتى كەرەمەت-ءتىن. ءالى دە سولاي. بىراق جاس كەزدەگى جالىنى مەن جاراسىمى مۇلدەم بولەك. اقىنمەن بىرگە تىڭداۋشى دا ءبىر سىرلى دا شۋاقتى الەمگە ەنىپ جۇرە بەرەدى, عاجايىپ كۇيگە بولەنەدى. جۇرت جيىلا قالعان جەردە ابۋباكىر ءورشىل ولەڭدەرىن دۇرىلدەتىپ وقىپ الا جونەلدى. جاتقا وقيدى. شاشى جال­بىراپ, ارقالانىپ, ارۋاقتانىپ, كو­زىنەن وت شاشقان شالقار دا دارقان شا­بىتپەن بۋىرقانىپ, كومەيىنەن لاقىل­داتىپ سەلدەتە, تاۋ وزەنىندەي كۇرىل­دەپ تاسىپ وقيدى.

جان باسپاعان جاسىلىن تاپقان اقىن

«اڭسار» مەن «اعىن», «قيال» مەن «مەتافورا», «قاراڭعىدا» مەن «ەكى ءسات» وقىلادى. ء«ابىش, ەندى «قاسقىردى» وقى, «اسپاندى» وقىشى!» دەگەن داۋىس­تار شىعادى... سوندا دەيمىن-اۋ, تىڭداپ وتىرعاندار دا قاتارلاس قۇربى, «مەنمىن» دەگەن مىقتى-مىقتى اقىندار. بىراق ناق ولەڭ وقىعان كەزدە ابۋباكىردىڭ اۋسەلەسى وزىپ, مىسى باسىپ كەتەدى. ءبارى ءبىراۋىزدان ىلعالسىز اق جۇرەكپەن ابۋباكىردى مويىندايدى, جاقسى كورەدى.

«كوكبورى دەگەن بولەك ۇعىم عوي, ال كادىمگى, «بولسا داعى قاتالدىقتىڭ, قاسكويلىكتىڭ بەينەسى», قاسقىر بولىپ ويلانعان دا تولعانعان قازاقتىڭ تۇڭعىش اقىنى وسى ءبىزدىڭ ابۋباكىر. ادامنىڭ قۇرعان قاقپانىنا ءتۇسىپ, سيراعىن قاقپان كەسىپ ولگەلى جاتقان قاسقىردىڭ زارى ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتادى, ادامدارعا ايتقان وسيەت-سىرى جانىڭدى تولقىتادى.

اتا جولىن جالعاستىردىم بۇرىنعى,

ادال بولدىم ءوز ىسىمە بولاتتاي.

قاسقىر ارىن قاستەرلەدىم,

اتىما كىر جولاتپاي.

قاتال ادام قاقپان قۇردى,

قۋلىق قىلدى,

قۋالاماي, وق اتپاي.

وي-حوي شىركىن,

ءوز جولى ءۇشىن كۇيىپ كەتكەن ءبىر پەندە

بار ما ەكەن مەن سەكىلدى مولاقتاي؟!

...الدە ءبىز دە قويامىز با ادال

استى اساۋدى,

ادامداردان وقيمىز با

قۋلىق-سۇمدىق جاساۋدى؟

...قور بولادى-اۋ قاسقىرلىعىم,

قايراتىم,

قايدا سىيىپ جۇرەر ەكەن ايباتىم.

كورىپ ولگەن جولبارىستىڭ ۋىسىن,

باقىتتى ەكەن مەنىڭ كوكجال تۋىسىم.

مەن – باقىتسىز!

سەن نە دەيسىڭ جارىق اي؟

ءحالىم ءبىتتى... كورىنەسىڭ...

كورىنەسىڭ تارىداي.

مىنە, وسىنداي اسەرلى, ايانىشتى ءارى ءدال سۋرەت جالىن جۇرەكپەن وقىلعاندا سەنىڭ دە جانىڭ شىعىپ كەتەردەي شىر­قىر­ايدى. قاسقىرعا جانىڭ اشيدى, ادام­دار­دىڭ قاتالدىعىنا بەتتەن باسىپ قىن­جى­لاسىڭ, ناليسىڭ. ودان ءارى:

سوڭعى تىلەك –

قاسقىرلارىم قاسقىرلىققا

قۇنىقسىن,

ال ادامدار قاسقىرلىقتى ۇمىتسىن.

مەن دە جەدىم ادام جەگەن ءتاتتى استى,

نەگە ولار مەنىمەنەن قاستاستى؟

ايت ولارعا,

قاقپاندارىن... قاقپاندارىن اكەتسىن.

ادامدىعىن وزدەرىنە باس ەتسىن,

ادالدىعىن قاسقىرلارعا پاش ەتسىن!

بىلاي قاراعاندا اسا قاراپايىم, بىراق ىشكى قۋاتى ەرەسەن وسىناۋ جىر قاسقىرلاردىڭ عانا ەمەس, ادامدىق پەن ادالدىقتىڭ دا گيمنى بولعانداي. قاسقىر قاسقىرلىعىمەن, ادام ادامدىعىمەن قاسيەتتى دەگەن ويدى اڭعارتادى.

ابۋ­باكىر­دىڭ قاسيەت پەن كيەنىڭ, تەكتىلىك­تىڭ تەرەڭىنە بويلاعان جىرلارى اسا تاع­دىرلى جىرلار بولعاندىعىنا ءومىر كۋا. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق­تىڭ ءبىر توپ جاس اقىن-جازۋشىلارى ماسكەۋگە بۇكىلوداقتىق كەڭەسكە باردى. جيىننان جاقسى مەرەيلەنىپ قايتىپ كەلگەن سوڭ قازىرگى بەلگىلى جازۋشى جۇسىپبەك قورعاسبەك ايتادى: سوندا ورىس, ازەربايجان, ارميان, گرۋزين, باسقا دا ۇلتتاردىڭ جاس اقىن-جازۋشىلارى ءسوزىن, ماعىناسىن ۇقپاسا دا, ابۋباكىردىڭ ولەڭ وقىعانىن قىزىقتاپ تىڭداۋعا قايتا-قايتا كەلىپ, اقىننىڭ ارقالى شابىتىنا تاڭعالىپ ءسۇيسىندى, دەيدى. ماقامىنا, سارىنىنا, جىردىڭ قۇيىلىسىنا, تاۋ قۇلاتارداي سارقىراعان ەكپىن-اعى­نى­نا, اقىن جىگىتتىڭ بىرەسە كۇزدەي كۇر­سىنگەن, بىر­ەسە كوكتەم بوپ ك ۇلىمدەگەن قۇبى­لى­سىنا قاتتى اسەرلەنەدى. ءيا, شىنايى اقىن­دىق قۇدىرەت وسىنداي بولسا كەرەك.

ابۋباكىردىڭ ءبىراز ولەڭدەرى ءوزىن تۋدىرعان اقىننان بولەك, ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرە باستادى. ولاي دەيتىنىمىز, انا ءبىر جىلى قازىرگى كوپشىلىككە تانىمال ونەرپاز نۇرلان ءالىمجانوۆ وسكەمەندەگى كوركەمسوز وقۋ سايىسىندا ابۋباكىر اعاسىنىڭ «قاسقىرىن» وقىپ, حالىقتى قارىق قىلادى, ءوزى قانجىعاسىنا باس بايگەنى بوكتەرەدى. كوپشىلىك مازمۇندى, ماعىنالى ولەڭگە دە, ونى كەلىستىرىپ وقىعان دارىندى شەبەرگە دە رازى. زالدا وتىرعان سول كەزدەگى وبلىس پروكۋرورى, گەنەرال, ەل اعاسى حاكىم كوشقاليەۆ ريزا بولعاندىعى سونداي, سول ارادا ءوز اتىنان جەكە ماراپات تاعايىنداپ, نۇرلانعا «قاسقىردى» قايتادان وقىتىپ, كەرەمەت قاسقىر تەرىسىن سىيعا تارتقان ەدى. بۇل كۇندە الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەلگەن «قاسقىردى» ءتانتى بولىپ وقۋشىلار سانى ون مىڭعا جەتتى. جاركەنتتەن, كوكشەتاۋدان, باسقا جەرلەردەن اقىن ابۋباكىر قايران­نىڭ «قاسقىرىن» ەرەكشە ىڭكار-ىنتى­زار­لىق­پەن وقىپ, ونەر دودالارىندا بايگە الۋ­شى جەتكىنشەكتەردىڭ جاڭا لەگى شىعا باستاعانىن ەستىپ قۋانۋلىمىز.

ابۋباكىردىڭ سوناۋ سەكسەنىنشى-توق­سانىنشى جىلدارداعى الاۋ شابى­تى­نىڭ سەرت سەمسەرىندەي, عاجايىپ ءومىر گيمنى سياقتى ولەڭدەرىن جىر سۇيەتىندەردىڭ بىلمەيتىنى كەمدە-كەم-ءدى. سولاردىڭ دەنى وزەككە شوق تۇسىرەتىن, جانام دەگەن جۇرەككە وت تۇسىرەتىن ويلى دا سويلى, نۇرلى دا سىرلى, اقىننىڭ امبە ازامات­­تىڭ تەمىرقازىق اسقاق ماقساتىن ايقىنداعان مۇراتتى ءھام مياتتى جىرلار بولاتىن.

اعىن. اعىن.

ءومىردىڭ ءبارى دە اعىن.

وسى اعىندار قالدىرار جازىپ ءانىن.

وسى اعىندار وت وزەن سەكىلدەنىپ,

وشاعىڭنىڭ ورايدى جالىندارىن.

وسى اعىندار وزعان ات, جەڭگەن ەردىڭ

ماڭگى قورعاپ قالادى ار-ۇجدانىن.

اعىن. اعىن.

اقىننىڭ جانى دا اعىن.

قارا سوزبەن قالدىرار قازىنا مىڭ.

اعىن ەمەي نەمەنە اعىلعان ءتىل,

ۋىن سىرتقا شىعارار بار ىزانىڭ,

اعىنداردىڭ ىشىندە اقباس تولقىن –

اقىنداردىڭ ىشىندە تابىنارىم.

اعىنداردىڭ ىشىندە اقكويلەك قىز –

ارۋلاردىڭ ىشىندە ساعىنارىم.

اعىنداردى ارالاپ بارا جاتىر

ءوز جۇرەگىم, ءوزىمنىڭ جانىم-ارىم.

ءبىزدىڭ ابۋباكىردىڭ دە شابىتتى شا­عىن­داعى جان سەزىمى – تولاسسىز اعىن­داردىڭ ارپالىسى. ونىڭ پوەزياسى ميمىرتتىقتان, مايموڭكەدەن, كولگىر­لىك­تەن, جىلتىرلىقتان ادا, جوڭكىلگەن جويقىن اعىلىس. ومىردە دە وسىلاي اعىل-تەگىل بولىپ جۇرەدى. كەشەگى قاسىمدارعا, مۇقاعاليلارعا ءتان ناعىز اقىندىق بولمىس پەن باتىرلىق مىنەز دە ابۋباكىردىڭ بويىنان مولىنان تابىلادى. جاڭاعى ايتقان سەكسەنىنشى-توقسانىنشى جىلداردا الماتىدا پاتەردەن- پاتەرگە كوشىپ جۇرگەننىڭ وزىندە ونىڭ ءۇيى بەينە جاس اقىنداردىڭ ادەبي سالونى ىسپەتتەس بولاتىن. جۇماتاي جاقىپباەۆتىڭ ايگىلى پوەزيا قاعاناتىنىڭ يىقتارىن ج ۇلىپ جەگەن سەن تۇر, مەن اتايىن نوياندارىنىڭ ءبارى وسىندا دا ءجيى-ءجيى جينالىپ باس قوسۋشى ەدى. ولەڭدەرىن وقىپ, پىكىر تالاستىرىپ, مارە-سارە قىزىققا باتۋشى ەدى. جۇماعاڭ شەرتكەن كۇيلەردى, دامدەپ ايتقان اڭگىمەلەردى تىڭداۋشى ەدى. ءوز باسىم كۇنى كەشە دۇنيەدەن وزعان ءدۇلدۇل قالام­گەر راقىمجان وتار­باەۆپەن, سەمەي­دە­گى پىراق اقىن تىنىش­تىقبەك ابدى­كا­كىم ۇلىمەن ءام باسقالارىنىڭ بى­را­زىمەن «پروۆينتسيا­دان» كەلە سالا وسى ابۋ­باكىردىڭ «ادەبي سا­لو­نىن­دا» تا­نىسىپ, تا­لاي-تالاي عانيبەتكە كە­نەل­­گەن­ىمدى استە ۇمى­تار­مىن با.

بەلگىلى اقىن باۋىرجان جاقىپ سول شاقتى كەيىنىرەك: «قاسقىر» مەن «اسپاندى» وقىپ ءبىزدىڭ ءابىش, قارسى كەلگەن جاۋىن دا قۇلاتاتىن» دەپ ەسكە السا, سونىسى ناعىز شىندىق بولاتىن. بۇل كۇندە ماڭعىستاۋدا جاتقان, ول كەزدە الماتىدا ەركىندەپ جۇرگەن بولەك­شە دارىن سۆەتقالي نۇرجان دا وسى پىكىر­دى قۋاتتاپ, مۇقاعالي قارعىپ تۇرىپ سۇرا­سا, جىر-عۇمىرىڭدى جالعاستىرعان ابۋ­باكىرىڭ بار دەپ ايتارمىن دەپ تول­عا­نىپتى. ال بۇگىندە استانانى جايلاعان باتىر مىنەزدى بايانعالي اعاسى سول جالىندى جىرلاردى, جايلاۋ كۇندەردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ, جۇرەگىن بىلاي­شا بۇلكىلدەتەدى: «اق قاعازعا تۇس­پە­گەن­مەن داستان بوپ, تاڭعاجايىپ سات­تەر ءوتتى باس­تان كوپ. ابۋباكىر اقىن ءىنىم ەكەۋمىز تۇنگى باقتى كەزۋشى ەدىك ماستاۋ بوپ. اپپاق قارعا اۋناپ جاتا كەتۋشى ەك, ولەڭ وقىپ «اسپان! اسپان! اسپان!» دەپ». جىر قۇدىرەتى, پوەزياداعى اعىل-تەگىل سەزىمدەردىڭ اعىنى جۇرەكتەردى, مىنە, وسىلاي ەلجىرەتەدى.

تەگىندە, ابۋباكىر ولەڭدەرىندەگى كوك­بورىلىك رۋحىمىزدى ارداق تۇتاتىن اردا مىنەز ومىردەن كورگەن ونەگەلەرىنەن تامىر تارتادى, بالالىق شاعىنداعى قاينارى ءمولدىر, قايراعى قاتتى بولعانىن اڭعار­تادى. ول مىنەزدى دارىتقان – «كوك­پار­شى مەن اتبەگىنىڭ اۋلەتى», «كيەلەر­گە – تۇيەلەرگە يەگەر, قاباعىنان قار بورا­عان قارا شال». ءيا, قيسىق كەتكەن كەز­دەرىندەگى وسى قارا شالدىڭ قام­شى­مەن تارتىپ جىبەرەر شاقتارىن ساعىنارى دا بار. بۇل – تىلگە ۇستا, دىلدە نۇسقا اكەسى راحمەتوللا. تۇيەبازى, قۇتى­رىن­عان بۋرالاردىڭ اراسىندا جۇرەگى شاي­لىق­پاس, تۇيە قومى, ات جالىن جولداس ەتىپ, تارباعاتايدىڭ تارعىل تاسىنداي قايراتتى بولىپ وسكەن وجەت بالا وسى ابۋباكىر ەدى.

«شەگىرتكەلى, شەڭگەلدى, شۇبار ءشيلى, جەرىمدى اڭساپ جۇرەگىم سىڭارسيدى. وزە­گىمدى ورتەسە وتكەن كۇندەر, ءون بويىم­نان ولەڭ مەن مۇڭ اڭقيدى» دەپ ءوزى ايتقانداي, ابۋباكىردىڭ جان-جۇرە­گى تەك ولە­ڭنەن عانا بالقىتىپ قۇيىپ جارات­قان­داي بوپ كورىنەدى. جىر­لا­رىن­داعى تابيعيلىق پەن شىنايى­لىق, تۇنىق تازالىق پەن العاۋسىز ادالدىق ءتانتى ەتەدى. «قارا جەردەن ۇزىلسە قايران تابان, تىكەنەگىن جەرىمنىڭ قايدان تابام؟!» دەپ اعىنان جارىلۋى قاپىسىز سەندىرەدى.

كەيىنىرەك ءوزى «ونەرگە جەر كوپ وتە باي, وتەرى سەنەن جوق بىراق» دەپ جىر­لا­عانداي, اقىن جىرلارىنىڭ ءبىر التىن بەسىگى – ستۋدەنتتىك البىرت شاعى وتكەن سەمەي. ابۋباكىردىڭ «باۋىرساقتاي باۋىرمال» جۇرەگى «تەرەك ءدىڭىن كىسى ەكەن دەپ, جاپىراعىن قۇس ەكەن دەپ قالاتىن» لۇپىلدەگەن اعىندى, اڭسارلى شاقتارى دا وسى. ادەبيەتتانۋشى ابىز اعالار قايىم مۇحامەتحانوۆ, توكەن يبراگيموۆتار بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتىپ, تالاي تاعىلىم دارىستەرىن تىڭداتۋشى ەدى. اعالار الدىندا ابۋباكىر جاسىنداي جارقىلداپ, جوسىلتا جىر وقۋشى ەدى. اسىرەسە الاش ارىستارى احمەت, مىرجاقىپ, ماعجاندار جايىندا سول 19-داعى ءورىم شاعىندا العاش قايىمداي قايراتكەر اعانىڭ
اۋزى­نان ەستىپ ەدى.

وسى ءاز اعالار اق باتاسىن بەرىپ, اس­قاق اقىن بولسىن دەپ ابۋباكىردى استاناعا اتتاندىرعان-دى. ادەبي ورتاعا قال­تقىسىز ارالاستى. ولەڭىن العاش تىڭ­داعاندا-اق عافۋ, قادىر اقىندار «بارەكەلدى!» دەسكەن. بۇعان دەيىن پروزامەن كوبىرەك اۋەستەنىڭكىرەپ جۇرگەن تالاپ­كەر ولەڭگە وسىدان سوڭ شىنداپ كىرى­سىپ, جىرۇيىققا ءبىرجولا بويلادى. «جان باسپاعان جاسىل بار, مەن تابامىن!» دەپ سەرتتى ءسوزىن ايتىپ, اقىن­دىق­تىڭ ميات جايقىنىنا قۇلاش ۇردى.

جان باسپاعان جاسىلدى ابۋباكىر تاپتى. ول وزگەگە ۇقسامايتىن ءوزىنىڭ ەرەكشە, اقىندىق سالقار الەمىن جاسادى. ءومىرىن ولەڭىنەن, ولەڭىن ومىردەن استە بولەكتەمەيتىن ابۋباكىر جىر­لارىن­داعى اسقاق رۋح, مولدىرەگەن مەيىرىم, قازا­قى قۋاقىلىق, شىنشىلدىق پەن شىنايى­لىق قازاق پوەزياسىنىڭ ءار كەزەڭىن­­دەگى ەڭ ءبىر جارقىن بەتتەردى ەسكە سالاتىنداي. اسىلى, ول قاسىم, مۇقاعالي, تولەگەن, جۇمەكەن, جۇماتاي اقىن­داردىڭ جۇلدىزدى شوعىرىمەن ۇندەس, رۋحتاس, جالعاس. قازاعىن رياسىز سۇيگەن اقىننىڭ اباي حاكىم اتاسى سياقتى كەي ساتتەردەگى شىمبايعا باتىرار سىنشىلدىعى دا ادال نيەتتەن تۋىپ, ازا­مات اقىننىڭ شىن شامىرقانىسىن اڭدا­تادى, «ۋلى سيا, اششى ءتىل, نە جازىپ كەتسە جايى سولدىڭ» قياسىن مەڭزەيدى. جۇرەك­تىڭ ىزاسىن, كوڭىلدىڭ نازاسىن دا كۇلبىلتەلەپ, جاسىرىپ-جاۋىپ, ايتپاي بۇعىپ قالاتىنداردىڭ سويىنان ەمەس. اقىن جۇرەگىنىڭ اينىماس تەمىرقازىعى پاراسات پەن اقيقات نىساناسىنان استە اداستىرمايدى. شابىتتى شاقتارىندا «الەمنىڭ بۇكىل اق نۇرىن بويىنا جيىپ, عارىشتان كەلگەن سياقتى عاجايىپتانادى». كولگىرسۋگە جانى قاس. پوەزياعا ءدال ابۋباكىردەي ادال اقىن سيرەك. ونىڭ پوەزياسىنىڭ ءون بويىندا «ويسىلقارا جارىقتىقتار زاڭعارداي, تەڭسەلەدى تىم زيالى جاندارداي». ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ اڭسارى بيىك, الاۋى – اق جالىن, شابىتى – ساۋلەلى سەزىمدەردىڭ جوڭكىلگەن اعىنى. قازاقتىڭ ابۋباكىر اقىنى «ساۋكەلەدەن سىعالاعان ساۋلەلى ويعا» سۇيىنەدى, ال «ايەل تۇرماق, ەركەك بىتكەن سىبىرلاپ» كەتسە, كۇيىنەدى. كەي-كەيدە «ەڭ ءتاتتى ءدام – ءومىردىڭ ۋى عانا!» دەپ اششى ايتىپ, اقيقاتقا جۇگىنەدى. جان-جۇرەك­تىڭ وسى كۇيزەلىستەرىن «ۇل بوپ تۋ­ىپ قاتىنىنان قازاقتىڭ, قۇل بولۋعا ءتيىس­تى ەدىڭ سەن نەگە؟» دەگەن شىرقىراعان جانايقايعا جەتكىزەدى.

ءيا, شىنىمەن-اق, اقىننىڭ ومىردە تاۋ-
سىلماس مۇڭى دا, سارقىلماس عاجابى دا – قازاعى. سول ءۇشىن قاراكەرەي قابانباي باتىر باباسىنىڭ رۋحىنا شا­عى­­نىپ, ماحامبەتتىڭ قورجىندا كەتكەن زارلىق باسىن جوقتايدى. جەلتوقسان كوتە­رى­لىسىنەن كەيىن ىلە-شالا البان ۇزاق باتىردىڭ ولەر الدىنداعى اقىرعى ءسوزىن ايتىپ, «ورىستىڭ ۇلىعىنداي پاسىق بار ما, قانىمدى ۇرتتاپ ءىشىپ قاسىقتاردا!» دەپ شامىرقانادى. جەلتوقساننان كەيىنگى سۇرگىن-سويقاندا قالادان قاشقان قازاق جىگىتتىڭ زارى بولىپ توگىلەدى ولەڭى. سونىمەن بىرگە «قازاق دەگەن ازاپ كورگەن ارىستان, ەسىركەي كور جارىق تاڭ!» دەپ بولاشاقتان ءۇمىت ەتەدى.  ابۋباكىرشە تول­عاساق: «حالىقتىڭ ورنى ولشەنسە بو­لا­شاقپەنەن, شىن قازاق بولىپ قالۋعا جا­راساق دەر ەم».

 زامان مەن قوعامنىڭ, ادام مەن تابيعاتتىڭ قالتارىستاعى تالاي سىرلارىن قاپىسىز جىرلاعان, ەڭسەلى, ەستى دۇنيەلەرگە تولى «ماڭدايداعى جازۋلار» اتتى جىر جيناعى ءۇشىن ابۋباكىر قايران 2004 جىلى حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. وسى تاماشا جىر جيناعىن جانى ءجانناتتان جاي تاپقىر جاقسى اعامىز, قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى ساكەن يماناسوۆتىڭ «جىل كىتابى» دەپ باعالاۋى ءبىراز جايدى بىلدىرسە كەرەك-ءتى. ودان كەيىنگى جىلداردا بىرىنەن ءبىرى وتكەن «ەراسىل», «جاسىل جاڭبىر», «ناركەسكەن» اتتى تولىمدى جىر كىتاپتارىن تۋدىرعان ابۋباكىردىڭ اقىندىق اعىنى ءبىر ءسات تە باسەڭدەگەن ەمەس.

 قازاق پوەزياسىنداعى باللادا مەن پوە-
ما جانرلارىن كوركەيتۋدەگى كورنەكتى ءبىر ۇلەس ابۋباكىر قايرانعا تيەسىلى دەر ەدىك. قابانباي باتىردىڭ جاستىق جىرلاعان «ەراسىل» جەتكىنشەكتەر ءۇشىن تاپتىرماس حرەستوماتيالىق پوەما. ال قازاقتىڭ ەڭ جاقسى ءجۇز پوەماسىنىڭ قاتارىنا قوسىلعان «كەنەسارى» تاريحي داستانى وسىناۋ كوك­جال تۇلعانىڭ قاسىرەتىن, زامانا سيپا­تىن كەڭىنەن تولعاپ, اقىننىڭ ەپي­كا­لىق قۋاتىن ايقىن تانىتتى. قازاق حان­دىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان ءمۇشايرادا بايگەلى بولعان تاعى ءبىر تاريحي داستانى «نيزام» تاۋكە حاننىڭ «جەتى جارعىسىنىڭ» دۇنيەگە كەلۋى ورايىنداعى اۋىر تاقىرىپتى ادەمى بيپازداپ الىپ شىقتى. «مۇرىن انا – جۇزەي قىز» تولعاۋى دا ابۋباكىردىڭ تاري­حي تاقىرىپقا شاپپايكەرلىگىن تا­عى ءبىر ايعاقتادى. ال جەلتوقسان كوتە­رى­­لىسىنە قاتىسۋشى جىگىتتىڭ تراگەديا­سىن تو­لايىم شابىتپەن شەبەر بەينەلە­گەن, «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانعان سوڭ­عى دۇنيەسى – «ول» قيسسا-حيكاياتى ولەڭ مەن قارا ءسوزدىڭ قورىتىلعان قۇي­ما­سىن­داي, مازمۇن مەن فورما تۇر­عى­سى­­نان العاندا دا تىڭ سونىعا باس­تاپ, اقىن­نىڭ جاڭا, تۇعىرلى بيىگىن نۇس­قاي­دى.

الپىس جاسىنىڭ اسقارىندا «مەن عاشىقپىن عالامعا» دەپ جار سالعان اقىن جانى مازاسىز. الاشىن العاۋسىز ايمالاعان اقىن جىرلارى كۇللى ادامزاتتى دا ايقارىپ قۇشاعىنا الادى. «مەن – جەرلىكپىن!» دەپ ايتۋعا دا ەرلىگى مەن كەڭدىگى, پەيىلى مەن مەيىرىمى جەتەدى. حالقىن قالتقىسىز سۇيگەن اقىننىڭ جان تەبىرەنىسىنە ءبىز دە قوسىلىپ:

ەلدىك پەن ەرلىك بايقالار ءالى,

شايقالار ءالى تالاي كوك.

كەتكەنىن حالقىم قايتا الار ءالى,

«اللا!» دەپ... سونسوڭ «اباي!» دەپ – ابۋباكىرگە ىلەسە قايتالاعىمىز كەلەدى.  ارقىراعان اعىننان بايسال اعىسقا كوشكەن, تامىرىندا «ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك» بۇلكىلدەگەن وسىناۋ سابات پوەزيا قازاقتىڭ ولەڭ سۇيەر قاۋىمىنا ءدايىم قۋانىش سىيلاي بەرسىن.

قورعانبەك امانجول,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

كازLLM قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

جاساندى ينتەللەكت • بۇگىن, 15:25