بۇكىل الەمدە تەلەمەديتسينالىق قىزمەتتەر بەلسەندى تۇردە 80-90 جىلدارى ەنگىزىلىپ, جاقسى ناتيجەلەرىن كورسەتكەن. قازىرگى تاڭدا, تسيفرلاندىرۋ داۋىرىندە تەلەمەديتسينا مەديتسينا سالاسىندا ەسكىرگەن تەحنولوگيالارعا جاتادى. وسىعان قاراماستان, مىسالى اقش-تا, كلينيكالاردىڭ 30 %-نان استامى قاشىقتان بەرىلەتىن كونسۋلتاتسيالار جۇيەسىن پايدالانسا, دارىگەرلەردىڭ 50 %-نان استامى «دارىگەر-دارىگەر» فورماتىندا تەلەمەديتسينالىق كونسۋلتاتسيالاردى كۇن سايىن پايدالانادى ەكەن. بۇل ەلدەردە تەلەمەديتسينانى پايدالانۋدىڭ زاڭنامامەن رەتتەلەتىنى دە اسا ماڭىزدى. اقش-تا ەلەكتروندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە تەلەمەديتسينا سالاسىنداعى نورماتيۆتىك اكتىلەردىڭ قابىلدانعانىنا 10 جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى, ال رەسەيدە زاڭ وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى.
قازاقستاندا تەلەمەديتسينا 2004 جىلدان باستاپ «اۋىلدىق جەرلەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ءموبيلدى جانە تەلەمەديتسينانى دامىتۋ» جوباسى اياسىندا دامىدى. تەلەمەديتسينا ورتالىقتارى سانىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسى مىناداي: ەگەر 2004 جىلى 14 تەلەمەديتسينا ورتالىعى بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانى 204-كە جەتتى, ولاردىڭ ىشىندە: 145-ءسى اۋداندىق اۋرۋحانالاردا, 37-ءسى وبلىستىق جانە قالالىق اۋرۋحانالاردا; 25-ءسى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا ورنالاسقان.
ەلدى مەكەندەردىڭ ەداۋىر الشاق ورنالاسۋىن جانە جوعارى مامانداندىرىلعان كادرلاردىڭ تاپشىلىعىن ەسكەرسەك, ءىس جۇزىندە تەلەمەديتسينا قازاقستان ءۇشىن وتە قاجەت, ءارى وزەكتى. تەلەمەديتسينانىڭ دارىگەرلەر ءۇشىن قانداي جاعدايلاردا, قانشالىقتى قاجەت ەكەنىن ايتىپ وتكىم كەلەدى. بىرىنشىدەن, شالعايدا ورنالاسقان اۋرۋحانالاردا كەيبىر قيىن, شۇعىل, اۋىر وپەراتسيالار كەزىندە اۋداندىق بولىمشەلەردەگى دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى جەتە بەرمەيدى. وسىنداي جاعدايدا ولارعا الدەقايدا بىلىكتىلىگى جوعارى ارىپتەستەرىنىڭ كومەگى وتە قاجەت. سوندىقتان بۇل ءادىس ورتالىقتاعى جوعارى دارەجەلى حيرۋرگتەردىڭ, مەديتسينا پروفەسسورلارىنىڭ تەلەمەديتسينا ارقىلى سول وپەراتسيالارعا قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, ءساتتى اياقتالۋىنا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. ەكىنشىدەن, بىلىكتى ماماندار رەانيماتسيا بولىمىندەگى اۋىر حالدە جاتقان ناۋقاستارعا ءوز كەڭەسىن بەرىپ, دارىگەرلەردىڭ كونسيليۋمىنە قاتىسىپ, ەم جولدارىن ناقتىلاپ كورسەتە الادى. ۇشىنشىدەن, تەلەمەديتسينانى پايدالانا وتىرىپ, بىلىكتىلىگى جوعارى حيرۋرگتەر ءىس جۇزىندە ستۋدەنتتەر مەن جاس ورديناتورلارعا قيىن وپەراتسيالاردىڭ قالاي وتەتىنىن كورسەتىپ, بارىنشا ولاردىڭ تاجىريبەسى مەن كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوساتىنى ءسوزسىز.
وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە مۇنداي مۇمكىنشىلىكتەر جوق, سوندىقتان حيرۋرگيا مەن رەانيماتسيا بويىنشا بىردە-ءبىر كونسۋلتاتسيا وتكىزىلمەگەن.
سەبەبى ءبىزدىڭ تەلەمەديتسينالىق قۇرىلعىلار اۋرۋحانالاردىڭ كىشىگىرىم بولمەلەرىندە ورنالاسقان, ءارى قاراي وپەراتسيا مەن رەانيماتسيا بولىمدەرىنە جەتكىزىلمەگەن. ال امەريكانىڭ تاجىريبەسىن قارايتىن بولساق, تسيفرلى مەديتسينانى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىندە تەلەمەديتسينانىڭ كومەگىمەن كونسۋلتاتسيا بەرىلەتىن وپەراتسيالاردىڭ 90 %-ى ءساتتى اياقتالادى ەكەن.
بىزدە كوپ جاعدايدا تەلەمەديتسينا اۋرۋ تاريحىنىڭ, ەكگ, ۋزي, رەنتگەن دەرەكتەرىنىڭ قاعازداعى ءۇزىندى كوشىرمەلەرىن ەلەكتروندى تۇرگە كوشىرۋدى جانە ولاردى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتارعا جىبەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق تەلەمەديتسينا بەينەسەلەكتورلىق كەڭەستەر, رەسپۋبليكالىق شتابتار, ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرىن, تەلەلەكتسيالار, وقىتۋ سەمينارلارىن وتكىزۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. 2017 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وڭىرلەرمەن 421 بەينە-كونفەرەنتس بايلانىس سەانسىن وتكىزگەنىن حابارلايدى. مۇنداي كونفەرەنتسيالار مەن بەينەسەلەكتورلىق كەڭەستەردى قىمبات تەلەمەديتسينا ارقىلى ەمەس ارزان, قاراپايىم ونلاين رەجىمىندە نەمەسە سكايپ ارقىلى وتكىزۋگە بولار ەدى. سوندىقتان ءبىز تەلەمەديتسينانى ەنگىزۋ كەزىندەگى قانشاما قارجى بولىنسە دە الدىمىزعا قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزە المادىق. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, جۇمىس ىستەگەلى بەرى شامامەن 3 ملرد تەڭگە (2 849 159 102 تەڭگە) سوماعا 188 298 تەلەمەديتسينالىق جانە بەينە-كونسۋلتاتسيالار ۇسىنىلعان. قارجىلاندىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن عانا ەمەس, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن دە جۇزەگە اسىرىلعان. ماسەلەن 204 قوندىرعىنىڭ 22-ءسى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ىسكە قوسىلعان.
سوندىقتان قولدانىستاعى تەلەمەديتسينا قىزمەتى باعدارلاماسىن ونىڭ نىسانالى ماقساتىن ەسكەرىپ, قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالارعا سايكەس قايتا قاراعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىز.
زاۋرەش امانجولوۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
