راس, ارباتتا جايلاۋ, جىلقى, جىل مەزگىلدەرى, تابيعات, ارۋ, انا سياقتى ءبىر قاراعاندا-اق تۇسىنىكتى بولا سالاتىن بارىنە تانىس تاقىرىپتا جازاتىن ديلەتانتتاردان باستاپ كۇردەلى يدەيانى شيراتاتىن شىن ونەر دانىشپاندارىنا دەيىن وتىرادى. ءوزى وتىرماسا دا, كارتينالارى تۇرادى.
تانىمالدىلىققا ەمەس, تابىس تابۋعا ۇمتىلدىراتىن اشىق اسپان استىنداعى سۋرەت كورمەسى تالاي سۋرەتشىنىڭ تۇرمىسىن تۇزەسە, سۋرەت ونەرىنەن حابارى جوق قاراپايىم ادامداردىڭ حاس ونەر تۋراسىنداعى العاشقى ساۋاتىن اشىپ, تالعامىن ۇشتادى. الايدا ستيحيالى دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاندىق قىلقالام ونەرىنىڭ سەركەلەرى تۋىندىلارىن اربات ارقىلى ەمەس, ارت-گالەرەيانىڭ تۇتىنۋشىلارى نەگىزىندە يگىلىككە اينالدىرا السا, ول ۇلتتىق سۋرەت ونەرىنىڭ وسكەندىگىنىڭ بەلگىسى بولماق. ويتكەنى ارت-گالەرەيا – جابايى ساۋدانى قىزدىراتىن اۋەسقويلار الەمى ەمەس, ناعىز سۋرەتكەردىڭ سۇرىپتاۋدان وتكەن تۋىندىلارىمەن تانىستىرىپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ سىنشىلارىن, تابىنۋشىلارىن, ەڭ اقىرىندا, ساتىپ الۋشىسىن تابۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن شىعارماشىلىق ورىن ەكەنى انىق.
ال قازاقستان قىلقالام ونەرىن ارباتتان ارت-گالەرەيا دارەجەسىنە كوتەرگەن سۋرەتشىلەر ساناۋلى عانا. سونىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, چەحيانىڭ يان ماساريك سىيلىعىنىڭ يەگەرى الپىسباي قازىعۇلوۆ.
وتكەن اپتادا الپىسباي قازىعۇلوۆ, مارات ابدىرەەۆ, ەربول حاميروۆ, قۇرمانعازى اقاشوۆ سىندى كاسىبي قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ 70-تەن استام كارتينالارى قويىلعان «دالا ونەرى» دەپ اتالاتىن ارت-گالەرەيانىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولدى. ماقساتى – قازاقستاندىق كاسىبي قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن كەڭىنەن دارىپتەۋ. «دالا ونەرى» اتاۋىنا سايكەس, گالەرەياعا قويىلعان تۋىندىلار ورتاق يدەياعا باعىنىپ, ءبىر تاقىرىپتى قاۋزايدى. ول – قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى, ەتنوتاقىرىپتار, قازاق دالاسىنىڭ تابيعاتى. تەك بوياۋ, جانر, ستيل – ءار باسقا. كارتينالار ىلىنگەن قابىرعالارعا جاعالاتا كوز سالعاننان-اق اشىق ءتۇستى بوياۋلاردىڭ جارقىن, جايدارى تابى سەزىلىپ, جانىڭنان سامال ەسىپ وتكەندەي بولادى. كوركەم ادەبيەتتە كەزدەسەتىن شىمىر وقيعا, ءساتتى سيۋجەت, قىزىقتى بايانداۋ, كەلىستى ۇيقاس دەپ جاتاتىن ءتاسىلدىڭ ءبارى بوياۋ كۇشىمەن كەنەپتىڭ ۇستىنە كوشىپ العانداي اسەر بەرەدى. قىلقالام شەبەرىنىڭ جەتكىزگىسى كەلگەن يدەياسى كوڭىل-كۇيمەن كەرەمەت ساباقتاسادى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن 7000-نان ارتىق كارتينا سالىپ, ومىردەن وتكەن, كوزى ءتىرى بەلگىلى سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىن ساتىپ الىپ, ولارعا عۇمىر سىيلاعان الپىسباي قازىعۇلوۆ قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاماسا دا, وعان ابستراكتسيونيزم نەگىزىن قالاعانداردىڭ ءبىرى دەپ باتىل باعا بەرۋگە بولادى. ارت-گالەرەيادا ونىڭ وسى باعىتتاعى ون بەس كارتيناسى قويىلعان. «كوش», «قالىڭدىقتىڭ ۇزاتىلۋى» اتتى كارتينالارى ارحايزمگە اينالعان بايىرعى تانىمنان تۋعان دۇنيەلەر بولسا دا, ەرەكشە مادەنيەتتىڭ يەسى بولعان بابالارىمىزدىڭ تۇرمىس-سالتىن جاڭاشا جازۋىمەن, قالىپتان تىس قيالداعى قيسىنمەن قاز-قالپىندا كوز الدىمىزعا اكەلەدى. اۆتور ايتار ويىن امالسىز ءتورتبۇرىشتى جيەكتەمەگە قاماپ قويعانى بولماسا, سارى دالاعا دەگەن ساعىنىشى شەتسىز-شەكسىز كەڭىستىكتىڭ وزىمەن استاسىپ كەتكەن. ال «قالىڭدىقتىڭ ۇزاتىلۋىندا» قۇلاعىڭا سىڭسۋ كەلگەندەي بولادى, ياكي قارا ولەڭنىڭ شۋماقتارى بويجەتكەننىڭ نازىن جەتكىزەدى. ابستراكتسيانىڭ «ادام تۇسىنبەيتىن باعىت» ەمەس ەكەنىن, وزگەلەردەي مىڭ ءتۇرلى ادىسكە سالىپ, ەلەس سەكىلدى, ەستى شىعاراتىن تاڭقى-تاران كۇيگە تۇسىرمەي, قازاقى ۇعىممەن بەينەلەۋى ارقىلى ەلىمشىل ەرەك مىنەزىن بايقاتادى.
ۆيكتورينالىق سۇراقتار قويىلىپ, لوتەرەيا بيلەتتەرى ويناتىلىپ, جەڭىمپازدارعا اۆتوردىڭ قالامىنان تۋعان سۋرەتتەرى سىيعا تارتىلعان سالتاناتتى تۇساۋكەسەردىڭ قىزىقتى وتۋىنە ونىڭ ۇلى, ارت-ديلەر ءانۋار قازىعۇلوۆتىڭ ەڭبەگى زور. ارت-گالەرەيانى تاماشالاعانىمىز ءۇشىن اۆتورلارعا العىس بىلدىرگىمىز كەلدى. سەبەبى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلعاندا عانا كارتينانىڭ باعاسى مەن ماڭىزدىلىعى تانىلادى. تاماشالاۋشىسى مەن تۇتىنۋشىسى تابىلعان كارتينا سۋرەتشىنى شابىتتاندىرادى, ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەدى, ەڭ باستىسى, ويلاندىرادى, ەرەكشە ەنەرگەتيكا تاراتادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءومىر سۇرەدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
