جاڭا مەكتەپتىڭ ىرگەتاسى قالانىپ جاتقان كەزدە قۇرىلىسشى كيىمىن كيىپ, ءار كىرپىشىنىڭ كەتىگىن تاۋىپ دۇرىس قالانۋىن ءجىتى قاداعالاعان ول ءبىلىم ورداسىنىڭ جانكۇيەر باسشىسى دا, تاباندى تاسشىسى دا بولا ءبىلدى. ارينە, باستاپقىدا استانانىڭ اقشاڭقان مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ قاي تىلدە وقىتاتىنى جايىندا دا داۋ-داماي بولماي قالعان جوق. ۇلت پەن ءتىل تاعدىرى اجىراعىسىز تۇيىنشەك بولىپ تالاسقا تۇسكەن سىندارلى ساتتە ج.بازارقۇلقىزىنىڭ تاباندى ەرىك-جىگەرىمەن ەلوردانىڭ تۇڭعىش قازاق مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ اشىلۋى ەرلىككە بارابار ەڭبەك ەدى.
1923 جىلى قازاقتىڭ سول ۋاقىتتاعى استاناسى ورىنبوردا ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 50 جاسقا تولعان مەرەيتويىندا مۇحتار اۋەزوۆ «احاڭ تۇرلەگەن قازاق مەكتەبى, احاڭ تۇرلەگەن قازاق ءتىلى – ءبىز ۇمىتساق تا, تاريح ۇمىتپايتىن نارسەلەر» دەگەن ەكەن. ياعني ۇستازدىڭ ۇلى مۇراتىن ۇرپاق ۇمىتپايدى. بۇل رەتتە لوندون قالاسىنداعى تاۋەلسىز ءبىلىم ساراپشىلارى ايقىندايتىن «ۇزدىك مەكتەپ» حالىقارالىق بايقاۋىندا ء«بىلىمنىڭ التىن ءتاجى» اتتى ماراپاتقا يە بولعان القالى جيىندا ايتقان ءسوزى ارىپتەستەرىن قاتتى تەبىرەنتكەنى ەستە. ياعني ەلوردالىق پەداگوگتىڭ «بۇل – استانا قالاسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جەڭىسى» دەۋى تاۋەلسىز ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جەتكەن جەتىستىگىن ماقتان ەتكەنى ەدى.
بۇگىندە ج.بازارقۇلقىزى جەتەكشىلىك ەتەتىن دارىندى بالالارعا ارنالعان №82 مەكتەپ وقىتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى مەن ءادىس-تاسىلدەرىن ەنگىزۋدە, جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىنىڭ الدىڭعى ساپىندا كەلەدى. مەكتەپتە جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى پاندەردى وقىتۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى بارلىق پاندەردى وقىتۋ قاعيداسىنا ساي جۇرگىزىلەدى. وقۋ ماتەريالدارى وقۋشىنىڭ سانالى تۇردە مەڭگەرۋىن, فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىعىن, سونداي-اق العان بىلىمدەرىن جەكە ومىرىندە كادەگە اسىرا الاتىنداي ەتىپ ۇيرەتۋدى ماقسات تۇتادى. ماسەلەن, كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا, بيولوگيا ءپانىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن تاربيەلىك ءمانى ۇشتاستىرۋ ارقىلى وقۋشىلارعا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى سىڭىرۋگە بولادى. ويتكەنى قورشاعان ورتا مەن ادامنىڭ سالاماتتىلىعى ءوزارا تىعىز بايلانىستى. تابيعات تازالىعى – جان مەن ءتان تازالىعى. سوندىقتان بيولوگيالىق ءبىلىم وقۋشىلاردى ومىرگە بەيىمدەپ وتىرادى. بيولوگيا ءپانىن وقىتۋ ادىستەمەسى وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە دە بايلانىستى. ول ۇزاق جىلعى پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىندە وقۋشىنى جەكە تۇلعا, وي-پىكىرىن جەتكىزە الاتىن جان رەتىندە تاربيەلەۋگە تىرىسادى. بيولوگيالىق ورتانىڭ ساقتالۋى جايىندا ايتقان سىندارلى پىكىرلەرى نازار اۋدارارلىق.
وقۋشىلاردىڭ بيولوگيالىق بىلىمدەرى كەڭەيىپ, قورشاعان ورتا تۋرالى تانىمدارىنىڭ جەتىلۋىندە مۇعالىمنىڭ ادىستەمەلىك جانە زەرتحانالىق جۇمىستارىنىڭ ماڭىزى زور دەيدى بىلىكتى پەداگوگ. ءوز ءادىس-تاسىلدەرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ءرولىن ساراپتاۋ جانە زەرتحانالىق تاجىريبەلەر جاساۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىن جەتكىزگەن مۇعالىمنىڭ ايتۋىنشا, ادىستەمە – ۇزاق جىلدىڭ جەمىسى, تالماي ىزدەنبەي ناتيجەگە جەتۋ مۇمكىن ەمەس. بيولوگيا ءپانىن وقىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن انىقتاپ الىپ, جوسپارلى تۇردە ماقساتتى جۇمىس جۇرگىزۋدى, بولجام مەن كۇمانداردارعا زەرتحانادا ساراپتاما جاساۋدى, ەكسپەريمەنت-ساراپتامالىق جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى مەن وقۋشىلاردىڭ باقىلاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىن سالىستىرا وتىرىپ تەوريالىق بايلام جاساۋ مەن ونى دالەلدەۋدى جولعا قويعان. ءوز ءپانىنىڭ بىلگىر مامانى ساباق بارىسىندا تەوريامەن شەكتەلمەي, ساراپتاما-تالداۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى دا جۇرگىزەدى. حيميا-بيولوگيا پاندەرىن جاڭاشا ءادىس-تاسىلدەرمەن وقىتۋعا زەر سالىپ وتىرادى.
ديالوگتىق وقىتۋ ارقىلى وقۋشىلاردىڭ ءوزارا ءبىلىم بەرەتىنىن, توپتىق جۇمىستا ءوز ويلارىن ەركىن ايتىپ, داعدىلاناتىندىعىن قۇپتايدى. مۇنىڭ ءبارى وي ەلەگىنەن وتكىزىلىپ, ساباق ناتيجەسىنە قاراي بەلگىلى بولادى. ياعني ءبىلىم بەرۋدە ديالوگتىڭ ماڭىزى زور. ديالوگ كەزىندە وقۋشىلاردىڭ ءوز اراسىندا جانە وقۋشى مەن ۇستاز اراسىندا قارىم-قاتىناس جۇرەدى. بۇل قارىم-قاتىناس نەگىزىندە ءبىلىم الۋ ءۇردىسى دە ءجۇرىپ جاتادى. مۇعالىم ساباقتا وقۋشىلاردى توپتاستىرۋ ءۇشىن «جانۋارلار مەن قۇستاردى» ءتۇرلى-ءتۇستى ەتىپ پايدالاناتىنىن جانە ء«ۇي قۇستارى مەن ءتۇز قۇستارى» سياقتى اتاۋلارمەن وقۋشىلاردى قىزىقتىرا وتىرىپ توپتاستىرۋعا بولاتىنىن ايتادى. وسىلايشا, توپتىق جۇمىستا وقۋشىلار ءتۇرلى يدەيالار مەن كوزقاراستارىن ورتاعا سالادى.
تالقىلاۋ بارىسىندا پىكىر الۋاندىعى مەن كوزقاراس ايىرماشىلىعى دا ورىن الادى. وسىنداي الۋان ءتۇرلى پىكىردىڭ قورىتىندىسى ارقىلى شىنايى ءبىلىم الۋعا بولادى. ۇندەمەي وتىراتىن وقۋشىنىڭ ءوزى ديالوگ ارقىلى بەلسەندىلىك تانىتادى. قازىرگى ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋدىڭ نەگىزىنە وسى ۇدەرىس باسشىلىققا الىنىپ وتىر, دەيدى مايتالمان مۇعالىم. بۇل ساباقتا وقۋشىلاردىڭ ءوز بەتىمەن ءبىلىم الۋىنا جاعداي تۋعىزادى. مۇعالىم بارلىق پروتسەستى باعىتتاپ, قاداعالاپ وتىرادى. ج.بازارقۇلقىزى ديالوگتىق ءادىستى بيولوگيا ساباعىندا قاجەتتى ادىستەردىڭ ءبىرى دەپ سانايدى. وسى ىسپەتتى بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلگەندە وقۋشىلاردىڭ بىرلەسكەن شەشىم قابىلداۋى مەن سويلەۋ مادەنيەتتەرى قالىپتاسادى, وزىنە دەگەن سەنىمدەرى ارتا تۇسەدى.
ج.بازارقۇلقىزىنىڭ حيميا-بيولوگيا پاندەرىنىڭ ادىستەمەسى تۋراسىندا جازعان ادىستەمەلىك ماقالالارى بىرقاتار رەسپۋبليكالىق باسپاسوزدە جارىق كوردى. شاكىرتتەرى اۋداندىق, قالالىق, رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپيادالارى مەن حالىقارالىق عىلىمي جوبالاردا ۇنەمى جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ كەلەدى. ءتالىم-تاربيە العان تۇلەكتەرى الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىن ءتامامداپ, ەل ەكونوميكاسىن, ءبىلىمى مەن عىلىمىن, مادەنيەتىن دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ جاتىر. ال ۇستاز ەڭبەگى كوپتەگەن قۇرمەتتى ماراپاتتارمەن باعالاندى. ايتالىق قازاقستاندىق مۇعالىمدەر اراسىندا تۇڭعىش رەت شەتەلدىك ءبىلىمدى ساراپتاۋ ورتالىعىنىڭ رەيتينگى بويىنشا «ۇزدىك ءبىلىم بەرۋشى مۇعالىم» قۇرمەتتى اتاعىنا يە بولدى. بيىل استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى. ارقاعا قونىس اۋدارعاندا الاتاۋ باۋرايىنان كەلگەن العاشقى لەكتىڭ قاتارىندا بولعاندىقتان, مايتالمان مۇعالىم ءھام مەكتەپ مەنەدجەرى رەتىندە ەلوردانىڭ ءبىلىم سالاسىن العا جىلجىتۋدا جامال بازارقۇلقىزىنىڭ دا ەلەۋلى ەڭبەگى بار دەۋگە تولىق نەگىز بار.
ماۋلەتقالي راحىمباەۆ,
ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى
