تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن باسىنان باستاپ ايتايىق. وسكەمەندە جارىق كورەتىن وبلىستىق «ديدار» گازەتىنىڭ بيىلعى 18 قاڭتارداعى نومىرىندە جۋرناليست مۇراتحان كەنجەحان ۇلىنىڭ «وسكەمەن قاشان رۋحاني جاڭعىرادى؟» دەگەن ماقالاسى شىققان-دى. ماقالادا وبلىس ورتالىعىنداعى ونوماستيكا ماسەلەسى ءسوز بولىپ, وسكەمەندەگى 706 كوشەنىڭ تەك 82-ءسى, ياعني 12 پايىزى عانا قازاقشا اتاۋلارعا يە ەكەندىگى تىلگە تيەك ەتىلىپ, قالاداعى پاروۆوز, تراكتور دەگەن سەكىلدى ءمان-ماعىناسى جوق كوشەلەردىڭ ورنىنا ءاليحان بوكەيحانوۆ, قاليحان ىسقاق, ديداحمەت ءاشىمحانوۆ, سەرىك عابدۋللين, عالىم بايباتىروۆ, ءمۇسىلىم قۇماربەكوۆ, قانيپا بىتىباەۆا, رۇستەم ەسداۋلەتوۆ سەكىلدى ەلىمىز مەن وڭىرىمىزگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالاردىڭ ەسىمى بەرىلسە دەگەن ۇسىنىس ايتىلعان بولاتىن. بيىل 100 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ وتىلەتىن ايگىلى باتىر قاسىم قايسەنوۆتىڭ كەۋدە ءمۇسىنى جانارماي قۇيۋ ستانساسىنىڭ اۋلاسىندا ەلەۋسىز ورىن تەپكەنى, كەرىسىنشە كيروۆتىڭ ەسكەرتكىشى ساياباق ىشىندە اسقاقتاپ تۇرعانى دا تىلگە تيەك ەتىلگەن-ءدى. بۇل ماسەلەلەر رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى باق-تاردا بۇعان دەيىن دە بىرنەشە مارتە كوتەرىلگەن ەدى.
الايدا ماقالا اۆتورى م.كەنجەحان ۇلى 8 اقپاندا ءوزىنىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا وسى ماقالانى جازعانى ءۇشىن باسشىلىق تاراپىنان سوگىس العانىن كۇيىنە جازعاندا, الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ كوپشىلىگى قاتتى الاڭداۋشىلىق تانىتقانىن اڭعاردىق. جازبادان قىسقاشا ءۇزىندى كەلتىرەيىك. «وقىرماندارعا ۇناعان دۇنيە باسشىمىزعا ۇناماي جاتىر. يرينا ياكۋنينا دەگەن «شىعىس-اقپارات» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى وسى ماقالادان كەيىن ىزىمە شام الىپ ءتۇستى. ماقالانى اندا اپارىپ, مۇندا اپارىپ سارالاتتى, ىشىنەن كەمشىلىك ىزدەدى. «اقىرى ەشكىمنەن پىكىر كەلتىرمەگەنسىڭ» دەپ شۇيلىكتى. مەن وسكەمەن قالالىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ بولىمىنەن العىزعان, قالا اكىمى ورىنباسارىنىڭ قولى قويىلعان جازباشا جاۋابىمدى كورسەتسەم, «بۇل ونوماستيكانىڭ باسشىسى ەمەس» دەپ تەرىس قارادى. تۇسىنىكتەمە جازۋدان مەن دە باس تارتتىم. ۇلتتىق رۋح جايىندا جازعان دۇنيەم مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن باسشىعا ۇناماعانىنا كۇيىندىم», دەپ جازعان-دى ول ءوزىنىڭ فەيسبۋكتەگى جازباسىندا. اۆتوردىڭ بۇل جازباسى الەۋمەتتىك جەلىدە قىزۋ تالقىلانىپ, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, اقساقالدار, جاستار ەلدىك ماسەلەنى كوتەرگەنى ءۇشىن ءجۋرناليستىڭ جازالانعانى ادىلەتسىز شەشىم ەكەندىگىن ايتىپ, ءوز نارازىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, جۇرتشىلىقتى ءجۋرناليستى قولداۋعا شاقىرعان بولاتىن.
سودان نە كەرەك, ءجۋرناليستىڭ جانايقايى اقىرى وبلىس اكىمدىگىنە جەتىپ, 9 اقپان كۇنى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا «ديدار» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا ارنايى كەلىپ, جاعدايدىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىردى. ماقالادا ەشقانداي ۇلت ارازدىقتى قوزدىرۋ فاكتىلەرىنىڭ جوق ەكەندىگىن, كەرىسىنشە وتە وزەكتى, ەل كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلە قوزعالعانىن ايتىپ, وسكەمەندەگى ورتالىق كوشەلەرگە ەلىمىزگە, مەملەكەتىمىزگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالاردىڭ ەسىمى بەرىلۋى كەرەكتىگىنە توقتالدى. «شىنىندا دا, وردجونيكيدزە, كيروۆ, دزەرجينسكي, پيتەر كوممۋنارلارى سەكىلدى كوشەلەردىڭ اتتارى اۋىستىرىلىپ, ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالارىمىز وسكەمەن كوشەلەرىنەن لايىقتى ورىن الۋى كەرەك. قاسىم قايسەنوۆ سەكىلدى باتىرلارىمىز جانارماي بەكەتىنىڭ جانىندا تۇرماۋى قاجەت», – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى. جانە ماقالانى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى دۇرىس تۇسىنبەي, «شىعىس-اقپارات» جشس ديرەكتورىنان تۇسىنىكتەمە العانىن, ال «شىعىس-اقپارات» باسشىسى ماقالاداعى ماسەلەلەردىڭ ءمان-جايىنا تولىق ۇڭىلمەي ءجۋرناليستى جازالاعانى دۇرىس ەمەستىگىن ايتىپ, وعان بەرىلگەن سوگىستى الىپ تاستاۋدى تاپسىردى.
بايقاعانىمىز, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ ورىن الۋىنا وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى باسشىسى مەن «شىعىس-اقپارات» جشس ديرەكتورىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەۋى باستى سەبەپ بولعان سەكىلدى. «ديدار» گازەتىنىڭ جۋرناليستەرى دە كەزدەسۋ كەزىندە باسشىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەۋى جۇمىس بارىسىندا قيىندىق تۋدىراتىنىن ايتتى. قوعام بەلسەندىسى ءادىل قاراتاي مەن وسكەمەندەگى دراما تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ساحان اكەلەەۆ جيىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارىنا وڭىردەگى ەڭ ۇلكەن قوس گازەت «ديدار» مەن «رۋدنىي التايدى» قازاق-ورىس تىلدەرىن جەتىك بىلەتىن باسشى باسقارۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
گازەت جۋرناليستەرىنىڭ جازعان ماقالاسى ءۇشىن سوگىس الۋى, جالپى جۋرناليستەر قاۋىمىنا شىعارماشىلىق ەركىندىك بەرىلمەۋى وڭىردەگى ارداگەرلەردى دە الاڭداتىپ وتىر. «ەگەمەننىڭ» تۇراقتى وقىرماندارىنىڭ ءبىرى, قارت جۋرناليست مۇرات امىرەنوۆ جاقىندا رەداكتسياعا حات جولداپتى. «جۋىقتا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان ءبىر ماقالانى وقيىن دەپ رەداكتسياعا بارايىن. سويتسەم, رەداكتسياعا بۇل گازەت كەلمەيدى ەكەن. سەبەبىن سۇراسام, «وي, اعا, جاڭا ديرەكتور كەلگەننەن كەيىن «ەگەمەن» ساپ تىيىلعان, ال «كازپراۆدا» باياعىسىنشا كەلىپ تۇر» دەپ جىگىتتەر قاراپ تۇر. كۇلەرىمدى دە, جىلارىمدى دا بىلمەدىم. سوندا دەيمىن-اۋ, مەملەكەتتىك تىلدە شىعاتىن ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» ياكۋنيناعا نەگە كەرەك بولماي قالدى ەكەن؟ ال قازاق جۋرناليستەرىنە اۋاداي قاجەت گازەت ەمەس پە؟ مۇنى ءبىر دەپ قويىڭىز.
ەكىنشىدەن, قازىر «ديداردىڭ» جۋرناليستەرى ءوز گازەتىندە ۇلت مۇددەسىن كوزدەيتىن ماتەريالدار جاريالاۋدان قايمىعىپ قالعان. الدا-جالدا وسى ۇلتتىق تاقىرىپتى كوتەرگەن ماسەلەلەر جارىق كورە قالسا, ديرەكتور ەرىن باۋىرىنا الىپ تۋلايتىن كورىنەدى. ۇشىنشىدەن, بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى «ديدار» جانە «رۋدنىي التاي» گازەتتەرىندە ورتاق قوسىمشا رەتىندە تەلەارنالاردىڭ باعدارلاماسى بەرىلە باستادى. سولاردىڭ ىشىندە وتاندىق تەلەارنالار سانى – 13, رەسەيلىك ارنالار – 38. «وتاۋ تۆ» جەلىسىندەگى ارنالاردىڭ ەشبىرى باعدارلامادا جوق. ديرەكتوردىڭ ايتۋىنشا, اتالمىش رەسەيلىك ارنانىڭ ءبارى مينيسترلىكتە تىركەلگەن كورىنەدى», – دەپ جازادى قارت جۋرناليست.
شىعىس قازاقستانداعى 90 جىلعا جۋىق تاريحى بار قارا شاڭىراق «ديدار» گازەتىندەگى وسىنداي كەلەڭسىز جايتتار باسىلىم جۋرناليستەرىن عانا ەمەس, رەسپۋبليكاداعى, وڭىردەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرىن دە الاڭداتىپ وتىر. ولار وبلىس اكىمدىگى, وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى تاراپىنان ءتيىستى شەشىم قابىلدانىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەر وڭ شەشىم تابارىنا سەنەدى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
وسكەمەن
