جيىنعا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ, اكىمدىكتىڭ, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-تىڭ وكىلدەرى, «مايكۋبە ۆەست» جشس, «بوگاتىر كومىر» جشس, «ەەك» اق, «شۇباركول كومىر» اق جانە «قاراجىرا» اق كومىر كەنىشتەرىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. قاڭتارداعى قاتتى ايازدا كومىر تاپشىلىعى بايقالىپ, حالىقتىڭ نارازىلىعى تۋىنداعانى بەلگىلى. جيىندا ايتىلعانداي, بۇل كەنىشتەردىڭ الدىن الا كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىككە جانە حالىققا كومىر جەتكىزۋ جۇمىستارىنا ءتيىستى باقىلاۋ جۇرگىزبەگەندەرىن كورسەتتى.
جالپى, حالىقتى كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ قۇزىرەتىندە. ال كومىر وندىرەتىن كاسىپورىندار «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-پەن بىرلەسىپ, كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق جانە حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىن كومىرمەن تولىق جانە ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت, دەپ اتاپ ءوتتى ق. بوزىمباەۆ.
وتكەن جىلى ەلىمىزدە الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا كومىر 8,3 پايىزعا ارتىق ءوندىرىلىپتى. تۇرمىستىق-كوممۋنالدىق ماقساتتا رەسپۋبليكا بويىنشا 12,5 ميلليون توننا كومىر جەتكىزىلگەن. بوزىمباەۆ قاڭتارداعى قاتتى ايازدار كومىر ءتۇسىرۋ كەستەسىنە دە كەدەرگى كەلتىرگەنىن ايتتى. سول سەبەپتى, الماتىداعى بىرقاتار اۋىلداردا, تەمىر جول تۇيىقتارىندا, شقو, الماتى, جامبىل وبلىستارىندا كومىر تاپشىلىعى بايقالدى.
ال ەكىباستۇزداعى «شىعىس» جانە «بوگاتىر كومىر» جشس كەنىشتەرى ەكى جىلدىڭ ىشىندە قۋاتىن ارتتىرعان. قىستا كەنىشتەر توقتاۋسىز جۇمىس جاسادى.
– وتكەن جىلى كومىر كەنىشى تۇتىنۋشىلارعا 40 ميلليون 900 مىڭ توننا كومىر جەتكىزگەن. كومىردىڭ 60 پايىزى ەكسپورتقا جۇمسالسا, قالعان 40 پايىزى ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىنا جىبەرىلەدى. بيىلعا 41 ميلليون توننا كومىر ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى «بوگاتىر كومىر» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى مارات ابدىعۇلوۆ.
– كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردىڭ ءبىر تونناسى 2133 تەڭگە. باسقا وڭىرلەردەگى كومىر تاپشىلىعىنا بايلانىستى جايلاردىڭ «بوگاتىر» كەنىشىنە قاتىسى جوق. ويتكەنى ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىلارىمىز گرەس-تەر, جىلۋ ورتالىقتارى, قازاندىقتار, – دەدى ول.
جالپى, كاسىپورىن كومىرمەن پاۆلودار, سولۇستىك قازاقستان جانە اقمولا وبلىستارىن قامتاماسىز ەتەدى. بيىل تسيكلدىق-اعىمدىق تەحنولوگيا بويىنشا كومىر ءوندىرۋ قايتا قالىپقا كەلتىرىلدى. 2021 جىلى العاشقى, 2023 جىلى ەكىنشى كەزەڭى اياقتالادى. 2019 جىلى «بوگاتىر» كەنىشىندە بايىتۋ فابريكاسى ىسكە قوسىلماق.
قانات بوزىمباەۆ بارعان باياناۋىلداعى «مايكۋبە-ۆەست» جشس نارىقتىق ۋاقىت كەلگەن كەزدە «ەكىباستۇزكومىر» بىرلەستىگىنىڭ قۇرامىندا بولعان-دى. ودان كەيىن امەريكالىق كومپانياعا, ءبىراز جىل «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنا قارادى. 90- جىلدارى مايكوبەنىڭ كومىرىن ۆەنگريا, رۋمىنيا سياقتى ەلدەر پايدالانعان كورىنەدى. بۇل كۇندەرى كەنىشتەر جەكەمەنشىكتىڭ قولىندا. جالپى, ءبىزدىڭ وڭىردەگى جۇرتشىلىقتىڭ دەنى وسى مايكوبەنىڭ كومىرىن تۇتىنادى, «قاراجىرا», «شۇباركولدىڭ» دە كومىرىنە سۇرانىس جوعارى.
– «مايكوبە» كەنىشىنىڭ كومىرى قوڭىر, ليگنيت دەپ اتالادى. ەكىباستۇزدىڭ كومىرىنەن ايىرماسى بار. قوڭىر كومىر تەز جانادى, ك ۇلى از. بىراق تاسكومىرگە قاراعاندا, قىزۋى تومەن. نەگىزىنەن تۇرعىن ۇيلەردە پەشكە جاعىلاتىن كومىر, – دەيدى ماماندار.
– جالپى, «مايكوبە» كەنىشى 6,4 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتىر. كەن ورنىنىڭ تەرەڭدىگى 80 مەترگە جۋىق.
ەكىباستۇز ستانسالارى نەگىزىنەن ەكىباستۇزدىڭ تاسكومىرىنە لايىقتالىپ سالىنعان. كومىرى الەمدىك باعامەن سالىستىرعاندا ارزان سانالادى, سوندىقتان بۇل سالانى دامىتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن قارجىلاندىرۋدىڭ جاسىل نارىعىن دامىتۋ كەرەك, دەيدى ماماندار. كومىردىڭ ءبىر تونناسىنىڭ ەڭ ارزانى – 9-10 مىڭ تەڭگە. شالعايداعى اۋىلداردا 12-13 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بارادى. ال ءبىر ۇيگە قىستا كەمىندە 5 توننا كومىر كەرەك. ايازدى كۇندەرى كۇنىنە 10-12 شەلەك كومىر جاعىلادى. سوندىقتان قىس مەزگىلىندە 9-10 توننا كومىر ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ەلىمىزدە كومىر تاپشىلىعى جوق. ەلىمىزدەگى كومىر قورى ءالى 300 جىلعا جەتەدى. ال باعا ساياساتىنا كەلەر بولساق, كومىر قۇنى مەملەكەت تاراپىنان رەتتەلمەيدى. سوندىقتان كىم قانداي باعاعا ساتسا دا ءوز ەركى. قازىر ەلىمىزدە 400-گە جۋىق كومىر كەنى بار كورىنەدى. باعانى نارىق انىقتايدى, كومىردىڭ قۇنى سۇرانىسقا قاراي وزگەرەدى.
سوندىقتان ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىككە كومىر جەتكىزۋدى ارتتىرۋ جانە كومىر سالاسىن بۇدان ءارى دامىتۋ ءۇشىن بىرقاتار شارالاردى قولعا الۋدا. ۇكىمەتكە وڭىرلەرگە كومىر جەتكىزۋ كەزىندەگى كىدىرىستەر ماسەلەسىن تۇپكىلىكتى ءبىر جولعا قوياتىن بىرقاتار ۇسىنىستارىن ەنگىزبەكشى. ەندى كەنىشتەردە كومىردى جونەلتۋ سىزباسى قايتا قاراستىرىلادى. جيىنداعى ماسەلەنىڭ ءمانىسى – ءبىرىنشى كەزەكتە كومىردى حالىقتىڭ كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىگىنە جەتكىزۋ. ەكىنشى كەزەكتە, جەس-تەرگە جونەلتۋ, ەڭ سوڭىندا ەكسپورتقا شىعارىلاتىندىعى جونىندە ايتىلدى.
قازىر بارلىق وبلىستاردا حالىقتىڭ كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىگىنە كومىر جەتكىلىكتى. پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا وبلىستارىنداعى قويمالاردا جانە تەمىر جول تۇيىقتارىندا كومىر بار. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شىمكەنت, تۇركىستان, لەنگىر, سارىاعاش قالالارىندا جانە باسقا دا وڭىرلەردە كومىر بار. وبلىس قويمالارىندا بارلىعى 19 000 توننا كومىر جيناقتالعان.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
