12 اقپان، 2018

اقىل-وي يەلەرىنەن كوز جازىپ قالمايىق

160 رەت كورسەتىلدى

مىنا دۇنيەنى قۇلپىرتاتىن دا، قۇبىلتاتىن دا، جاڭارتاتىن دا، جاسارتاتىن دا، بارىڭدى جەتىلدىرەتىن دە، ورىنداسام دەگەن ماقساتىڭا جەتكىزەتىن دە – ءبىر عاسىر بۇرىن ۇلت ۇس­تازى ا.بايتۇرسىن ۇلى ايتىپ كەتكەن ءبىلىم جارىسى. سول جارىستا، ياعني اقىل-ويدىڭ سامعاۋىندا قانا­تىڭدى تالدىرمايتىن، اۋىرىڭدى جەڭىل­دەتەتىن – ءبىلىم مەن عىلىم. وسى اقيقات جولىندا ەل ءبىلىمىن قايت­سەك جاقسارتامىز، عىلىمىن قالاي ورىستەتەمىز دەگەن ۇلى ۇعىمدى ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «اقىل تا­بىل­ماي، ەشتەڭە تابىلمايدى. وي جە­تىلمەي تۇرىپ، ار-نامىس شىڭ­دالمايدى. ار-نامىسسىز ازامات، وزگە­لەردىڭ كوسەگەسى تۇگىلى، ءوزىنىڭ كوسەگەسىن كو­گەرتە المايدى. ونسىز ۇلتتىق سانا مەن ۇلتتىق نامىس تا تۇل»، دەپ ازاتتىق العاننان بەرى ايتىپ كەلەدى.

ءيا، ەلدەگى ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى رەفورمالار سانىنان جاڭىلايىق دەدىك. جۇيەسىز جۇرگىزىلۋىنەن بە، ەستە قالعانى ونشا كوپ بولماي تۇر. ونىڭ زاردابىن قالاداعى جايلى بولمەدە وتىرىپ جوبا جاساعاندار ەمەس، تىكەلەي ىسكە اسىرۋعا ءتيىس مەكەمە قىزمەتكەرلەرى كورىپ وتىرعانى دا راس. وسىنداي ورالىمسىزدىقتىڭ كەسىرىنەن بە، الدە عىلىمي نەگىزى جاسالماي، جالاڭدىققا بوي الدىرعاندىقتان با، وتاندىق ءبىلىم سالاسىنىڭ باسىنان داۋ-شار ارىلماي كەلەدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى، وزگەنىڭ ءۇردىسىن ەلەكتەن وتكىزبەي، دايىندىقسىز باستاپ جىبەرۋدە جاتقان جوق پا ەكەن؟ ونداي رەفورمالاردى قولعا الىپ، ورتا جولعا تاستاعاندارعا سۇراۋ بولمايتىنى دا بار. ونىڭ ورنىن باسقاندار ءوزىنىڭ جاڭاشىلدىعىمەن كوزگە تۇسۋگە تىرىسادى. وسى تاسىلمەن ەل بولعالى بەرى 15-كە تاياۋ مينيستر جۇمىس ىستەدى. ارينە، جاقسى ءىسىن سوڭىنا جەتكىزە الماي كەتكەندەر دە بولدى.

الدا دايەككە كەلتىرگەن ەلباسى بايلامىندا اقىل تۋرالى ادەمى ايتىلادى. اقىل-وي بيىكتىگى جەكە ادامدارعا عانا ەمەس، ەلگە كەرەك. اقىل-وي يەلەرىن، اسىرەسە تالانتتى ۇرپاقتى بالا كۇنىنەن باۋلۋ كەمەل جۇرتقا ءتان قاسيەت. بىراق ءبىز سول كەمەلدىككە جەتكىزەتىن دارىندى ۇل-قىزعا، ءبىلىمى تەرەڭ، وي الەمى مۇحيتتاي وقىمىستىعا، مىقتى ۇيىمداستىرۋشىعا كەي تۇستا تولىق قامقورلىق جاساي الماي كەلە جاتقان سەكىلدىمىز. ءبىرىنشى، دارىندى ۇرپاققا كەلەر بولساق، بۇگىپ قايتەمىز، كەيدە ولارعا تيەسىلى ورىندى ءتۇرلى جولدارمەن پىسىقايلار قاعىپ كەتىپ جاتادى. ەسەسىنە باعالانباعان الگىندەي دارىندى ۇل-قىزدى وزگەلەر جەتەكتەپ كەتىپ جاتاتىنىن جوققا شىعارا الماساق كەرەك. مۇنداي جاي كەڭەس زامانىندا دا بولعان. ونىڭ ارقاۋى ءالى ۇزىلە قويماعانداي. ءبىز مۇنى بىلتىر كوتەرىپ، قوستاناي وڭىرىندە ماسكەۋدىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءبىرازدان بەرى دارىندى بالالارمەن جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىن، وقۋ ورنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كەلىپ جاراتىلىستانۋ پاندەرى بويىنشا اقىل كەڭەس بەرەتىنىن، ۇزدىك تالاپكەرلەرگە ارنايى گرانت تاعايىندايتىنىن تالقىعا سالعانبىز. جاقىندا بۇل ماسەلە باس باسىلىمدا تاعى دا قوزعالىپ، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ارىپتەسىمىز ءومىر ەسقالي «اقىل-وي كوشى ارى اسىپ بارا ما؟» (26.01.2018) دەپ شىعىس جانە سولتۇستىك وڭىرلەردەگى، اقتوبە مەن اتىراۋ وبلىستارىنداعى ۇرپاقتارىمىزدىڭ كورشى ەلدىڭ ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا بەت بۇرعانىن دايەكتەي جازدى. ماسەلەن، شەتكە، ونىڭ ىشىندە رەسەيگە بەت بۇرعاندار سەگىز ەسە ارتقانىن، ايتالىق، ءبىر گيمنازيانى بىتىرگەن 52 تۇلەكتىڭ 31-ءى رەسەيدە باعىن سىناپ، ونىڭ 21-ءى تەگىن وقۋعا تۇسكەنىن، ءوز ەلىمىزدە سىناق تاپسىرعان 12 ۇمىتكەردىڭ 2-ءۋى عانا گرانتقا يە بولعانىن جەتكىزدى. تاعى ءبىر مىسال، م.جۇماباەۆ اۋدانىنداعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 70-80 پايىزى كورشى ەلگە بەت بۇرىپ وتىر ەكەن. وسى ءبىر تۇيتكىلدىڭ سەبەبىن قايدان ىزدەۋگە بولادى، ەرتەڭگى سالدارى قالاي بولار ەكەن دەگەن وي مازالايدى. بۇل ۇلتىمىزدىڭ كەلەشەگىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ جۇرمەي مە؟

جاسىراتىنى جوق، ءبىزدىڭ تۇلەكتەر مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ اۋرە-سارساڭ باستالادى. ۇبت «جىرى»، كەشەندى تەست، ونىڭ قورىتىندىسىن شىعارۋ، اقشاسى بارلار ۇبت-نى بىرنەشە رەت تاپسىرىپ، اقىلى وقۋعا تۇسۋىنە جول اشۋ، ت.ب. وسىنداي كەزدە قانشاما ۇمىتكەردىڭ، اتا-انانىڭ جۇيكەسى جۇقارادى دەسەڭىزشى.

 الدا جوعارى وقۋ ورىندارىنا قا­بىلداۋ ناۋقانى كەلە جاتىر. جالپى، بۇل سالاداعى كەيبىر جۇيەسىزدىكتەردەن قۇتقارۋ كەرەك ءتارىزدى. نەگە بۇلاي دەپ وتىرمىز؟ ويتكەنى بۇرىن از دا بول­سا ۇبت-عا ءۇمىت ارتىپ كەلىپ ەدىك. وت­كەن جىلى ونى دا رەفورمالادىق. رەس­پۋب­ليكالىق «دارىن» ورتا­لىعى دا قال­تارىستا قالعانداي. بۇل جال­عاسا بەرسە، شەتتەن وقۋ ىزدەيتىندەر كو­بەيمەسە ازايمايدى. ارينە، شەتكە بارىپ ءبىلىم العان ءجون. بىراق ەرتەڭ ولار جۇ­مىلىپ كەلىپ جۇرتىنا قىزمەت جاساي ما؟

شەتەلدەردە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن وتان­دىق عالىمداردى شاقىرساق دەپ جۇرگەندە وتكەن جىلى ەلىمىزدەن 28 مىڭنان اسا كاسىبي مامان سىرتقا كەتىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا 5 مىڭ تەحنيكالىق قىزمەتكەر، 2،5 مىڭ ەكونوميست، 1700 پەداگوگ بار كورىنەدى. باسقا مەملەكەتكە كەتكەندەردىڭ كوبى 20-دان ەندى اسقان جاستار ەكەن. وزگە جۇرتقا وقۋ ىزدەپ بارىپ قالىپ قويعانداردان حابارىمىز قانشالىقتى؟ بۇل دا ويلانۋدى قاجەت ەتەدى. جاپونيا مەن قىتاي مەملەكەتتەرى العىر كاسىبي ماماندى باعالاي وتىرىپ، شەتەلگە كەتۋدى شەكتەيدى ەكەن. قالاي دەسەك تە، مەكتەپ تۇلەكتەرىنەن باستاپ، مىقتى كادردان، ياعني اقىل-وي يەلەرىنەن كوز جازىپ قالماۋ جاعىنا قام-قارەكەت جاساۋ، ەلدىڭ وركەنىن ءوسىرىپ، كەلەشەگىن كەمەل ەتەتىنى انىق.

سۇلەيمەن مامەت،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

«شىڭىراۋ» شىڭعا شىقسىن

ونەر • بۇگىن، 00:18

تىڭ تاسىلدەردىڭ ءتيىمدى تۇسى كوپ

مەديتسينا • بۇگىن، 00:14

پاسپورت

رۋحانيات • كەشە

جەكە پەسا جازۋعا لايىق

رۋحانيات • كەشە

انا مەيىرىمى

قوعام • كەشە

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار