اتقارىلعان جۇمىس از ەمەس
ۇكىمەتتىڭ قورىتىندى جيىنى سانالاتىن القالى وتىرىستى ادەتتەگىدەي ەلباسى ءوزى جۇرگىزدى. الدىمەن قىسقاشا سويلەپ, وتىرىستىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىندىردى. «جىلدىڭ باسىندا الدىمىزدا تۇرعان ماقساتتاردى انىقتاپ, ءبىر-بىرىمىزگە سۇراق قويىپ, ماسەلەلەردىڭ باسىن اشىپ, جۇمىس ىستەۋدى باستاۋ ءۇشىن بۇگىنگى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسىن وتكىزگەلى وتىرمىز. وبلىستاردىڭ اكىمدەرى قاتىسۋدا. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, قاڭتاردا وتكىزگەن ۇكىمەتتىڭ جينالىسىندا بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى, ايتىلدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, وتكەن جىل وڭاي بولعان جوق. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەكونوميكاسى دا اۋمالى-توكپەلى بولدى. ءبىزدىڭ دە جاعداي ءارتۇرلى بولدى. دەگەنمەن, ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەردىڭ بىرلەسىپ ىستەگەن جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا مەنىڭ باعالاۋىم بويىنشا دۇرىس ناتيجەگە جەتتىك», دەدى ن.نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا 4 پايىزدى قۇراپ, ينفلياتسيا 7 پايىز توڭىرەگىندە بولعانىن ەسكە سالدى. «بۇل ءبىز ءۇشىن الىنعان جاڭا بەلەس بولىپ سانالادى. سوندىقتان بۇل جاعىنان مەن ۇكىمەتتىڭ جالپى جۇمىسىنا, ءاربىر ۇكىمەت مۇشەلەرىنە وڭ باعامدى بەرگەنىم دۇرىس دەپ سانايمىن. حالىق تا سولاي دەپ ويلايتىن شىعار. دەگەنمەن, ءار- ۋاقىتتا جەتىستىكتەرىمىزگە توقمەيىلسىپ وتىرا بەرمەيمىز. الدىمىزدا ماقساتتار كوپ, باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىندا كەمشىلىكتەر بار. ونى, ارينە, ايتاتىن بولامىز», دەدى پرەزيدەنت. سوندىقتان ەلباسى بۇگىنگى جيىندا وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى حالىققا تاعى ءبىر رەت جاريا ەتىلىپ, ۇكىمەت الدىندا تۇرعان مىندەتتەر ايقىندالاتىندىعىن باسا ايتتى. «بيىل ۇكىمەتتىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان مەجە – 4 پايىز از بولادى. ودان تومەن ءتۇسىپ كەتۋىمىز دە مۇمكىن. سوندىقتان ءوزىمىز الدىمىزعا ودان جوعارى مىندەتتەر قويۋىمىز كەرەك. ونىڭ ىشىندە باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ ماسەلەلەرى بار, ولاردىڭ اراسىندا كەمشىلىكتەر دە جوق ەمەس. سوندىقتان وسى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە جۇمىس ىستەيتىن بولامىز», دەدى ن.نازارباەۆ.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ەلدىڭ جالپى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى جونىندە ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ, بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جايىندا قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, قارجى سالانىڭ احۋالى جونىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ, سونداي-اق پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى اسقار جۇماعاليەۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ بايانداما جاسادى. سونىمەن قاتار باسقا دا وبلىس اكىمدەرى, ۇكىمەت مۇشەلەرى تالقىلانعان ماسەلەلەرگە قاتىستى ەلباسىنىڭ سۇراقتارىنا ورىندارىنان تۇرىپ, جاۋاپ بەرىپ وتىردى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇگىندە ەل ەكونوميكاسى دامۋدىڭ تۇراقتى جولىنا ءتۇستى. ونى قازاقستاننىڭ دامۋىنا ورنىقتى بولجام ۇسىنىپ وتىرعان حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر دە راستاعان. ماسەلەن, وتكەن جىلى ءىجو ءوسىمى 4 پايىزدى قۇرادى. ءوسىمنىڭ 60 پايىزىنا شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلار ەسەبىنەن قول جەتكىزىلگەن. بۇل – ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن ونىڭ قۇرىلىمدارىنداعى وڭ وزگەرىستەردى كورسەتەتىن وتە ماڭىزدى ماسەلە, دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
مالىمەتكە سۇيەنسەك, سىرتقى ساۋدا اينالىمى 25 پايىزعا ۇلعايىپ, 69,5 ملرد دوللارعا جەتكەن. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 5,5 پايىزعا ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلەسى 6,9 پايىزعا ارتتى. وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ماكروەكونوميكالىق احۋالى جاقساردى. ايتالىق, ينفلياتسيا 7,1 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. مەملەكەتتىك قارجى تۇراقتىلىعىنىڭ قاۋىپسىز دەڭگەيى قامتاماسىز ەتىلدى. سىرتقى قارىز ءىجو-گە شاققاندا 26 پايىزدان اسپايدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ءتۇسىم 26,3 پايىزعا كوبەيدى. 2017 جىلدىڭ 9 ايىندا شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ تازا ءتۇسىمى 3 034,8 ملن دوللاردى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىنىڭ ارالىعىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 69,5 ملرد دوللارعا جەتىپ, 2016 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 25,1 پايىزعا ارتتى. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت كولەمى 43,1 ملرد دوللارعا جەتىپ وتىر. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆى 31,1 ملرد دوللار بولدى. 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى 3,7 پايىزعا كوبەيىپ, 8120,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وڭىرلىك شەكتە ونەركاسىپ ءوندىرىسى كولەمىنىڭ ارتۋى 14 وڭىردە بايقالدى. جالپى, 2017 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسان ايلارىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءوسىمى 6,2 پايىزعا جەتكەن.
جيىندا ۇكىمەتتىڭ جۇمىسى تولىق باياندالعاننان كەيىن پرەزيدەنت سوڭعى جولداۋدى ورىنداۋ بويىنشا نە ىستەگەندەرىن سۇرادى. سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ۇكىمەت باسشىسى جولداۋدىڭ جالپىۇلتتىق باعدارلاماسى قابىلدانعاندىعىن ايتتى. «سونداي-اق سالا-سالاعا قاتىستى كورسەتىلگەن ون تاپسىرما بويىنشا جوبالىق كەڭسە ارقىلى ءاربىر مينيسترلىككە ءتيىستى مىندەتتەر جۇكتەلدى. ينديكاتورلار قويىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاپسىرمالاردىڭ بارلىعى ورىندالاتىن بولادى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. پرەزيدەنت اتقارىلعان شارالارعا وڭ باعا بەردى. الايدا «جاقسى باياندادىڭ, بىراق وزىڭە دەگەن سىني كوزقاراس جوق», دەپ ەسكەرتتى ەلباسى.
پرەمەر-مينيستر مەن ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ باياندامالارىن تىڭداعان مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ بىلتىرعى ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە وڭ باعا بەردى. «قازىرگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندەگى احۋال ءبىرشاما جاقسارىپ كەلە جاتقانىن ءبارىمىز بىلەمىز. ونىڭ بىزگە دە وزىندىك اسەرى بار. الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءالى دە تالاي اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋىمىز كەرەك. وعان قاجەتتى باعدارلامالار مەن زاڭدار قابىلداندى. ءتيىستى رەفورمالار دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءۇشىنشى جاڭعىرۋدان باستاپ, تسيفرلى ەكونوميكاعا قاراي بەت تۇزەي باستادىق. بيىلعى جولداۋىمدا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىندا دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى ايقىندالىپ, سونىڭ توڭىرەگىندە جۇمىس ىستەۋ باستالدى. سوندىقتان دامۋدىڭ قارقىنىن ۇدەتۋ كەرەك. جاقسى جاسالعان شارۋا ەشقايدا كەتپەيدى. ەندى كەم-كەتىگىمىزگە كوڭىل ءبولىپ, الدا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردى ورىنداۋدى جالعاستىرۋىمىز قاجەت. باعدارلامانىڭ ءبارىن ساپالى جۇزەگە اسىرۋ, ولارعا ءبولىنىپ جاتقان قىرۋار قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋ وسى وتىرعان بارلىق ازاماتتىڭ باستى مىندەتى», دەدى ەلباسى.
بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان كەزەك كۇتتىرمەي شەشىلۋگە ءتيىس نەگىزگى ماسەلەلەرگە توقتالدى.
يندۋستريالاندىرۋ – ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى
الدىمەن يندۋستريالاندىرۋ ماسەلەسى جونىندە ءسوز قوزعاعان پرەزيدەنت وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىرشاما تاجىريبەلەر جيناقتالىپ, كوپتەگەن ءوندىرىس ورىندارى سالىنعانىن, جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولىپ, ءبىرتالاي جەتىستىككە قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا وڭدەۋشى سەكتوردىڭ ۇلەسى 36 پايىزعا وسكەن. بىراق وسى سالانىڭ ەكونوميكانىڭ جالپى كولەمىندەگى ۇلەسى ءالى وسە قويعان جوق: باياعى سول 11 پايىز جاعدايىندا قالىپ وتىر. سوندىقتان وڭدەۋشى سالانى دامىتۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ەلباسى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قانشالىقتى قابىلەتتى جۇمىس ىستەيتىنى دە وسى ماسەلەنى شەشۋگە ارقاۋ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ دامىپ كەلە جاتقان ءوندىرىس وشاقتارىنا باسىمدىق بەرىپ, مەملەكەتتىك قولداۋدى ولارعا كوبىرەك جاساۋ كەرەك. ويتكەنى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەپ, ەكسپورتتىق ونىمدەر شىعاراتىن كاسىپورىندار – ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى. ەلباسى قارجىنى پايدالى ىستەرگە عانا ماقساتتى جۇمساۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. سونىڭ ىشىندە ول بيۋدجەتتىڭ مول قاراجاتى جۇمسالىپ جاتقان ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى قۇرۋدى توقتاتىپ, بارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 11 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق بار, وعان 283 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سوعان قاراماستان وبلىس اكىمدەرى جاڭا اەا قۇرۋ وتىنىشتەرىن توقتاتار ەمەس.
الدىمەن ۇكىمەت اتالعان 11 اەا-نىڭ جۇمىسىن تەكسەرىپ الۋى كەرەك. ءمان-جايدى انىقتامايىنشا, جاڭادان ەشقانداي ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلماۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
تسيفرلاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن حالىق ءتۇسىنۋى كەرەك
بۇگىندە ەلىمىز تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىنا ايرىقشا ماڭىز بەرىپ جاتقانى بەلگىلى. ەلباسى جولداۋىندا دا بۇل ماسەلە جان-جاقتى ايتىلدى. پرەزيدەنت حالىققا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اشىق ءارى ءادىل بولۋىنا ىقپال ەتەتىن تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ءاربىر ازامات ءتۇسىنۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كەن ءوندىرۋ سالاسىنا اقپاراتتىق تەxنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەۋگە بولادى. سەبەبى جۇمىس اۆتوماتتى تۇردە جۇرەدى. اسىرەسە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا تسيفرلاندىرۋدى كەڭىنەن ەنگىزگەن ءجون. سونىڭ ارقاسىندا شالعاي اۋىلدا وتىرعان ادامنىڭ دەنساۋلىعىن باقىلاۋعا, ءبىلىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار. ال ادام كاپيتالىن ارتتىرساق, ەل ەكونوميكاسىن دا كوتەرۋگە بولادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى جاپپاي تسيفرلاندىرۋعا ۇيرەتۋدى قولعا الۋ كەرەك. ەلباسى وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ارنايى سەمينارلار وتكىزۋدى ۇسىندى. وسىندا كاسىبي ماماندار وزگەلەرگە تسيفرلاندىرۋدىڭ جاي-كۇيىن ءتۇسىندىرىپ, تيىمدىلىگى تۋرالى ءدارىس وقىعانى ارتىقتىق ەتپەيدى. بۇل كۋرستى تامامداعاندارعا ارنايى كۋالىك تاپسىرۋ ءۇردىسىن ەنگىزۋدى تاپسىرعان مەملەكەت باسشىسى بۇل جۇمىسقا «نۇر وتان» پارتياسى دا اتسالىسۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. «البەتتە تسيفرلاندىرۋ بارلىق ماسەلەمىزدى شەشىپ بەرمەيدى. بۇل يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ باسى عانا. دەمەك, الدا تۇرعان ماقسات-مىندەتتەر كوپ. ەڭ سوڭىندا جاساندى ينتەللەكتىگە كەلۋىمىز كەرەك», دەدى ن.نازارباەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, دەنساۋلىق سالاسىنداعى تسيفرلى تەxنولوگيالار ءاربىر ادامنىڭ دەنساۋلىعىن ونلاين رەجىمدە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ارقاسىندا دارىگەرلەر قاعازباستى جۇمىستان قۇتىلادى. سول سياقتى كەدەن مەن سالىق سالاسىن تسيفرلى تەحنولوگياعا اۋىستىرۋ ارقىلى ءبىراز جۇمىستى جەدەلدەتۋگە, جەڭىلدەتۋگە بولادى.
جالپى العاندا, 2025 جىلعا قاراي تسيفرلاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگى 2 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەگەن بولجام بار.
جيىندا ەلباسى تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنە دە توقتالىپ, بۇل سالاعا مەملەكەتتەن 550 ملرد تەڭگە جۇمسالعانىن ايتتى. داعدارىس جىلدارىندا قولعا الىنعان شارالاردىڭ ارقاسىندا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋلار بولدى. ەندى قارجىنى نارىقتىق تەتىكتەرمەن پايدالانۋعا كوشۋ كەرەك, ياعني قۇرىلىستى بانكتەر قارجىلاندىرۋى ءتيىس. ال ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك, اكىمدەر باسپانا قۇنىنىڭ ارزانداۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋى ءتيىس.
سونداي-اق ەلباسى ەسكى ۇيلەردى ءسۇرۋ ماسەلەسىن دە قوزعادى. قالا ورتالىقتارىنداعى توزىعى جەتكەن ۇيلەردى ءسۇرىپ, ورنىنا جاڭادان ۇيلەر سالۋ كەرەك. نەگىزىنەن بۇل اۋقىمدى جۇمىس مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقىلى جۇرگىزىلگەنى ءجون. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەسكى ۇيلەردى الىپ تاستاۋ – مەملەكەتكە دە, حالىققا دا, بيزنەسكە دە ءتيىمدى. بىرىنشىدەن, بۇل قالانىڭ كەلبەتىن اسەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرسە, ەكىنشىدەن, حالىقتىڭ جاقسى ۇيگە كوشۋىنە جاعداي جاسايدى. الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ وسىلايشا وڭالۋى جۇرتشىلىقتىڭ دەنساۋلىعىنا, كوڭىل كۇيىنە دە جاقسى اسەر ەتەدى, دەدى ەلباسى.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ەرتەرەك ەنگىزىلەدى
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماسەلەسىن دە كوتەردى. «بىزگە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى كەيىنگە شەگەرۋگە تۋرا كەلدى. سەبەبى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتاردى زاڭداستىرىپ, رەسمي تۇردە تىركەۋ كەرەك بولدى. ولار سالىق تولەمەيدى, زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسپايدى. بىلايشا ايتقاندا, «كولەڭكەدە» ءجۇر. مەن وسىنى بەس جىل بويى ايتىپ كەلەمىن. ناقتى تاپسىرمالار دا بەردىم. الايدا ول ازاماتتارمەن ەشكىم تىعىز اينالىسىپ جاتقان جوق. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆاعا دا تالاي مارتە ايتتىم...», دەگەن ەلباسى ت.دۇيسەنوۆادان ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن سۇرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەندەردى انىقتاۋ جۇمىسى اتقارىلعان. ساناق جۇمىسى كورسەتكەندەي, قازاقستاندا 2,7 ملن ادامنىڭ ناقتى الەۋمەتتىك مارتەبەسى جوق بولىپ شىققان. ولاردىڭ ىشىندە جۇمىسسىزدار دا بار. ال ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەندەردىڭ ىشىندە تىركەۋگە تۇرماعان كاسىپكەرلەر مەن جالدامالى جۇمىسشىلاردى زاڭداستىرۋ قاجەت. «ەڭ ءبىرىنشى, ء«وزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتار» دەگەن كىمدەر؟ وسىنى انىقتاپ, زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك», دەگەن ءۋاجىن العا تارتتى ت.دۇيسەنوۆا.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارى اياسىندا 500 مىڭ ادام جۇمىسقا تۇرىپ, الەۋمەتتىك جارنالارىن تولەپ جاتىر. دەگەنمەن, «كولەڭكەدە جۇرگەن» كاسىپكەرلەردى زاڭداستىرۋدا ءالى دە قيىندىقتار بار. ونىڭ ءبىر سەبەبى سالىق كودەكسىندە جازىلعان «700 مىڭ تەڭگەدەن تومەن تابىسى بار كاسىپكەرلەرگە تىركەۋگە تۇرۋ مىندەتتى ەمەس» دەگەن تالاپتا جاتىر. وسىعان بايلانىستى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەردى تىركەۋدىڭ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت.
مىنە, وسى كەدەرگىلەرگە بايلانىستى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ 2020 جىلعا شەگەرىلگەن. الايدا ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ پرەزيدەنتكە اتالعان جۇيەنى ءبىر جىل بۇرىن تولىعىمەن ىسكە قوسۋعا ۋادە بەرىپ, اتالعان رەفورما 2019 جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. ء«وزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ازاماتتار بويىنشا بارلىق جۇمىستى وسى جىلدىڭ ىشىندە بىتىرەمىز. اقپاراتتىق جۇيەلەر, تىركەۋ سياقتى زاڭنامالارعا كوكتەمدە وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە كاسىپكەرلىكتى جاپپاي دامىتۋ باعدارلاماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ءبىز مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ءبىر جىل بۇرىن باستاۋعا بەل بۋىپ وتىرمىز. الدىندا بۇل جۇيەنى ەنگىزۋدى 2020 جىلعا قالدىرعان ەدىك. ەندى جۇمىستىڭ ءبارىن ەڭسەرىپ, كەلەسى جىلدان ىسكە قوسقالى وتىرمىز», دەدى ە.دوساەۆ.
جيىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن, كومپيۋتەرلىك تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جايىن سىنعا الىپ, بۇل سالاداعى كەمشىلىكتەر ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىن ەنگىزۋ سەكىلدى قىزمەتتى ىسكە قوسۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانىن ايتتى. «مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن جابدىقتالۋ دەڭگەيىنىڭ ەڭ تومەن كورسەتكىشى شىعىس قازاقستاندا تىركەلگەن. وندا نەبارى – 21 پايىز. اقتوبەدە وبلىسىندا – 37 پايىز, استانادا – 31 پايىز», دەگەن ەلباسى وبلىس اكىمدەرىنەن ونىڭ سەبەپ-سالدارىن سۇرادى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ايماقتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن كومپيۋتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە 1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. الايدا بارلىق تەحنيكانى قارجى مينيسترلىگىنە قاراستى ساتىپ الۋلار كوميتەتى عانا ساتىپ الۋعا ءتيىس بولعاندىقتان جۇمىس كەشەۋىلدەپ تۇر.
ال اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ كومپيۋتەردى ساتىپ الۋعا اقشانى تولىعىمەن بولگەنىن جەتكىزدى. استانا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ تە الداعى ۋاقىتتا وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا ۋادە ەتتى.
«بۇل – حالىقتىڭ دەنساۋلىعى. ۇساق-تۇيەك نارسە ەمەس. ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيسترلىك بارلىق جۇمىستى ۇيلەستىرۋى ءتيىس. اكىمدەر جۇكتەلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋدى جىلدامداتقانى ءجون», دەپ ەسكەرتتى ەلباسى.
بۇدان بولەك مەملەكەت باسشىسى سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارىنىڭ اكىمدەرىنە دە ەسكەرتۋ جاساپ, وسى ايماقتارداعى مەديتسينالىق ۇيىمداردى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
ال ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇجاتىن ەنگىزۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ بيىل ماۋسىم ايىنان باستاپ بۇل قۇجات قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ەنگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەگەر جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بارلىق ايماقتار اقپاراتتىق جۇيەلەرىن رەتكە كەلتىرسە, كەلەسى جىلدان باستاپ دەنساۋلىق سالاسىنىڭ باسىم بولىگى ەلەكتروندى رەجىمدە جۇمىس ىستەيتىن بولادى», دەدى مينيستر.
ەڭ باستىسى – ءمىنسىز قىزمەت
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سونداي-اق زاڭنىڭ ۇستەمدىگى مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەسى قوزعالدى. ەلباسى قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعانىن, جالاقى كوتەرىلگەنىن ايتا كەلە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن قوعامنىڭ سەنىمى ءالى دە تومەندەۋ ەكەنىن ەسكە الدى. سوندىقتان بۇل سالا ماماندارى جۇمىستارىن شيراتىپ, ەلدىڭ سەنىمىن اقتاۋعا تىرىسۋى كەرەك. ءارى قىلمىستىق پروتسەستەرگە دە ءمان بەرىپ, ونداعى ارتىق جازالايتىن تۇستاردى قايتا قاراستىرىپ, نەعۇرلىم گۋمانيزمگە قاراي باعىتتاۋدى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, باتىس ەلدەرىندە قىلمىستىق ىستەردىڭ 80-90 پايىزى بەيبىت جولمەن شەشىلەدى. قازاقستان دا وسى تاجىريبەنى سىناپ كورۋ كەرەك.
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە قۇقىق قورعاۋ مەن سوت ورگاندارىنىڭ كادرلىق قۇرامىنا قاتاڭ تالاپتار قويىلىپ كەلگەنىن ايتا كەلە, ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن قوعام ءتارتىبىن كۇزەتىپ كەلە جاتقان ازاماتتار ابىرويلى, مورالدىق-ادەپتىلىك كەلبەتى ءمىنسىز بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
جيىندى قورىتىندىلاعان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قابىلدانعان بارلىق باعدارلامانى, بيىلعى جولداۋدا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت ەكەندىگىن باسا ايتىپ, جۇمىلا جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. «شارۋا از ەمەس. كۇندەلىكتى جاسالىپ جاتقان جۇمىس تا جەتەرلىك. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جولىنداعى ماقسات-مىندەتتەرىمىزدى ابىرويمەن ورىنداۋعا ارقايسىمىز مىندەتتىمىز جانە الداعى مۇرات-ماقساتىمىزعا جەتەمىز دەگەن ويدامىن. جۇمىستارىڭىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ەلباسى.
دينارا بىتىك,
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ باسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
