قابىلداۋشى ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىسى رەتىندە بايانداما جاساعان قر پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ ەاەو-نىڭ قىزمەتىن دامىتۋداعى بىرقاتار تاجىريبەلىك ناتيجەلەردى مالىمدەي كەلە, وداقتىڭ شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسى قۇرىلىپ, ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ تۇراتىنىنا توقتالدى. جاھاندىق ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىققا قاراماستان, قازاقستان ەاەو شەڭبەرىندە دە, ءۇشىنشى ەلدەرمەن ساۋدا سالاسىندا دا تاۋار اينالىمى ءوسىمىنىڭ وڭ قارقىنىن ساقتاپ قالعانىن, 2017 جىلى قر ەكونوميكاسىندا ايتارلىقتاي ءوسىم بايقالىپ, الدىن-الا دەرەكتەر بويىنشا 4 پايىزعا ارتقانىن ايتىپ وتكەن ۇكىمەت باسشىسى: «ەاەو قالىپتاستىرۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. ءبىزدىڭ ءۇش جىلدىق جۇمىسىمىزدىڭ وڭ ناتيجەسى بار. ءبىز وداقتىڭ قازىرگى جانە كەلەشەكتەگى دامۋىنا بايلانىستى بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتاردى قابىلدادىق. بۇعان دالەل رەتىندە ەاەو-نىڭ جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ 1 قاڭتاردا كۇشىنە ەنۋىن ايتۋعا بولادى. وسىلايشا, كەدەندىك رەسىمدەۋدىڭ جەدەل ءوتۋى ءۇشىن جاعدايلار جاسالدى», – دەدى.
ايتا كەتسەك, 2017 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا قازاقستاننىڭ ەاەو ەلدەرىمەن ساۋداسى $15,6 ملرد سومانى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 28 پايىزعا ۇلعايعان بولاتىن. ونىڭ ىشىندە, ەاەو-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە وڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتى 34,4 پايىزعا وسكەن.
بۇگىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيامەن بىرلەسىپ, مۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەتتەرى 2016 جىلعى جەلتوقسان ايىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى بەكىتكەن 2025 جىلعا دەيىن تسيفرلى كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ەرەجەلەرى مەن باسىمدىقتارىن ءىس جۇزىندە ىسكە اسىرۋعا كوشكەنى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى, ەاەو-نىڭ تسيفرلىق كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋ بارىسىن تالقىلاۋ كۇن ءتارتىبىنىڭ ءتۇيىندى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولعانىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك.
«ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋعا جوسپارلى كوشۋدىڭ سالدارىنان جۇمىستان بوساتىلعان ەڭبەك كۇشىن جۇمىسپەن قامتۋعا قاتىستى كەيبىر ماسەلەلەر وزەكتى بولىپ تۇر. ازاماتتاردىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن وداق اۋماعىندا دا سالىستىرمالى تۇردە جىلدام تابۋ مۇمكىندىگى بولۋى كەرەك», – دەگەن باقىتجان ساعىنتاەۆ قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرىنىڭ دەڭگەيىندە وتكەن بىرىڭعاي ينتەگراتسيالانعان ەۋرازيالىق ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىن قۇرۋ جانە قىزمەتكەرلەرگە قويىلاتىن بىرىڭعاي بىلىكتىلىك تالاپتارىن ازىرلەۋ جونىندەگى تالقىلاۋدى ەسكە سالىپ ءوتتى.
قر ۇكىمەت باسشىسى ەاەو-نىڭ الداعى جۇمىستارى تۋرالى ايتا كەلە: «2018 جىل –ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتىڭ جۇمىس ىستەۋىنە بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەر مەن جاڭا باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى جىل بولادى», – دەدى. سونداي-اق, وداق جۇمىسىن دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن كەدەن پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەسى سياقتى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس بىرقاتار ماڭىزدى فاكتورلارعا نازار اۋداردى.
«بىرىڭعاي كەدەندىك اۋماق جاعدايىندا ەكسپورت كەزىندەگى كەدەندىك دەكلاراتسيالارعا, تەمىرجول كولىگىن ۋاقىتشا اكەلۋگە قاتىستى ينتەگراتسيا جوق. وسىعان بايلانىستى, كوميسسيا شەشىمدەرىنە, سونداي-اق, كولىك سالاسىنداعى حالىقارالىق زاڭناماعا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن», – دەگەن قر پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ اقپاراتتىق جۇيەلەردى ينتەگراتسيالاۋ جۇمىستارىن ىلگەرىلەتىپ, كولىك قۇجاتتارىنداعى كەدەندىك بەلگىلەردى ەلەكتروندى تۇردە ۇسىنۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن, سونىمەن قاتار, قازاقستان بۇۇ يۋنكتاد-پەن بىرلەسە وتىرىپ, ەكسپورتتىڭ كەدەندىك ءراسىمى مەن كەدەندىك ترانزيت تابىستى دەكلاراتسيالاناتىن «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسىن بىرتىندەپ ەنگىزەتىنىن, ەۋرازەو شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى جوسپارلى تۇردە جالعاساتىنىن جەتكىزدى.
ەاەو شەڭبەرىندەگى ينتەگراتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەرى قارالعان شاعىن قۇرامدا جۇمىستىڭ ارالىق ناتيجەلەرى قورىتىندىلانىپ, ۇيىمنىڭ ودان ءارى جۇمىسىنىڭ باعىتتارى بەلگىلەنىپ, كەلىسىلگەن ساياساتتى جۇرگىزۋ تەتىكتەرى تالقىلاندى.
كەڭەيتىلگەن قۇرام وتىرىسىندا قاتىسۋشىلار سونداي-اق ماكروەكونوميكالىق احۋال, ەاەو ەلدەرىندە تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۇسىنىستار, 2017 جىلى ءوزارا ساۋدا جاعدايى تۋرالى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باياندامالارىن تىڭدادى. ەۇاك شەڭبەرىندە پرەمەر-مينيسترلەردىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ازىرلەنگەن جانە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اۋماعىندا تاۋارلاردىڭ اينالىمىنا باقىلاۋدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان «ەاەو-دا تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ تۋرالى» كەلىسىمگە قول قويىلدى. سونداي-اق, كوميسسيا ەاەو-داعى قانت نارىعىندا قالىپتاسىپ جاتقان جاعدايدى تالداۋدىڭ ناتيجەلەرى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنى دامۋىنىڭ بىرلەسكەن بولجامدارىن جاساپ, 2017–2018 جىلدارعا ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى, ازىق-ت ۇلىك پەن شيكىزاتتىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى بويىنشا, ياعني ەاەو ەلدەرىنىڭ زىعىر تالشىعىنا, تەرى-بىلعارى شيكىزاتىنا, ماقتا تالشىعىنا جانە جۇنگە سۇرانىسى مەن ۇسىنىسىنىڭ تەڭگەرىمدەرىن ۇسىندى.
ەۇاك وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اۋماعىندا تاۋار اينالىمىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان, پرەمەر-مينيسترلەر تاپسىرماسى بويىنشا ازىرلەنگەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ تۋرالى14 قۇجات قابىلداندى.بۇدان وزگە, ونەركاسىپ سالاسىندا مەملەكەتارالىق باعدارلامالار مەن جوبالاردى ازىرلەۋ, قارجىلاندىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ تۋرالى ەرەجە بەكىتىلدى.
جيىن اياسىندا سونداي-اق, ەاەو شەڭبەرىنەن تىس اۆياتسيالىق وقيعالاردى تەرگەۋ جونىندەگى ورگان قۇرۋ جۇمىسىنىڭ بارىسى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى شارتتى جۇزەگە اسىرۋ, وداققا مۇشە ەلدەردەگى ماكروەكونوميكالىق جاعداي جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىستار قابىلدانىپ, ەاەو مۇشەلەرى اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا جانە اوك دامىتۋ بولجامدارىنا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتارالىق كەڭەس وكىمدەرىنە قول قويىلدى.
ەۇاك كەزەكتى وتىرىسىنىڭ اياقتالۋ قورىتىندىسىنا وراي,رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دميتري مەدۆەدەۆ تىلشىلەرمەن كەزدەسۋ بارىسىندا 2017 جىلعى ستراتەگيالىق مىندەتتەرى مەن جالپى ەكونوميكالىق احۋالى, وداق ينستيتۋتتارىن دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزگەن جۇمىستارى ناتيجەلى بولعانىن ايتا كەلىپ, ەاەو اياسىنداعى ەلدەر اراسىنداعى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ساپالى دەڭگەيدە ەكەنىنە, تاۋار اينالىمىنىڭ 27 پايىزعا وسكەنىنە توقتالدى. دميتري مەدۆەدەۆ سونداي-اق, وداق الدىندا تۇرعان ستراتەگيالىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا نارىقتاعى بيزنەس, كەدەن, ترانسپورت سالاسىنداعى كەيبىر كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەتتىگىن, تاۋار مەن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ بىرىڭعاي نارىعىن قۇرۋ ماڭىزدىلىعىن, ول ءۇشىن ساراپشىلاردىڭ كەدەرگىلەردى جويۋ توبى جۇمىسىن بەلسەندى تۇردە جالعاستىرا بەرۋى تيىستىگىن ايتتى. «شاعىن قۇرام جۇمىسى بارىسىندا بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ №666 قاۋلىسىنا قاتىستى ماسەلەنى تالقىلاۋ كەزىندە بولعان شاعىن جەر سىلكىنىسى ءتۇرلى ويعا جەتەلەگەنمەن, بارلىق شەشىمدەر ءساتتى قابىلدانىپ, قول قويىلدى. بۇل دا ءبىر ءبىز ءۇشىن ساباق, ال بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ءۇشىن قۇدايدىڭ جىبەرگەن بەلگىسى شىعار», – دەپ ءسوزىن ازىلمەن اياقتادى رەسەيلىك ۇكىمەت باسشىسى.
وتىرىس قاتىسۋشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلىن تاعايىندادى.
ەۇاك-ءتىڭ كەلەسى وتىرىسىن مينسكىدە (بەلارۋس) وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ميرا بايبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن: ماقسات قۇسايىنوۆ
