استانا. وسى ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ اياسىنا ەلىمىزدىڭ كوركىنە اينالعان باس قالامىز – بۇگىنگى استانامىز تۋرالى ءبارىمىزدىڭ ماقتانىش سەزىمىمىز سىيىپ جاتقانداي. كۇن سايىن كوركەيىپ كەلە جاتقان استانانىڭ كەلبەتىنە قاراپ, ەلوردامىزدىڭ الەمنىڭ كورىكتى اسەم قالالارىنىڭ قاتارىنا قوسىلعانىنا قۋاناسىڭ.
قالاي ايتساق تا, سارىارقا تورىندەگى جۇلدىزدى قالامىزدىڭ كوكتەن دە, جەردەن دە جارقىراپ تۇرعانى راس. ءزاۋلىم ۇيلەردىڭ, عاجايىپ عيماراتتار مەن كورىكتى كوشە جارىق ساۋلەلەرىنىڭ, ءتۇرلى جارنامالاردىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى جازۋلارى مەرەكەلىك وتشاشۋلارعا ۇقسايدى. ونى, اسىرەسە, كەشقۇرىم, تۇنگى مەزگىلدەردە ۇشاقپەن كەلىپ قونا باستاعاندا انىق بايقايسىڭ. ءبىر ءسات بالا قۇساپ, ۇيالى تەلەفونعا سۋرەتكە ءتۇسىرىپ العىڭ كەلەدى. ارينە, ۇشاق تەرەزەسىنەن سۋرەتكە تۇسىرۋگە رۇقسات جوق. دەگەنمەن, سان تۇسكە بويالعان, جالت-جۇلت ەتكەن جۇلدىزدى ساتتەرگە بولەنگەن اسەم استانا بەينەسىنىڭ ەۋروپانىڭ دا, ازيانىڭ دا نەبىر ايتۋلى قالالارىنىڭ كەلبەتىنەن كەم تۇسپەيتىنى كوز الدىڭنان كەتپەيدى.
ماسكەۋ ءبىر كۇندە تۇرعىزىلعان جوق دەگەندەي, استانانىڭ دا استانا بولعانىنا بيىل جيىرما جىل تولادى ەكەن. 1997 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ەلوردانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ تۋرالى شەشىمى شىققان سوڭ, كوپ ۇزاماي رەسمي تۇردە استانا بولىپ وزگەرتىلگەن جاس قالانىڭ بولاشاققا جاڭا قادامى باستالدى. ۇكىمەت قاۋلىسىنا وراي مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن قىزمەتكەرلەر دە جاڭا استاناعا كوشىرىلدى. 1998 جىلدىڭ اقپانىندا اسكەري قىزمەتكەر رەتىندە ءبىز دە استاناعا قونىس اۋداردىق. بالالارىمىز دا جاڭا استانامەن بىرگە ءوسىپ-ءونىپ, باقىت مەكەندەرىن وسى جەردەن تاپتى. سوندىقتان كەشەگى جاس استانادان بۇگىنگى جارقىن استاناعا دەيىنگى بارلىق كەزەڭدەردىڭ كۋاسى بولدىق دەپ ايتا الامىز.
جاقىندا استاناداعى اسەم ونەر عيماراتتارىنىڭ ءبىرى – «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ۇلانى ءان-بي ءانسامبلىنىڭ ەلوردانىڭ جيىرما جىلدىعىنا ارناعان «ەل جۇرەگى – استانا» اتتى گالا-كونتسەرتى ءوتتى. ءوزىم اسكەري زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن قىزمەت ەتكەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ جاس ونەرپازدارى ەلوردامىزدىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنىن ءان-جىرلارىنا ارقاۋ ەتتى, قازىرگى تەحنولوگيالارعا ساي, بەينەسۇيەمەلدەۋلەر ارقىلى ساحنا تورىنەن اسەم استانانىڭ كوركىن, ونىڭ جەتىستىكتەرىن اسەرلى جەتكىزە ءبىلدى.
استانانىڭ جيىرما جىلدىعى تويلاناتىن مەرەكەلىك جىلدى ۇلتتىق ۇلاننىڭ باستاۋىندا رەسمي زاڭدىلىق, سيمۆوليكالىق جاراسىم بار. تاۋەلسىزدىك العان بويدا قۇرىلعان كەشەگى ىشكى اسكەر, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلان – تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى, ەل تىنىشتىعىنىڭ كەپىلى. 1997 جىلدان باستاپ استانا مارتەبەسىن العان اقمولا, قازىرگى ەلوردامىز استانا قالاسى مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىز – تۋ مەن ەلتاڭبانىڭ ەتالوندىق بەلگىلەرىن جانە پرەزيدەنت بايراعىن ساقتايتىن ورتالىققا اينالدى. 1997 جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا اقمولانىڭ ورتالىق الاڭىندا رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى ءسات توقپاقباەۆ باسقارعان ۇلتتىق ۇلان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن الماتىدان جاڭا ەلورداعا جەتكىزىلۋىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان سالتاناتتى ميتينگ پەن شەرۋ راسىمدەرىن وتكىزدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىمەن بىرگە شەرۋدى قابىلدادى. سول كۇننەن باستاپ جاڭا استانا الەمدىك استانالاردىڭ شەرۋىنە جولداما الدى دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى.
1998 جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان قوناقتاردىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان ەلورداسىنىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ قىزمەتكەرى رەتىندە وسىنداي ۇلكەن شارالاردىڭ بىرىنە قاتىسقانىم ەستەن كەتپەيدى. سودان بەرى جيىرما جىل وتە شىعىپتى. عالامدىق تۇرعىدا قاس-قاعىم ءسات بولعانىمەن, ادامدىق عۇمىردا از ۋاقىت ەمەس سياقتى. جيىرما جىل ىشىندە استانا ادام تانىماستاي وزگەردى, تالاي-تالاي الەمدىك دەڭگەيلەردەگى شارالاردى وتكىزدى, الەم قوعامداستىعىنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى.
ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن سارىارقانىڭ سانىنە, قازاق ەلىنىڭ ەلورداسىنا اينالعان استانا بۇگىندە ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني, رۋحاني ءومىردىڭ ورتالىعى بولىپ وتىر. جوعارعى كەڭەستىڭ ەل استاناسىن اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان كۇنى, 6 شىلدە – استانا كۇنى بولىپ ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك مەرەكەلىك كۇندەرى قاتارى ەندى. وتكەن جىلى ميلليونىنشى تۇرعىنى دۇنيەگە كەلگەن استاناعا دەگەن قىزىعۋشىلىق كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلەتىن تالانتتى جاستار وسىندا ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ, بولاشاققا سەنىممەن قارايدى. وسىلايشا استانا ۇلتتىق برەندكە, ال ونىڭ دامۋى – ەلدىڭ دامۋىنىڭ مودەلىنە اينالدى.
استانا دەسەك كەۋدەمىزدى ەرەكشە ماقتانىش سەزىمى كەرنەيتىنى سودان. ال بۇل اتاۋدى ەلباسىنىڭ ءوزى ۇسىنعانىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. بۇل جايىندا ەلباسى ءوزىنىڭ «ەۋرازيا جۇرەگىندە» اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: «شىنىن ايتار بولساق, استانانىڭ اتاۋىن وزگەرتۋگە بايلانىستى كوپ ويلانىپ-تولعاندىم. ءسويتىپ جۇرگەندە بىردە... بىردە ءتۇن ىشىندە, دالىرەك ايتقاندا تۇنگى ساعات ەكىدە, كەنەتتەن ويىما ساپ ەتە قالدى – استانا.
استانا دەگەنىمىز – استانا! قازاقشا وتە ادەمى ەستىلەدى. سۇلۋ, جيناقى ءارى وتە اۋەزدى. ورىسشا جانە اعىلشىنشا دا تۋرا وسىلاي ايتىلادى. بۇل اتاۋدا ءبىر باتىلدىق پەن ايقىندىق رەڭكى بار – استانا! استانانى كوشىرۋدەگى ءبىزدىڭ ءۇمىت-ويىمىزدى بىلدىرەتىن قىسقا دا نۇسقا اتاۋ!».
ال ەندى وتكەن شاققا قارايلاپ, بۇگىنگى استاناعا كوز سالساق, وسى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ۇلكەن ەڭبەكپەن كەلگەنىن, الىس-جاقىن ەلدەردىڭ باس قالالارىنان كەم بولماۋى ءۇشىن قاجىرلى قايرات پەن كۇش-جىگەردىڭ كوپ جۇمسالعانىن بىلەمىز. وعان ەلوردامىزعا العاش قادام باسقان قوناقتارىمىز دا كوز جەتكىزگەن ەدى. 2001 جىلى استاناعا كەلگەن ريم پاپاسى يوانن پاۆەل ءىى ۇشاقتان تۇسكەن بويدا: «مەن ۇلتارالىق بەيبىتشىلىككە جول اشقان وسى جەردى ۇلكەن تولعانىسپەن ءسۇيىپ وتىرمىن», دەپ ءوز قۋانىشىن كوڭىل تولقىتاتىن زور ريزاشىلىقپەن بىلدىرگەن ەدى. ال ءبىر جىلدان سوڭ استاناعا ات باسىن بۇرعان بۇۇ-نىڭ سول كەزدەگى باس حاتشىسى كوفي اننان مىرزانىڭ قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسىنا دەگەن ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى لەبىزىن دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى الەمگە سول ساتتە تاراتىپ جاتتى.
ايتا بەرسەك, استاناعا دەگەن مارتەبەلى مەيمانداردىڭ اق تىلەكتەرى جەتىپ ارتىلادى. «قازاق ەلىنىڭ جاڭا استاناسى بوي كوتەردى» دەپ جەر-جاھانعا جار سالىپ, جاس ەلوردانىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزگەلى بەرگى جيىرما جىل ىشىندە تورتكۇل دۇنيە كوز تىككەن الەمدىك جانە حالىقارالىق تالاي فورۋمدار ءوتتى. ماسەلەن, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ استانا ءسامميتى, ودان كەيىنگى قىسقى ازيادا, ەكسپو-2017 جاھاندىق كورمەسى سياقتى الەم جۇرتشىلىعى كوز تىككەن ماڭىزدى شارالار. سيريا ەلىندە بولىپ جاتقان سوعىستى توقتاتۋعا دەگەن ارااعايىندىق نيەتتەرىمىز باس قالامىزدىڭ مارتەبەسى مەن مەرەيىن ودان سايىن اسقاقتاتتى.
مۇنىڭ ءبارى ەلباسىمىزدىڭ ساليقالى ساياساتى مەن كورەگەندىگىنىڭ, جاسامپاز ىستەرىنىڭ ارقاسىندا ەكەنى حاق. ەلىمىز بەن ەلباسىمىز, ەلوردامىز ەتەنە جاقىن ۇعىمدار. ەلوردانىڭ ءوسۋى ەلىمىزدىڭ دە ءوسۋىن دالەلدەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەل مەن ەلوردانىڭ ءوسۋى قاشاندا ەلباسىنىڭ نازارىندا.
ەلباسى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا دا ەل استاناسىنىڭ نەگىزگى دامۋ باعىتتارىن اتاپ كورسەتتى. ەلوردانى بولاشاقتىڭ, اقىلدى جاستاردىڭ قالاسىنا تەڭەيدى. «اقىلدى قالالار» «اقىلدى ۇلت» ءۇشىن, – دەيدى ەلباسىمىز. – باس قالامىزدىڭ قالىپتاسۋى جانە ەۋرازيانىڭ ماڭىزدى دامۋ ورتالىقتارىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى – بارشامىزدىڭ ورتاق ماقتانىشىمىز. زاماناۋي تەحنولوگيالار جىلدام ءوسىپ كەلە جاتقان مەگاپوليستىڭ پروبلەمالارىن ءتيىمدى شەشۋگە جول اشادى. «سمارت سيتي» تۇجىرىمداماسى مەن قالاعا قونىس اۋداراتىن ادامداردىڭ قۇزىرەتتەرىن دامىتۋ نەگىزىندە قالالىق ورتانى باسقارۋدى كەشەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەت».
ءيا بولاشاعىنا سەنىم ارتقان جاستار قاشاندا ەل ءۇشىن, ۇلت ءۇشىن جان اياماي جۇمىس ىستەيدى, العا ۇمتىلادى, اقىلدى يدەيالاردى ومىرگە اكەلەدى, ونەگەلى باستامالاردان ۇلگى الادى. جاس قالادان باس قالاعا اينالعان استانامىز وسىنىڭ جارقىن دالەلى.
ەندەشە, ەكونوميكامىزدىڭ عانا ەمەس, رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ ورتالىعى بولىپ وتىرعان ايشىقتى استانامىزبەن – ەڭسەلى ەلوردامىزبەن قالاي ماقتانساق تا جاراسادى.
سادۋاقاس جۇباتوۆ,
زاپاستاعى پولكوۆنيك
استانا
