«ۆاشينگتون تايمستا» «اۋعانستان پروبلەماسىن شەشۋدىڭ جولىن ىزدەۋ» ماقالاسى جاريالانىپ, وندا اقش ارناۋلى ماقساتتاعى كۇشتەرى تىكۇشاعىنىڭ بۇرىنعى ۇشقىشى تودد ۆۋد بىلاي دەپ اتاپ وتەدى: «اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋ ۇدەرىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارا الاتىن ەلدەردىڭ ءبىرى قازاقستان بولىپ تابىلادى. استانا اۋعانستانداعى سوزىلمالى دەرتتى حالىقارالىق نازاردىڭ الدىڭعى جاعىنا شىعارۋ جونىندە مىندەتتەمە الدى. جانە مەنىڭ ولاردىڭ بىزگە كومەكتەسۋىنە مۇمكىندىك بەرەيىك دەگىم كەلەدى».
«Daily Caller-دە» اقش-تىڭ بۇرىنعى ەلشىسى ادام ەرەليدىڭ «قازاقستان اقش پەن رەسەيدىڭ جاقىنداسۋىنا بىتىمگەر بولا الا ما؟» دەگەن ماقالاسى ورنالاستىرىلعان.
«The Hill» پورتالى اقش ساراپتاما كەڭەسىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, اقش مەمحاتشىسى كومەكشىسىنىڭ ەكس-ورىنباسارى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ورتالىق ازيا جونىندەگى دەپارتامەنتتىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى د.مەركەلدىڭ «ترامپتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋى – ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى بەلگىسى» دەگەن ماقالاسىن جاريالادى.
«The Wall Street Journal-دا» ساراپشى دجەيمس فريمان ترامپتىڭ مالىمدەمەسىنەن ءۇزىندى كەلتىرەدى: «قازاقستان جاعدايدى جاقسى جاعىنا قاراي وزگەرتە وتىرىپ, تابىستى ءىس-قيمىل تانىتادى; قازاقستان كەيبىر ەلدەردىڭ الدىندا كوپتەگەن باسىمدىقتارعا يە; اشىعىن ايتقاندا, ولاردا دا قيىن جاعدايلار بولىپ تۇرادى, بىراق قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلكەن قۇرمەتكە يە جانە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى».
CNBC-كە بەرگەن سۇحباتىندا اقش ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى رەسەي جانە ەۋرازيا جونىندەگى دەپارتامەنتتىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى, كارنەگي قورىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى پ.سترونسكي: «پرەزيدەنت د.ترامپ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتى اق ۇيدە ونىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى باستاماسىن قولداۋ جولىندا اتقارعان ۇزاق جىلعى زور ەڭبەگىن مويىنداۋدىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلدادى», دەپ مالىمدەدى. سونداي-اق «ورتالىق ازيا – بۇل اۋعانستانعا اينالمالى قۇرعاق جولدى كانال. سونىمەن قاتار بىزگە پاكىستانمەن پروبلەمالار بار كەزدە الىس-بەرىستىڭ باسقا باعىتتارى قاجەت, سوندىقتان قازاقستان اسا ماڭىزدى ستراتەگياعا اينالادى», دەدى ول.
Heritage Foundation قورى جانىنداعى دەۆيس اتىنداعى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن سىرتقى ساياسات پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى ليۋك كوففي «The Daily Signal» پورتالىندا «قازاقستان, اقش ءۇشىن كوپتەگەن جاھاندىق سىن-قاتەرلەر توعىساتىن, ول ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, يادرولىق تاراتپاۋ, ءوز كۇشىن سەزىنە باستاعان قىتاي, «قايتا ورلەۋ ۇستىندەگى رەسەي», تۇراقسىز اۋعانستان نەمەسە وسە ءتۇسىپ وتىرعان ەكسترەميزم قاتەرى بولا ما, ءوڭىردىڭ كىندىك ورتالىعىندا ورنالاسقان», دەپ اتاپ وتەدى. «ەگەر اقش ءوزىنىڭ كوپتەگەن مۇددەسى بار ەۋرازيادا ايتارلىقتاي ويىنشى بولعىسى كەلسە, قازاقستانعا اسقاق قاراۋىنا بولمايدى. اقش ءۇشىن ەڭ ۇتىمدى ءتاسىل وسى پروبلەمالاردى ەڭسەرە ءبىلۋى – بۇل قازاقستانمەن تىعىز ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى جولعا قويۋ. نازارباەۆتىڭ ساپارى, مىنە, وسى سەبەپتى ماڭىزدى».
امەريكالىق باق-تار جاريالاعان پىكىرلەر مەن كوممەنتاريلەردىڭ ورتاق ۇندەستىگىن «Capitol Intelligence Group» تالداۋ توبىنىڭ ساراپتاما قورىتىندىسىمەن تۇيىندەۋگە بولادى. وسى توپتىڭ باعالاۋىنشا, «اقش پرەزيدەنتى د.ترامپ قازاقستان پرەزيدەنتىن اقش-پەن جانە ونىڭ قارسىلاستارى – رەسەيمەن جانە قىتايمەن اراداعى جاڭا ۇلكەن ويىندا «ادال بروكەر» رەتىندە كورىنۋگە ۇندەۋ ءۇشىن امەريكالىق بيزنەستى ۇتىمدى پايدالانا ءبىلدى».
ءسىزدىڭ اقش-قا ساپارىڭىزعا قاتىستى اسا وڭ باعالاۋلار «Forbes» باسىلىمىنداعى «قازاقستان ءتاۋىر اتقارۋدا, بىراق وڭىردە جاعىمسىز جاعدايلار ءپىسىپ-جەتىلىپ كەلەدى» دەپ اتالاتىن ماقالادا جيناقتالىپ قورىتىلعان بولاتىن. ونىڭ اۆتورى م.كايلان «نازارباەۆتىڭ ەلدەگى ءتارتىپ پەن تۇراقتىلىقتى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى ساقتاپ كەلە جاتقان تابىسى – بۇل شىن مانىندە عاجاپ نارسە» ەكەنىنە سەنىمدى. «ن.نازارباەۆ استانانى ەلدىڭ گەوگرافيالىق ورتالىعىنا اۋىستىرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە ىقپال ەتتى. وسىنىڭ ءبارى بەي-بەرەكەتتىك پەن قانتوگىس ىقتيمالدىلىعى جوعارى ەكەنىنە, اسىرەسە, الاڭداتارلىق احۋال تۋىنداتىپ, قاراتۇنەك باسقان كورشى ەلدەر ىقپالىنا قاراماستان مۇمكىن بولدى», دەپ اتاپ وتەدى.
م.كايلاننىڭ پايىمداۋىنشا, «بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالار وزدەرىن اسقاق ۇستاعان جاعدايدا ماسكەۋدىڭ گرۋزيادا, وڭتۇستىك وسەتيادا, ابحازيادا, ۋكراينادا, قىرىمدا, دونباستا نە ىستەگەنىن, بالتىق ەلدەرىنە ۇزدىكسىز كيبەرشابۋىلدار جاسايتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. وسىعان قاراماستان, قازاقستان ءوزىن مۇنىڭ بارىنەن ناتو-نىڭ, ەو-نىڭ نەمەسە سىرتقى دوستارىنىڭ كومەگىنسىز-اق اراشالاپ قالا الىپ وتىر. سونىمەن باتىستىڭ نازارباەۆتىڭ باسقارۋىنا قاتىستى ايتىلاتىن بارلىق سىنىنا وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ەڭ ۇزدىك جاۋاپ ءوزىن ەكىجۇزدىلىكتەن اراشالاۋى بولىپ تابىلادى. وسىنداي جاعدايداعى تاڭعالارلىق بەيبىت پروگرەسس پەن ءوسىپ-وركەندەۋگە قاناعات ەتىڭدەر... ماسكەۋدىڭ اسكەرىن ەنگىزىپ, اۋماقتىڭ ۇلكەن بولىگىن تارتىپ الماعانىنا ريزا بولىڭدار. قىتاي دا ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاتال ەمەس. نازارباەۆ ولاردىڭ بارىنە تۇراقتىلىق پەن ءداستۇرلى بەيتاراپتىقتى ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن نەگىز بەردى. ول جاقىندا عانا سيريا بويىنشا وتكەن باسقوسۋلار سەكىلدى استانانى حالىقارالىق بەيبىت كەلىسسوزدەردىڭ ورتالىعىنا اينالدىردى. ول قىتايعا مۇناي جانە گاز قۇبىرلارىن جۇرگىزدى. ول قازاقستان وتىنىنىڭ ەكسپورتى ءۇشىن رەسەي قۇبىرلارىن پايدالانىپ, ماسكەۋگە قوسىمشا تابىس بەرۋدە. ول اقش-تىڭ مۇناي الىپتارىمەن تەڭىز كەن ورنىنداعى وراسان زور قورلاردى يگەرۋ كەلىسىمىنە قول قويۋ ءۇشىن ۆاشينگتونعا كەلىپ, سونىسىمەن ەلدەن الىس جاتقان جەرلەرگە دە زاكىر تاستاۋ ارقىلى اقش-تىڭ دا قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەسىن قوستىرىپ وتىر. وسىنداي كەڭ-بايتاق وڭىردە سينگاپۋر ۇمتىلۋعا قاجەتتى دارا ءارى اسا فۋنكتسيونالدى مودەل بولىپ تابىلادى جانە نازارباەۆ ءوزىنىڭ ەلىن دۇرىس باعىتقا دايەكتىلىكپەن باستاپ كەلەدى.
رەسەي باق-تارىنداعى كوممەنتاريلەردە ءبىرشاما سكەپتيتسيزم بايقالعانىمەن, اسا بەدەلدى رەسەيلىك ساراپشىلار وڭ كوزقاراستاعى شولۋلارىمەن ەستە قالدى.
رەسەيلىك جانە امەريكالىق ساياساتتانۋشى, جاھاندىق مۇددەلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى (ۆاشينگتون قالاسى) ن.ءزلوبيننىڭ پىكىرى كەڭىنەن كورىنىس تاپتى: «قازاقتار جارادى. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ اقش-قا 3 كۇندىك (!) ساپارى – امەريكامەن ءىستى قالاي پراگماتيكالى جانە ءتيىمدى جۇرگىزۋدىڭ, ۆاشينگتوندا يدەولوگيالىق ستەرەوتيپتەر مەن جەكە ناسيحاتىنا باس قاتىرماي, ءوز ەكونوميكاسىنىڭ مۇددەسىن تاباندىلىقپەن ىلگەرىلەتۋدىڭ جانە ۇتىمدى شەشىم قابىلداۋعا ىقپال ەتۋدىڭ ۇلگىسى بولدى. مىنە, پوستكەڭەستىك مەملەكەتتىڭ كوز بويايتىن الدامشى ەمەس, ناعىز تابىستى سىرتقى ساياساتى».
تمد ەلدەرى ينستيتۋتىنىڭ ورتالىق ازيا مەن قازاقستان ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ا.گروزيننىڭ كوزقاراسىنشا, «نازارباەۆتىڭ اقش-قا ساپارىنىڭ باستى قورىتىندىسى – بۇل نازارباەۆتىڭ ۆلاديمير پۋتينمەن دە, ترامپپەن دە جانە سي جولداسپەن دە جاقسى قارىم-قاتىناستا ەكەنىنىڭ جارقىن كورىنىسى, جالپىلاي ايتقاندا, قازاقستاننىڭ تۇعىرى بيىكتە تۇر». جالپىسىندا, نازارباەۆتىڭ بيلىكتىڭ دامىعان ينستينكتىنە يە ەكەنى جانە ەشكىمگە دە: اق ۇيگە, كرەملگە نەمەسە باسقاعا دا ءوزىنىڭ الدىن وراپ كەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيتىنى اۋەلدەن-اق بەلگىلى بولاتىن. قازاقستان باسشىسى – تىسقاققان ساياساتكەر, ول كىمدى بولسا دا ءوز پايداسىنا جاراتا الادى».
ساياساتتانۋشى جانە جۋرناليست ا.دۋبنوۆتىڭ پىكىرىنشە, «ترامپتان شاقىرتۋ الىپ, ۆاشينگتونعا كەلۋ, سونىمەن قاتار مۇنداي ساپاردىڭ بەنەفيتسيارى اق ءۇي قوجايىنىنىڭ ءوزى دە بولىپ تابىلاتىنىن بىلدىرەدى. بۇگىندە ونىڭ امەريكا بيلىگى عيماراتىنىڭ ارحيتەكتۋراسىنداعى ورنى وسال كورىنەتىنى سونشالىقتى, ترامپتىڭ بەدەلدى الەمدىك ساياساتكەرمەن كەز كەلگەن كەزدەسۋى, قازىرگى كەزدە نازارباەۆ ءدال سونداي ساياساتكەر رەتىندە كورىنەدى, وعان ۇپاي اپەرەدى».
ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ا.كازانتسەۆ: «اقش-تىڭ قازاقستانمەن اۋعانستان جەلىسى بويىنشا بايلانىسقا مۇددەلى ەكەنى ءسوزسىز... اقش-تىڭ بارلىق پرەزيدەنتتەرىمەن اركەز جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعان جانە رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتينمەن دوس بولىپ تابىلاتىن نازارباەۆتىڭ ءوزى ءارى قاراي دا رەسەي مەن اقش اراسىندا بىتىمگەرشىلىك جەلىسىن جۇرگىزەتىن بولادى. قازاقستاننىڭ ءدال سيريا بويىنشا, رەسەي مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جانە ۋكراينا جانجالى بويىنشا بىتىمگەر بولعانى سياقتى», دەپ سانايدى.
ساياساتتانۋشى ل.كرۋتاكوۆ امەريكا – قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ جىلىنۋىنا تەك استانا عانا ەمەس, سونداي-اق ۆاشينگتون دا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ كورسەتەدى.
ۋكراينا باق-تارىنداعى جاريالانىمدار اراسىنان الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلگىلى ۋكراينا قۇقىق قورعاۋشىسى, وسك-ءنىڭ جانە ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ ەكس-مۇشەسى م.ستاۆنيچۋكتىڭ حابارلاماسىن بولە-جارا كورسەتكەن ءجون. «ن.نازارباەۆتى پرەزيدەنت د.ترامپتىڭ قۇرمەتپەن قارسى العانى دايەكسوزدەردەن كورىنەدى. كەلىسسوزدەردەن كەيىنگى بىرلەسكەن بريفينگ. ورتاق اڭگىمە, ەكى پرەزيدەنتتىڭ الەمدىك گەوساياسات پروبلەمالارىنا قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپتارى. ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ قورىتىندىسى 50 ملرد دوللاردان استام قارجى, پەرسپەكتيۆالار – 7 ملرد دوللاردان استام. ءبارى حاتتاما بويىنشا. بايىپتى, ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتپەن! ەشقاشان قانداي دا ءبىر جەكە نارسەلەرگە قاتىستى ىشتارلىق تانىتپايمىن, ال مەملەكەتكە دەگەن وسىنداي كوزقاراسقا, مەملەكەتتى وسىلاي دامىتۋعا قىزىعا قارايتىنىمدى جاسىرمايمىن. اسىرەسە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ اقش پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋىنەن كەيىن اق ءۇي قاقپاسىنىڭ الدىندا بريفينگ ۇيىمداستىرىپ, جامان تۇيەنىڭ جابۋىنداي جەلپىلدەپ جۇرگەنى ەسكە تۇسەدى (ۋكراينا پرەزيدەنتىنىڭ وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندەگى اقش-قا ساپارى كەزىندە)».
