پرەزيدەنت • 29 قاڭتار, 2018

«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» – شىنايى شىندىق شىرايى

374 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنان باستاپ نەبىر قيىندىقتاردى ەڭسەرگەن, بۇگىندە دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق مويىنداعان, الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەرمەن تەرەزەسى تەڭەسكەن, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ارالىعىندا سوقپاقتى جولدار مەن سوقتالى وقيعالاردىڭ كەڭىنەن قامتىلۋىمەن قاتار تاريح بيىگىنەن باعا بەرگەن ورالىمدى وي-تولعامدارمەن دە ەرەكشەلەنەدى. ياعني بۇل ەڭبەكتى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەنتسيكلوپەدياسى دەسە دە بولادى.

«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» – شىنايى شىندىق شىرايى

اۆتور كىتاپتىڭ العىسوزىن­دە: «بۇل كىتاپ – مەنىڭ ۇلى قول­­داۋشىم, كەمەل كەلەشەگىنە ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولىمەن قارىشتاعان جاسامپاز حال­قىما ارنالادى» دەپ, ەش بۇكپەسىز اعىنان جارىلادى. شىنىندا دا وتە قىسقا مەرزىمدە عاسىرعا پارا-پار ىستەر تىندىرۋ, تىڭنان تۇرەن سالۋ, وركەنيەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا جەتۋ ەلباسى سياقتى سۇڭعىلا ساياساتكەرگە ءتان قاسيەت بولسا كەرەك.

جاسىراتىنى جوق, كەڭەس ودا­عى ىدىراپ, ەكونوميكالىق باي­لانىستار ءۇزىلىپ, قايدا بارارىمىزدى بىلمەي باسىمىزدى تاۋعا دا, تاسقا دا ۇرعان سول ءبىر ءولىارا كەزەڭدە بولاشاعىمىز ءدال وسىنداي كەمەل بولارىنا سەنبەگەنىمىز راس. جوعارىنىڭ نۇسقاۋىنا ابدەن ۇيرەنىپ قال­عان حالىق سەڭدەي سوعىلىسىپ, سارىۋايىمعا سالىنىپ, ءتىپتى ومىردەن تۇڭىلگەن ساتتەر دە كەزدەسكەن. قىزىلجار وڭىرىندە دە تىكەلەي ماسكەۋگە باعىناتىن ءىرى اسكەري كاسىپورىندار جۇمىسىن توقتاتىپ, بيۋدجەت قازىناسى بوس قالعانىن, ونى ايتامىز-اۋ, مۇ­عالىمدەر مەن دارىگەرلەرگە جال­اقى اراق تۇرىندە بەرىلگەنىن قالاي ۇمىتارسىڭ؟ بالا-شا­عاسىن اسىراۋ ءۇشىن اشىق ساۋ­دا جاساۋعا ۇيالاتىن ءبىر تانىسىم قازىر بۇل كاسىپتىڭ قۇلا­عىن ۇرشىقشا اينالدىرادى. «ەڭبەك ەتسەڭ ەمەرسىڭ» دەگەن وسى. ەلدى­گىمىز سىنعا تۇسكەن ساتتە پرە­زيدەنتىمىزدىڭ جول باستاۋىمەن اۋىر تاۋقىمەتتى قالاي جەڭگەنىمىزدى جاس بۋىن ءبىلىپ, ءتۇيسىنىپ وسسە دەيسىڭ. ەڭبەكتى وقي وتىرىپ ءامىرشىل-اكىمشىل جۇيەدەن نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ وڭاي سوق­پاعانىنا, اسىرەسە قازاق­ستان­دىقتاردى پسيحو­لوگيالىق جا­عى­­نان دايىنداۋ, كەمەل كەلەشەككە سەندىرۋ ۇلكەن كۇشكە تۇس­كەنىنە كوز جەتكىزەمىز. ءدال وسى تۇستا ەلباسىمىز تاركىلەۋ, اشارشىلىق, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى شەتەلدەرگە امالسىز باس ساۋعالاپ كەتكەن قانداستارىمىزدى ەلگە ورال­تۋ تۋرالى ۇندەۋ تاس­تاعان­دا تۇرمىس-تىرشىلىگىمىز وڭال­ماي جاتقاندا مۇنىسى نەسى ەكەن دەگەندەي ۇركە, ءتىپتى مىس­قىلداي قاراعاندار بولماي قالعان جوق. مىنە, ارىدەن, تە­رەڭنەن بولاشاقتى ويلايتىن كەمەڭگەرلىك ۇستانىم دەپ وسىنى ايتادى! ۇلى كوشتىڭ العاشقى لەگى قىزىلجار وڭىرىنە دە دامىلداپ, موڭعوليادان كەلگەن اعايىندارىمىزبەن قۋانا قاۋىشقانىمىز ەسىمىزدە.

ەڭبەكتەگى «...تاريحتا تۇڭ­عىش رەت ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك شەك­ارامىز حالىقارالىق-قۇ­قىق­تىق تۇرعىدان رەسىمدەلدى جانە وڭىردەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ­دىڭ ءىس جۇزىندەگى ناقتى قۇرا­لى بولا الدى. وسى كەزدەن باستاپ دەربەس قازاقستان زاڭ­دى تۇردە رەسىمدەلگەن 14 مىڭ شا­قىرىمدىق قۇرلىقتىق شەكاراعا يە بولدى. ونىڭ 7591 شاقىرىمى – رەسەيمەن, 2351 شاقىرىمعا جۋىعى – وزبەكستانمەن, 1793 شاقىرىمى – قىتايمەن, 1242 شاقىرىمى – قىرعىزستانمەن, 426 شاقىرىمى – تۇرىكمەنستانمەن ءتۇيىسىپ جاتىر» دەگەن بۇلتارتپاس دەرەك­تەردى وقىعاندا ءبىر شاڭى­راق استىندا ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشقان قا­زاق ۇلتى مەن سان الۋان ەت­نوس­تاردىڭ وي-ارمانىنىڭ ورىن­دالعانىنا شۇكىرشىلىك ەتە­سىڭ. سولتۇستىك قازاقستان رەسەي­دىڭ ءۇش وبلىسىمەن شەكتە­سەدى. ەلباسىنىڭ شەكارالاس ايماقتاردا ىنتىماقتاستىق كوك­جيەگىن ودان ءارى كەڭەيتۋ ۇس­تانىمى ايقىن. وعان ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىلتىر چەليابىدە وتكەن وڭىرارالىق باي­لانىستى دامىتۋعا ارنالعان كەلەلى كەزدەسۋى دالەل. وسىنداي القالى باسقوسۋ بيىل ماعجان ەلىندە وتەتىن بولىپ بەلگىلەندى.

ەلباسىمىزدىڭ كەز كەلگەن باستامالارى مەن ۇسىنىس­تارى جۇرتشىلىق تاراپىنان كەڭ قول­داۋعا يە بولىپ كەلەدى. قازاق­ستان حالقى اسسامبلەيا­سى قۇ­رىلعالى جايشىلىقتا ومىراۋلاپ, وزەۋرەپ, تيىسۋگە قارا تاپپاي, بۇيرەكتەن سيراق شىعارىپ جۇرەتىن وڭىردەگى سەپا­راتيستىك باعىتتاعى توپتار مەن كۇشتەر پىشاق كەسكەندەي تىيىلدى. ونىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى ءوز قاتەلىكتەرى ءۇشىن كەشىرىم سۇراپ, جۋاسىپ تىندى. ايتا بەرسە, ەسكە الاتىن ەستەلىكتەر تاۋسىلمايدى.

نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ «تاۋەل­سىزدىك ءداۋىرى» اتتى جا­سام­­پاز­دىق ەڭبەگىندە ءبارىمىز­دىڭ باسىمىزدان وتكەرگەن «تار جول, تايعاق كەشۋدەن» باستاپ دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن وسى كەزىمىزگە دەيىنگى قاتپارلى وقيعالار شىنايى شىندىقپەن شىرايلى باياندالادى.

اماندىق جانتەمىروۆ,

قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار