توراعا سەنات بيۋروسى ەلباسى جولداۋىنداعى مىندەتتەردى تياناقتى ورىنداۋعا بايلانىستى بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارالار بەلگىلەنگەن جوعارعى پالاتانىڭ ارنايى جوسپارى بەكىتىلگەنىنەن حاباردار ەتتى. سونداي-اق ق.توقاەۆ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنا رەسمي ساپارىنىڭ قورىتىندىلارىنا سەناتورلاردىڭ نازارىن اۋدارا كەلىپ, «ەلباسىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا توراعالىق ەتىپ, كەڭەس اتىنان مالىمدەمە جاساۋى, اق ۇيدە اقش پرەزيدەنتىمەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ مەن وڭىردەگى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ تۇرعىسىنان اسا ماڭىزدى ناقتى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزۋى, قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى جوعارى بەدەلىن ودان ءارى نىعايتا تۇسكەنى ءسوزسىز», دەدى. سونىمەن قاتار توراعا سەناتورلاردىڭ الداعى ۋاقىتتا پارلامەنتتىك ديپلوماتيا الەۋەتىن كەڭىنەن پايدالانا وتىرىپ, ەلباسىنىڭ حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى تىڭ باستامالارىن ىلگەرىلەتۋگە لايىقتى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
جالپى وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنىمىن قاراي كەلىپ, قىزمەتىنەن كەتۋىنە بايلانىستى راحىمبەك مامىرباەۆتى, ومىرسەرىك قوجاباەۆتى, دۇيسەن تۇمابەكوۆتى جانە قايتىس بولۋىنا بايلانىستى قاليدولا شاۋحاروۆتى جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتتى.
سونداي-اق كۇن تارتىبىنە ساي, جيىندا قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل قاتىناسى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى. وسى ماسەلەگە قاتىستى ءسوز العان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك 2017 جىلعى 3 ساۋىردە باكۋ قالاسىندا جاسالعان قۇجات قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل قاتىناسىندا جولاۋشىلار مەن جۇك تاسىمالىن, ولاردىڭ اۋماقتارى ارقىلى ءترانزيتتى, سونداي-اق ءۇشىنشى ەلدەرگە تاسىمالدارىن رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتەتىندىگىن ايتتى. «ەكى مەملەكەت اراسىندا تاسىمالداناتىن نەگىزگى جۇك قارا جانە ءتۇستى مەتالداردان جاسالعان بۇيىمدار, وسىمدىكتەن جانە مال ونىمدەرىنەن جاسالعان ونىمدەر, قاعاز جانە قاعازدان جاسالعان بۇيىمدار بولىپ تابىلادى», دەدى ول.
ال اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە قوسىمشا بايانداما جاساعان سەناتتىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ماناپ كوبەنوۆ كەلىسىم ەرەجەلەرىندە جولدار مەن كوپىرلەردى قوسپاعاندا كەيبىر نىسانداردى پايدالانۋ بارىسىندا بىرقاتار جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعانىن ايتتى. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, تاسىمالدى جۇزەگە اسىرۋشىلار قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىندا ء(ترانزيتتى قوسا العاندا) رۇقساتتار قۇرامى نەگىزىندە اۆتوكولىك قۇرالدارى اتقاراتىن حالىقارالىق تاسىمال جولدارىن پايدالانۋعا جانە كۇتىپ-ۇستاۋعا بايلانىستى سالىقتار مەن الىمداردان بوساتىلادى.
وسى كۇنگى وتىرىستا قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداعان «1996 جىلعى 9 جەلتوقساندا نيۋ-دەليدە جاسالعان قازاقستان مەن ءۇندىستان اراسىنداعى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە تابىس پەن كاپيتالعا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسياعا جانە حاتتاماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, قابىلداندى. «زاڭ جوباسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەردە ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق مۇددەلەرى ەسكەرىلىپ, سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن ناقتىلاۋ نەمەسە قايتا قاراۋ كوزدەلىپ وتىر. ودان باسقا, ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتەردىڭ رەزيدەنتتىگىن ايقىنداۋدى رەتتەيتىن باپتاردىڭ ەرەجەلەرى دە وزگەرەتىن بولادى», دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ال قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى داۋرەن ادىلبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا كورسەتىلگەن «اقپارات الماسۋ», «سالىقتاردى جيناۋعا كومەك» باپتارىنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ۇلگى كونۆەنتسياسىنا سايكەس كەلتىرىلگەن. سول سياقتى «جەڭىلدىكتەردى شەكتەۋ» بابىنا سالىقتان جالتارۋ دەرەگى انىقتالعاندا جانە كونۆەنتسيانىڭ ەرەجەلەرىن اسىرا قولدانعاندا ىشكى زاڭنامانى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەرەجە ەنگىزىلگەن.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتىق ساۋالىن جاريا ەتكەن سەناتور ولگا پەرەپەچينا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنداعى بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ جانە اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ ەكسپورتىن ارتتىرۋ جونىندەگى ايماقتىق دەڭگەيدە پارمەندى ءىس-قيمىل قابىلداۋ تۋرالى العا قويىلعان مىندەتتەرگە پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆتىڭ نازارىن اۋداردى. سەناتور شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە اۋقىمدى شارالار قابىلدانۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەسكەرتتى.
سونداي-اق سەناتور دۋلات قۇسداۋلەتوۆ ءوز ساۋالىندا ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, ءبىلىم الۋىنا, قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەككە, قولايلى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىنا, ۇسىنىلاتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ماسەلەنى كوتەردى. دەپۋتات ەربولات مۇقاەۆ اپاتتىق دەپ تانىلعان ۇيلەردە تۇرىپ جاتقان ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ ءبىر باعىتى رەتىندە ەنگىزىپ, تيىسىنشە قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاراستىرۋدى ءسوز ەتتى.
سەناتور سەرگەي ەرشوۆ قارىز بەرەتىن ونلاين-كومپانيالاردىڭ زاڭ تالاپتارىن ساقتاۋىنا قاتىستى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ قاجەت دەسە, دەپۋتات ءالىمجان قۇرتاەۆ بارلىق ايماقتار ءۇشىن گاز, ەلەكتر ەنەرگياسىنا بىرىڭعاي تاريف ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ جونىندە پىكىر ءبىلدىردى. سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا ەكى ساۋال جولداعان سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ رەسەيمەن شەكارالىق ايماقتا ورنالاسقان اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمانعازى اۋدانىنا قارايتىن ازعىر وڭىرىندەگى شەكارادان ءوتۋ ماسەلەسىن شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋدى سۇرادى. سونىمەن قاتار «بالقۇدىق» شەكارا زاستاۆاسىنىڭ جەرىن قورشاۋعا قاراجات ءبولۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ال مۇحتار جۇماعازيەۆ بولسا, بالقاش كولى جاعاسىندا ورنالاسقان بۇرىنعى «داريال-ۋ» راديولوكاتسيالىق ستانساسى اۋماعىندا جيناقتالعان وتە زياندى قالدىقتاردى جويۋعا شارا قولدانۋ تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋالىن جاريالادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
