ونەر مەن ادەبيەت – حالىقتىڭ جانى

نۇرسۇلتان نازارباەۆ: بۇل باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ, قا­زاق­تىڭ ۇلت بولىپ وركەندەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ. كەلەر ۇرپاقتىڭ ءجۇزىن جارقىن ەتەتىن بۇل ماقساتقا ءبىز اسقان تاباندىلىقپەن ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ قانا قول جەتكىزە الامىز. (قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان). ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىڭ زيالى قاۋىمىنا ۇندەۋ جولدادى 3 اقپاندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىداعى رەزيدەنتسياسىندا ەلى­مىز­دىڭ شىعار­ما­شى­لىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرى­مەن كەزدەستى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىن جاريالا­عان­نان كەيىنگى جۇرتشىلىق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن العاشقى شاراسى. ەلباسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, كەزدەسۋ ءۇشىن وسى ۋا­قىتتىڭ تاڭداپ الىنۋى كەزدەي­سوق ەمەس, ويتكەنى جولداۋدا بەل­گىلەنگەن شەشۋشى مىندەتتەر بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋدى تالاپ ەتەدى. ال مۇندا زيالى قاۋىمنىڭ ءرولى ايرىقشا ماڭىزدى. كەزدەسۋ بارىسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلىمىزدىڭ بارشا زيالى قاۋىمىنا ۇندەۋ ارناپ, ءسوز سويلەدى. ونەر مەن ادەبيەت – حالىقتىڭ جانى “قۇرمەتتى مادەنيەت قايرات­كەر­لەرى! ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تا­ري­حىندا وڭاي كەزەڭدەر بولعان ەمەس. ءبارىن جاڭادان باستاۋعا تۋرا كەلدى. وسى جىلدار ىشىندە كوپ ءىس تىن­دىردىق. بۇگىندە مەملەكەت الدىن­دا, حالىق الدىندا قىرۋار مىندەت­تەر تۇر. بۇل – ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى. الەم ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ءتىپتى, ءوزىمىز قول جەتكىزگەن ۇستانىمداردى ۇستاپ تۇرعىمىز كەلسە دە, ۇنەمى العا قاراي قوزعالۋىمىز قاجەت. ءبىز ال­دىمىزعا الەمدەگى ەڭ دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتىن قويدىق. سوندىقتان وسىنداي ساياسي ماق­­ساتتاردى شەشۋ كەزىندە قوعام­دىق كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتان وزگە ەشقانداي جول جوق. بۇل ءبىزدىڭ تاريح الدىنداعى, حالىق الدىن­داعى, قازاقستاننىڭ بولاشاعى الدىنداعى ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىمىز. قازاقستان ءوز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر. حالىققا جولداۋىمدا مەن 10 جىلدىق پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان دامۋدىڭ باسىم باعىتتارىن جاريا ەتتىم. ونىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ال­دىمىزدا تۇرعان, تاياۋ جىلداردىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن جاڭا مىندەتتەر رەتىندە اتالدى. جاڭا مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ەلىمىزدى ءوز دامۋىندا العا قاراي قارىشتى قادامدارعا باستايدى. بۇل بارىنەن بۇرىن, قازاقستان­دىق­تار­دىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ايتار­لىقتاي ارتتىرۋدا كورىنىس تابادى. الدىمىزدا ۇلكەن دە جاۋاپتى جۇمىستار تۇر. تەك بىرگە, بارشا حالقىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, ءبىز العا قادام با­سا­مىز. كەلەشەكتە پروگرەسكە جەتۋىمىز قوعام­نىڭ ءبىر­لىگىنە بايلانىستى بولماق. ال بۇل ءبىر­لىكتى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قاجەت ەتەدى. بىزدەن باسقا ەشكىم ءبىزدىڭ مەم­لە­كەتىمىزدى, ءبىزدىڭ ىشكى الەمىمىز بەن كەلىسىمدى, ءبىزدىڭ تۇراقتىلىعىمىز بەن ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزدى قورعاپ قالا المايتىنىنا كەلىسىڭىزدەر. ءبىز, قازاقستان حالقى, ءوز بولاشا­عىمىز جانە بۇگىنىمىز ءۇشىن ءوزىمىز جاۋاپتىمىز. ءبىزدىڭ جوسپارىمىز تۇسىنىكتى, الدىمىزعا ءمىن­دەتتەر قويىلدى. ونىڭ ءبارى جان-جاقتى وي­لاس­تى­رىل­عان. مۇنداي ناقتى جانە وي­لاس­تى­رىلعان قۇجات بىزدە بولعان ەمەس. ءبىز ءبارىن دە قاراپ شىعۋعا تىرىستىق. كۇللى الەم داع­دا­رىستى ەڭسەرۋمەن كۇرەستى جالعاستىرىپ جات­قان ۋاقىتتا, ءبىز سىزدەرمەن بىرگە كەلە­شەك­تەگى وركەندەگەن قازاق­ستان­نىڭ نەگىزىن قالاۋ­دا­مىز. ءبىز ءوز ءومىرىمىزدى, ءوز بالالارى­مىز­دىڭ, قازىرگى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ كەلەشەك ۇرپاعىنىڭ تاعدىرىن وزگەرتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاع­دايدى جاساۋعا ءتيىسپىز. مەن ءسىز­دەرگە, سىزدەردىڭ تالانتتارىڭىز بەن مۇمكىندىكتەرىڭىزگە, قازاقستاننىڭ ەڭبەك­سۇي­گىش حالقىنا سەنەمىن. وزىمىزگە جۇكتەلگەن بارلىق ءمىن­دەت­تەردى ورىندايمىز. وسى ىستە بار­شامىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن”. ەلىمىزدىڭ تاريحىندا, تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلى ەتۋگە ۇمتىلعان قيىن-قىستاۋ كە­زەڭ­دەردە دە مەملەكەت مادەني سالانىڭ اقساماۋىنا, ونەر مەن ادەبيەتتى قولداۋعا كوپ كۇش سالعانىن ناقتى شارالاردان بىلەمىز. بارلىق سالانىڭ مۇقتاج­دىق­تا­رى­نىڭ قاتارىندا شىعارماشىلىق ورتانىڭ مۇددەسى ەشبىر وگەيسىپ كورگەن ەمەس. ونىڭ ايعاعى تاعى دا وسى كەزدەسۋ. مادەنيەتتىڭ التىن دىڭگەگى بولعان الماتىعا وسى ماق­سات­پەن ارنايى كەلگەن ەلباسى ادەبيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىنە 2009 جىلعى پرە­زيدەنتتىك جانە مەملەكەتتىك ستيپەنديا­لارىن دا سالتاناتتى تۇردە تاپسىردى. ءبىر جاعىنان الىپ قاراعاندا, تالانت يەلەرىنە قانات ءبىتىرىپ, ۇزدىكتەرىمىز ۇنەمى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىندا ەكەندىگىن ناقتى سەزىندىرەتىن كەزدەسۋ ەلباسى مەن رۋحاني ەليتانىڭ سۇحبات الاڭى دا. كو­كەي­كەستى ويلار مەن ۇسىنىستاردىڭ كومبەسى سياقتى ءداستۇرلى جۇزدەسۋگە پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين جانە باسقا دا مەم­لەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى قاتىستى. قاي كەزدە دە شىعارماشىلىق تۇل­عا­لارعا ۇلكەن قۇرمەتپەن, ىستىق ىلتيپاتپەن قاراپ كەلگ­ەن پرەزيدەنتىمىز: – بۇگىن قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا وزدەرىڭىز­بەن كەزدەسىپ, سۇح­بات­تاسۋدىڭ رەتى كەلدى, – دەپ باستادى ءسوزىن. – قا­زاقتا: “ورامال تون بولمايدى, جول بولا­دى”, دەگەن ءسوز بار. ءوزىمنىڭ جەكە قورىمنان ادەبيەت پەن ونەر ادامدارىنا ارناپ وسى پرەزيدەنتتىك ستيپەنديانى تاعايىندا­عانىما بيىل 15 جىل تولدى. وسىندا وتىرعانداردىڭ كوپشىلىگى بۇل ستيپەنديانى سول العاشقى جىلدان بەرى الىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ العاشقى تۇ­سىن­داعى قيىنشىلىقتار ەستەرىڭىزدە بولار. كۇيرەگەن شارۋاشىلىق پەن قارجى تاپ­شى­لىعى جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن بول­دى. بىراق ادەبيەت پەن ونەر ۇرپاق ءتار­بيەلەيتىن, ۇلتتى جاسايتىن رۋحاني كۇش ەكە­نىن ءبىز ەشقاشان ۇمىتقانىمىز جوق. – ونەر مەن ادەبيەت – حالىقتىڭ جانى, — دەدى بۇدان سوڭ ەلباسى. – ءتول مادەنيەتپەن تاربيەلەنگەن ادام قاشاندا رۋحى بيىك, تۋعان جەرىن, حال­قىن سۇيەتىن بولادى. ءبارىمىز دە بالا جا­سىمىزدان ابايدى, ماحامبەتتى, جام­بىل­دى, اۋەزوۆتى وقىپ, حالىقتىڭ اندەرى مەن كۇيلەرىن تىڭداپ ەرجەتتىك, دۇنيەتانى­مى­مىز, ۇلتتىق سانامىز قالىپتاستى. سون­دىق­تان “زامان قيىن ەكەن” دەپ قول قۋسى­رىپ قاراپ وتىرۋعا بولمايتىن ەدى. سول سەبەپتى دە مەن الگىندەي شەشىم قابىلدا­عان­مىن. وعان قوسا 2000 جىلى مەملە­كەتتىك ستيپەنديا تاعايىندادىق. مەملەكەتتىك ستيپەنديانىڭ ايىرما­شى­لىعى – ول جاستارعا ارنالعان, جىل ساي­ىن جاڭا ەسىمدەرمەن جاڭارىپ وتى­را­دى. بىزدە تالانتتى, تالاپتى جاستار بار­شى­لىق. ولارعا رەتىمەن جاردەمدەسىپ وتى­رۋ مىندەت. راس, ونەر مەن ادەبيەتتە جاس, كارى دەگەن ولشەم جوق. تالانتتى, تالانت­سىز دەگەن عانا ولشەم بار. سوندىقتان ايتار تىلەك پەن قويىلار تالاپ بارشاعا ءبىر­دەي دەپ ويلايمىن, – دەگەن ەلباسى بۇ­رىن نارىقتىق ەكونوميكا جوق كەزدە جا­زىپ جۇرگەن ادەبيەتشىلەرگە, اقىندارعا قاي­تا قۇرۋ جىلدارىندا قالاماقى بەرىلۋ, كى­تاپتارىن تاراتۋ توقتاپ قالعانىن, سون­دىق­تان كەيىنگى تالانتتى جاستاردى قولداۋ ءۇشىن وسىنداي قادام كەرەك بولعانىن جەتكىزدى. – تاۋەلسىزدىگىمىز ءوزىنىڭ 19-شى جى­لىنا اياق باسىپ كەلە جاتىر. ءار جىل بىزگە وڭاي بولعان جوق. جاڭا زامان ۇلگىسىندەگى جاڭا مەملەكەتىمىزدى جاساقتاي وتىرىپ, ءبىراز جۇمىستار اتقاردىق. تابىسىمىز دا, قيىنشىلىعىمىز دا از بولعان جوق. الەمگە تانىلىپ جاتىرمىز. باس-اياعى ون جىلدىڭ ىشىندە تالاي جۇرتتى تاڭ­عال­دى­رىپ, اسەم استانامىزدى سالدىق. وزدە­رىڭىز ءبارىن كورىپ, ءبىلىپ جۇرسىزدەر. ەكونوميكامىز قارقىندى دامىپ, الەۋمەتتىك جاعدايىمىز جاقسارىپ كەلەدى. قازىر الەمدىك الپاۋىت ەلدەردىڭ وزدەرى بىزبەن ەسەپتەسەتىن بولدى. وسىنىڭ ءبارى, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكامىزدى دۇرىس جولعا قويعانىمىزدىڭ ارقاسى. ءبىر كەزدە شەتەلدىكتەر قايدا ەكەنىن كار­تادان كورسەتىپ بەرە المايتىن قازاق­ستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ ءمار­تەبەلى ميسسياسىن اتقارۋدا. ءۇش قۇرلىقتا ورنالاسقان 56 ەلدىڭ باسىن قۇرايتىن بۇل ۇيىمعا باسشى بولۋ – دۇنيەجۇزىلىك پروب­لەمالاردى شەشۋدى مويىنعا الۋ دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋ ءۇشىن بۇدان ارتىق قانداي مۇمكىندىك كەرەك! – دەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جالپى تۇركى تەكتەس ەلدەردىڭ ىشىندە, تمد جانە بۇكىل مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنان تۇڭعىش رەت قازاقستان وسىنداي دارەجەگە جەتىپ وتىرعاندىعىن اتادى. – ءبىز مەملەكەت رەتىندە ءوسىپ, ءور­كەن­دەۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلدىك. ەلىمىز ىرگەسى بەرىك, ىقپالدى مەملەكەتكە اينال­دى. ەندىگى ماسەلە بارىمىزدى باعالاپ, زا­مان تالابىنىڭ بيىگىنەن كورىنۋ ءبارىمىزدىڭ مۇددەمىز بولۋ كەرەك دەپ سانايمىن. مەنىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جىلعى جولداۋىم نەگىزىنەن وسى ماسەلە­لەر­گە ارنالدى. قارقىندى دامۋ ءۇشىن جاڭا­شىلدىققا نەگىزدەلگەن ۇلتتىق ستراتە­گيا قاجەت. ءبىز الدىمىزعا ماقسات ەتىپ قويعان “قا­­زاقستان-2030” ستراتەگياسىنىڭ العاش­قى ون جىلدىعىن ءتامامداپ, ويداعىداي قو­رىتىندىلادىق. ەندى ەكىنشى ونجىل­دىق­قا اياق باسىپ, وعان ستراتەگيالىق جوسپار جاساپ جاتىرمىز, – دەگەن ەلباسى بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن ساياسي جۇيەگە تۇسكەنىمىزدى اتادى. حالقىمىزدىڭ ءومىرىن وزگەرتتىك, حالىقتىڭ ءۇمىتى مەن مۇددەسىن وزگەرتتىك. كوپتەگەن شارۋالار جاسادىق. جيناعان تاجىريبەمىزدىڭ جاقسىسى دا جامانى بار. ەگەر ۇنەمى قازاقستاننىڭ قويناۋىنداعى بايلىققا تاۋەلدى بولاتىن بولساق, ءوزىمىز كورگەندەي مۇناي مەن گازدىڭ, مەتالل مەن التىن-كۇمىستىڭ باعاسى قۇلدىراپ تومەن تۇسكەن كەزدە نە بولاتىنىن بىلەسىزدەر. “التىن-كۇمىس – تاس ەكەن, ارپا-بيداي – اس ەكەن”, دەگەن زامان كەلىپ قالۋى ءمۇم­كىن — دەگەن ەلباسى جاڭا عاسىر كورەگەندى­لىك­تى, بارلىق قادامىمىزدى ەكشەپ, ەلەك­تەن وتكىزۋدى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى. وسىدان كەيىن ەلباسىنىڭ ويى تومەندەگىدەي ءورىلدى: – بيىك مادەنيەت – ۇلتتىڭ كورسەت­كى­شى. ءبىز بارىمىزدى بۇتىندەپ, جوعىمىزدى تۇگەندەۋ ماقساتىمەن “مادەني مۇرا” باعدارلاماسىن قابىلدادىق. بۇل ءبىزدىڭ مادەني ومىرىمىزدەگى تاريحي وقيعا بولدى. ەلىمىزدىڭ تاريحى تۋرالى كونە جادىگەرلەر مەن كىتاپتاردى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن الدىرىپ, رۋحاني قازىنامىزعا اينال­دى­رىپ جاتىرمىز. ءبىز تاريحتى تاۋەلسىزدىك تۇرعىسىنان قايتا قاراۋ ءۇردىسىن باستادىق. كوپتەگەن تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر قالپىنا كەلتىرىلدى. ادەبيەت پەن ونەردىڭ, الەمدىك اقىل-وي قازىناسىنىڭ اسىل جاۋھارلارىن قازاق ءتى­لىنە اۋدارۋ ارقىلى رۋحاني الەمىمىزدى بايى­تۋدامىز. مۇنىڭ ءبارى وزىنەن ءوزى بولا قالمايتىنى بەلگىلى. بۇل جۇمىستار قى­رۋار قارجىنى, كۇش-جىگەردى, ۇيلەستىرۋ مەن ىزدەنىستى قاجەت ەتتى, – دەگەن نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى وسىناۋ ۇلى باستاما شىعار­ما­­شىلىق قاۋىمعا قوسىمشا تابىس پەن جۇ­مىس تا تاۋىپ بەرىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. ء“بىر قازاق پەرزەنتىندەي انا ءتىلىمدى مەن دە سۇيەمىن...” ەلباسى قاي كەزدە دە كوكەيكەستىلىگىن جوعالتپاعان ءتىل ماسەلەسىنە قايتا ويىسا وتىرىپ: – حالىقتىڭ مادەنيەتى ونىڭ تىلىمەن جاسالاتىنى بەلگىلى. ءتىل تەك قاتىناس قۇرالى ەمەس, ۇلتتىڭ بار سيپاتىن انىقتايتىن ونىڭ نەگىزگى كىلتى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – ءتىلىمىزدى دامىتۋ بولدى. وسىعان بايلانىستى “تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى” قابىلدانىپ, جۇمىس ىستەپ كەلگەنىن وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا “مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ” پرەزيدەنتتىك قورى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىنا بولىنگەن قا­را­جات جىل سايىن ارتۋدا. 2005 جىلى وسى ماقساتقا 133 ميلليون تەڭگە بولىنسە, 2009 جىلى بولىنگەن قارجى 5 ميللياردقا جەتتى. قازىر بۇل باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭى – 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان جوباسى دايىندالۋ ۇستىندە. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ارتىقشىلىعىنا ەشكىم تالاسا المايدى. تۇبىندە بارشا قا­زاقستاندىقتار مەملەكەتتىك تىلدە سويلەي­تىن بولادى. وزگە وركەنيەتتى ەلدەردە مەم­لەكەتتىك ءتىلدىڭ ستاتۋسى قانداي بولسا, ءبىز­دە دە سونداي بولادى, – دەدى. تىلگە بايلا­نىس­تى تۇيتكىلدى جايتتەر بولسا ول ۋاقىت وتە كەلە شەشىلەتىنىن, الايدا, قانداي جاع­داي بولسا دا بارىنە سابىرلى ساياسات كەرەك ەكەن­دىگىن ەمەۋرىنمەن بىلدىرگەن ەلباسى­نىڭ ويىمەن زيالى قاۋىم دا كەلىسىپ وتىردى. جاھاندانۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتقاندا تەك ءوزىمىزدىڭ انا تىلىمىزبەن جەكە دارا شابا ال­مايتىنىمىزدى, جاستارىمىز ءۇش ءتىلدى دە مەڭ­گەرگەن, زامان اعىمىنا ىلەسكەن, سىرت ەل­مەن تەرەزەسى تەڭ تۇرعىدا تىلدەسىپ, ءوز ءمۇد­دەسىن قورعاي الاتىنداي بولۋى كەرەك­تىگىن شەشىلىپ وتىرىپ جەتكىزگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ دە ءبىر قازاق پەرزەنتىندەي انا ءتىلىن سۇيەتىندىگىن, الايدا, مەملەكەت باسشىسى رەتىندە وزگەلەرمەن دە ەسەپتەسۋگە تۋرا كەلەتىندىگىن جابا-بۇركەمەلەگەن جوق. – بۇل نازىك ماسەلە. ءبىر حالىق ءبىر حالىقتان ارتىق ەمەس. قۇدايدىڭ الدىندا دا, پايعامباردىڭ الدىندا دا ادام بالاسى بىردەي. وسى نيەتپەن جۇرسەك – تىلەگىمىزدى بەرەدى. سوندىقتان ەل-جۇرتتىڭ اراسىندا سىزدەردىڭ ساليقالى سوزدەرىڭىز كەرەك. جالپى ەل-جۇرت بولىپ, زيالى قاۋىم بولىپ قازاقتىڭ تىلىنە جانى اشىپ جاتسا, مەن ولاردى قولدايمىن... بىزگە تىنىشتىق كەرەك, سابىرلىلىق كەرەك. بىرلىك كەرەك. سوندا عانا مۇددەمىزگە جەتەمىز, – دەگەن ەلباسى وركەنيەتتى تىلدەردەگىدەي قازاق ءتىلى تولىعىمەن سالتانات قۇراتىن كەزەڭ دە كەلەتىندىگىن تولقىپ تۇرىپ جەتكىزدى. – راس, كەيبىر ماسەلەلەر ءبىز ويلا­عاننان الدەقايدا كۇردەلى بولىپ شىعۋدا. بىراق قاي ۋاقىتتا دا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن بىرلىگى ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس. ەندەشە, ءبىز ۇستاناتىن ساياسات سابىرلى بولۋى كە­رەك. ءبىزدىڭ جاستاردىڭ ءۇش ءتىلدى مەڭگەرۋى جونىندە مەن بۇدان بۇرىن دا تۇسىنىكتەمە بەرگەنمىن. جاس ۇرپاق مەكتەپ بىتىرگەندە ءۇش ءتىلدى – انا تىلمەن بىرگە دۇنيە جۇزىنە تا­راعان اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىن ءبىلىپ جاتسا, باسەكەگە قابىلەتتى دەگەن سول ەمەس پە؟ “بەكتەر كەتسە, ەل قالار, بەتەگە كەتسە, جەر قالار, بەرەكەڭ كەتسە, نەڭ قالار” – وسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 18 جىلىندا تالاي بەلەستى ارتقا تاستاپ, بۇگىنگىدەي بيىگىمىزگە كوتەرىلدىك, الدا ءالى قيىن­شى­لىقتار دا كوپ. سونىڭ ءبارىن يگەرۋىمىز كەرەك, – دەگەن ەلباسى زيالى قاۋىمعا قا­را­تىپ بىلاي دەدى: قادىرلى اعايىن! سىزدەر ەلدىڭ رۋحا­نياتىنا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن, قوعامنىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىسىزدار. زيالى قاۋىم قاشاننان حالىقتىڭ كوز الدىندا. ونەرىمىز وركەندەۋ ۇستىندە. انشىلەرىمىز ەۋروپانىڭ ايگىلى ساحنالارىندا ونەر كورسەتۋدە. ادەبيەتتە دە, عىلىمدا دا اسا دارىندى تۇلعالار بارشىلىق. ءبىز ساياسات, ەكونوميكا سالالارى بوي­ىن­شا حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدىك. ەندى رۋحاني قازىنامىزدى الەمگە تانى­تۋى­مىز كەرەك. بۇل – الدا تۇرعان ەڭ ءۇل­كەن, ەلەۋلى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى. ول ءۇشىن ونەردى, ادەبيەتتى بيىك دارەجەگە كوتەرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز بەن ونەرىمىز كوپ جانرلى, ءارى ساپالى بولۋعا ءتيىس. سىزدەر بۇگىنگى قوعامىمىزدا بولىپ جات­قان مادەني, ساياسي, الەۋمەتتىك پرو­تسەس­تەردەن دە تىس قالا المايسىزدار دەپ ويلايمىن. ەلباسى ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان يگى ۇردىستەر مەن وزگەرىستەردىڭ ءبارى جازۋ­شى­لاردىڭ قالامىنا, كينوگەرلەردىڭ كار­تي­نالارىنا, اقىنداردىڭ ولەڭ ارقاۋىنا اينالعاندىعىن قالايدى. — قۇدايعا شۇكىر, قازىر قازاقتىڭ ەركىن ءسوي­لەيتىن, ايتاتىنىن ايتاتىن, جاسى­رىن­باي­تىن, قورىقپايتىن كەزىنە كەلدىك. وسىنى ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. بۇل قۇن­دى­لىقتى ەشكىم ۇمىتپايدى. ەشكىم ەش­كىم­دى تۇنشىقتىرا المايدى. باسپاسوزگە تىيىم سالىنىپ جاتقان زاڭ جوق بىزدە. وسىدان ارتىق بىزگە نە كەرەك؟ – دەگەن ەلباسى ءبارىن قورىتا كەلگەندە قازاقتىڭ بىرلىگىنىڭ ارقاسى ەكەندىگىن اتادى. وسىدان سوڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءسوزىن ءارى قاراي سا­باقتاپ — ۇلتتىق سانانى قالىپتاس­تى­رۋ­دا, بەلگىلى ءبىر ماقساتقا حالىقتى جۇمىلدىرۋ ىسىندە زيالى قاۋىمنىڭ ورنى ەرەكشە. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – قولدان كەل­گەن­شە ادەبيەت پەن ونەردى جاساپ جۇرگەن ادام­دارعا كومەك كورسەتۋ. مۇنداي كومەك بۇدان بىلايعى كەزەڭدە دە جىلما جىل جالعاسا بەرەتىن بولادى. بۇگىنگى كەزدە­سۋى­مىز وسىنداي شارانىڭ ءبىر كورىنىسى. قورىتىپ ايتقاندا, وسىناۋ قىرۋار شا­رۋانىڭ ءبارى ءوزىمىزدىڭ ىشكى بىرلىگىمىزگە كەلىپ تىرەلەدى. بىرلىك بار جەردە تىرلىك با­رى اقيقات. قازاقتا: “بەكتەر كەتسە, ەل قا­لار, بەتەگە كەتسە, جەر قالار, بەرەكەڭ كەت­سە, نەڭ قالار”, – دەگەن ءسوز بار. وسىنى ءبىز بىلەمىز, جاستارىمىزعا دا ۇيرەتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان تاتۋلىق, كەلىسىم, ەلگە, جەرگە دەگەن ىقىلاس, سول ارقىلى كەلەتىن ىنتىماق بارشامىزعا كەرەك دەپ كۇندە-كۇندە ايتامىن. “نەگە سونى ايتا بەرەدى؟” دەيتىندەر دە بار. بىراق, مەن وسىنى قايتالاي بەرۋ ءۇشىن ايتپايمىن عوي. جەكە باسىمنىڭ قامى ءۇشىن ايتپايمىن عوي. ءبىز ەندەشە سول ورتاق مۇددە, ورتاق ماقساتتىڭ تۇبىندە تابىسالىق! – دەگەن ەلباسى زيالى قاۋىمدى ەركىن اڭگىمەگە شاقىردى. توباشىل ۇرپاقتىڭ پىكىرى ءبىر جەردە توعىسسا... وسى ارادا پرەزيدەنتتىك ستيپەنديا ەلباسىنىڭ شەشىمىمەن جاسى ۇلعايعان ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنە ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا 1994 جىلى 12 جەلتوقساندا بەلگىلەنىپ, جىل سايىن 50 شىعارماشىل زيالى قاۋىم وكىلىنە بەرىلىپ كەلەتىنىن ايتا كەتەلىك. ولاردىڭ قاتارىندا قادىر مىرزاليەۆ, يۆان ششەگوليحين, قالمۇقان يساباەۆ, قاليحان ىسقاقوۆ, حاديشا بوكەەۆا, قا­سىم جاكىباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, بەكەن جى­لىسباەۆ, فاريدا ءشارىپوۆا, اناتولي مولودوۆ, روزا جامانوۆا, ءاسانالى ءاشى­موۆ, گۋلۆيرا رازيەۆا, وراز ابىشەۆ, امەن حايداروۆ, سابىر مامبەەۆ سىندى كوپتەگەن كورنەكتى جازۋشىلار مەن ونەر قايراتكەرلەرى بار. جوعارىدا ايتقانداي, پرەزيدەنتتىك ستيپەنديا ەلباسىنىڭ مادەنيەت, ءبىلىم جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى قول­داۋ­عا ارنالعان جەكە قورىنان بولىنەدى. ال مادەنيەت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ستي­پەنديالار دا قازاقستاننىڭ مادەنيەتىن جاساۋعا, ساقتاۋعا جانە دامىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ جۇرگەن دارىندى شىعارماشىل جاستاردى مەملەكەتتىك تۇرعىدا قولداۋ ماقساتىندا جىل سايىن 50 ادامعا بەرىلەدى. مەملەكەتتىك ستيپەنديالار الۋعا قا­زاق­ستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, حالىق ءار­تى­سى, حالىق سۋرەتشىسى, ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى قۇرمەتتى اتاقتارى بار نەمەسە ادە­بيەت پەن ونەر سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق­تاردىڭ لاۋرەاتتارى بولىپ تابى­لا­تىن, جاڭا تۋىندىلار جاساۋ جانە قازاق ءما­دەنيەتىنە ۇلەس قوسۋ ءۇشىن شىعارما­شى­لىق الەۋەتى زور ازاماتتار تاڭدالىپ الىنادى. بيىلعى جىلدىڭ پرەزيدەنتتىك جانە مەم­لەكەتتىك ستيپەندياتتارى قاتارىنا سەمەيلىك بەلگىلى اقىن تىنىشتىقبەك ءابدى­كاكىموۆ, شىمكەنتتتىك پروزايك مارحابات بايعۇت, ماڭعىستاۋلىق اقىن سۆەتقالي نۇرجان, اكتەر دۋلىعا اقمولدا, سۋرەتشى قازاقباي اجىبەك ۇلى, ديريجەر داۋرەن عىلىموۆ, كومپوزيتور ەرجان سەرىكباي سىندى باسقا دا تالانتتى توپ قوسىلدى. الدىمەن زيالى قاۋىم اتىنان كينو ساڭلاعى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆ ءسوز العان: – ءسىز جاقىندا ءبىزدىڭ كينوستۋديادا بولدىڭىز. كەيىنگى ءبىر جارىم جىل ىشىندە ۇلت­تىق كينوستۋديا بۇرىن-سوڭدى بول­ما­عان تابىستارعا جەتتى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇ­رىن بولماعان, قازىر دە كوپتەگەن ەلدەردە جوق جاڭا تەحنيكالاردى ساتىپ الدى. ءسويتىپ, ءبىز بۇگىندە بۇرىنعىداي فرانتسيا, انگليا, ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگكە جالىنىش­تى بولمايتىن جاعدايعا جەتتىك. ول وزگەرىستەردى ءسىز ءوز كوزىڭىزبەن كور­دى­ڭىز, تانىستىڭىز. ءتۇسىرىلىپ جاتقان فيلم­دەردىڭ ۇزىندىلەرىن تاماشالادىڭىز. ريزا بولىپ كەتتىڭىز. سول جەردە ايتقان ءبىر ءسو­زىڭىز كينوگەرلەر اراسىندا افوريزمگە اي­نا­لىپ كەتتى. “مەن گولفكە بارىپ شۇ­عىل­دانعاندا, بارلىعى سوعان كەلدى. ۇلكەن تەن­نيسكە بارىپ ەدىم, جۇرتشىلىق سوعان قاراي جىلجىدى. ەندى كينوعا كەلدىم, وسى­دان بى­لاي ەل-جۇرت كينو جاققا قاراي بەت بۇراتىن شىعار”, دەپ ەدىڭىز. ءبىزدىڭ كينو­گەرلەر ماعان: “نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا وسى ءۇشىن العىسىمىزدى جەتكىزىڭىز”, دەپ اماناتتادى. “ەلباسى كەلىپ-كەتكەننەن كەيىن كوڭىل-كۇيىمىز جوعارى. ەندى جۇمىس ىستەۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز”, دەپ, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جەمىسى رەتىندە سول جاڭا تەحنيكالارمەن تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ تۇساۋىن كەستىك. بۇل فيلمگە مەن دە قاتىستىم. قازاقستان كينوگەرلەرىنە جاساپ جاتقان قامقورلىعىڭىزعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق, – دەدى. كەلەسى ءسوز كەزەگىن كسرو حالىق ءارتىسى بيبىگۇل تولەگەنوۆا العان. – مەنىڭ 80 جىلدىعىما ارنايى قۇت­تىقتاۋ ءسوزىڭىزدى جىبەردىڭىز. مەرەيتويىم­دى ۇلكەن دارەجەدە اتاپ وتۋگە كومەك بەر­دى­ڭىز. الدىمەن سول ءۇشىن وزىڭىزگە راحمە­تىمدى ايتسام دەيمىن. قازىر ەلىمىزدە بالاباقشالار كوبەيىپ جاتىر. شۇكىرشىلىك. ءبىر كەزدەرى مادەنيەت وشاقتارىنىڭ جابىلىپ, قيراپ جاتقا­نى­نا دا كۋا بولعان ەدىك. سول كەزدە جۇرەگىمىز قاتتى اۋىرعان. ەندى, مىنە, مادەنيەت وشاق­تارىنىڭ جاڭعىرىپ, قايتا اشىلىپ, جاڭادان سالىنىپ جاتقانىنا دا كۋامىز. وعان دا شۇكىرشىلىك دەيمىز. جاقسىلىققا قۋانىپ جاتامىز. سول ءۇشىن دە ەلبا­سى­مىز­عا ريزامىز. ياعني, ءسىز ەكونوميكا مەن ساياساتقا عانا ەمەس, مادەنيەتىمىزگە دە كو­ڭىل ءبولىپ كەلەسىز. زاماننىڭ قيىنشىلىق­تارىنا قاراماي, مادەنيەتىمىزدى ۇمىتپاي, قولداۋ كورسەتىپ جاتقانىڭىزعا راحمەت! كەشە عانا استانا اقمولا كەزىندە ءان­شەيىن ۇلكەن ءبىر اۋىل ەدى. قازىرگى اسەم عيماراتتار تۇرعان ورىندا مال, سيىر قورالار بولدى. قازىر قاراڭىزشى, لاس-ۆەگاس سياقتى جايناپ تۇر ەمەس پە! – دەگەن بۇلبۇل داۋىستى بيبىگۇل اپامىز قازىرگى استانا جەر جۇزىنە ءمالىم ەكەندىگىن, بىزگە كەلگەن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ بارلىعى استانا كەرەمەت دەپ ماقتاپ, تاڭعالىپ جاتاتىنىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, سونىڭ بارىنە جۇرەگىمىز جارىلا قۋانامىز. مەن ءوزىم 80-گە كەلسەم دە ءالى دە وسى قۋانىشتار مەن قىزىقتىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگىم كەلەدى. الدە دە ەلىمە قىزمەت ەتىپ, حالقىمدى ونەرىممەن قۋانتا بەرۋگە دايىنمىن – دەدى. ءسوز كەزەگى تيگەندە قازاقستانىڭ حالىق جا­زۋشىسى, ءبۇتىن ءبىر بۋىننىڭ سۇيىكتى سۋ­رەتكەرىنە اينالعان ءازىلحان نۇرشايىقوۆ: – مەن بۇل جولى سويلەمەيتىن شىعار­مىن دەپ ويلاپ ەدىم. ويتكەنى, مەن ءسوي­لە­سەم ءسىزدىڭ ەل ءۇشىن ەتىپ كەلە جاتقان ەرەن ەڭبەك, قاجىرلى قىزمەتىڭىزدى جاقتاپ ءسوي­لەيمىن. حالىقتىڭ جاعدايىن جاق­سار­تۋعا بايلانىستى ءار باستاماڭىزدى قوستاپ, قۋاتتايمىن. “جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت — نۇرى تاسىسىن”, دەگەن اتالى ءسوز بار ەمەس پە! بىراق, مەنىڭ ونداي ءسوزىمدى كەيبىر اتاق-ابىرويلى قۇرمەتتى ىنىلەرىم ۇنات­پاي­دى ەكەن. العاشىندا سول ىنىلەرىمە رەنجىپ, بۇل جولى ۇندەمەي وتىرايىن دەسەم دە, كوپتەن بەرى كورىسپەگەن سىزبەن ديدار­لا­سا­تىن بولعاندىقتان ءبىر اۋىز ءسوز سويلەمەي كەتۋدى ءجون كورمەدىم. ايتايىن دەگەنىم, باس­قالار سياقتى مەن دە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءماڭ­گىلىك بولۋىن ءمىناجات ەتەمىن. ماعان دا قازاقستان حالقىنىڭ مامىراجاي, تىنىش ءومىر سۇرگەنى كەرەك. تىنىشتىقتان ءتاتتى راحات, ودان قىمبات قازىنا جوق. كە­شەگى قاندى سوعىستا بولعان سولدات رەتىندە مەن مۇنى جاقسى تۇسىنەمىن. مەن ءسىزدىڭ حالىققا ارناعان كەشەگى جولداۋىڭىزدى تولىعىمەن قۋاتتايمىن. ەلى­مىزدىڭ الداعى ون جىلدا ەكونوميكالىق ورلەۋىنىڭ سارا جولىن سالىپ بەردىڭىز. وركەنىڭىز ءوسسىن! – دەدى. ودان ءارى ەلباسىن قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى­مىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ وتكەن جازۋشى: – ەۋروپانىڭ تورىنە شىعۋ قازاق حالقىنىڭ ەشقاشان تۇسىنە دە كىرمەگەن عاجايىپ قۇبىلىس. تەك ءسىزدىڭ ارقاڭىزدا عانا قولىمىز جەتتى! ەڭ سوڭىندا ايتارىم, ارداقتى نۇرەكە, مەن ءوزىڭىز قالىپتاس­تىر­عان جاڭا قازاق مەملەكەتىن, بويداعى كۇش-قۋاتىڭىز سارقىلعانشا ءسىز باسقارساڭىز ەكەن دەپ تىلەيمىن. كونراد ادەناۋەر 91 جا­سىنا دەيىن ەل باسقاردى. ۋينستون چەرچيلل دە ۇزاق وتىردى. مەن قازاق نازارباەۆتىڭ ەل باسقارۋ اقىل-پاراساتى نەمىس ادەناۋەر مەن اعىلشىن چەرچيللدەن ءبىر مىسقال دا كەم دەپ ەسەپتەمەيمىن. “ونى حالىق شەشەدى عوي”, دەرسىز ءسىز. مەنىڭشە, قازىرگى قازاقستان حالقىنىڭ كوپشىلىگى وسى ويدا. بۇل تىلەگىم بىرەۋگە ۇنار, بىرەۋگە ۇناماس. بىراق, مەن, رەسپۋبليكا ازاماتى رەتىندە, ءوز ويىمدى ايتىپ وتىرمىن, – دەدى. اعا بۋىننان كەيىن ءسوز العان جاس اقىن تاناكوز تولقىنقىزى: – بۇگىن مەن ءوزىمدى ەكى ەسە باقىتتى سەزىنىپ وتىرمىن. ويتكەنى, مەن “بولا­شاق” ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى رەتىندە 1999 جىلى فرانتسيانىڭ ستراسبۋرگ قالاسىندا حالىقارالىق قۇقىق سالاسى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلدىم. 1993 جىلى ەڭ ءبىر قيىن, ەكونوميكانىڭ تۇرالاپ تۇرعان كەزىندە وسىنداي باتىل قادام جاساپ, جاستاردى شەتەلدەردە وقىتقانىڭىز ءۇشىن سول جاستاردىڭ اتىنان سىزگە ۇلكەن راحمەت! ەندى, مىنە, “ادەبيەت” نوميناتسياسى بويىنشا مەملەكەتتىك ستيپەنديا يەگەرى بولىپ وتىرمىن. العاشقىسى – تالانتتى جاستار, بولا­شاق­تىقتار قاتارىندا ەۋروپادا جانە سىرت مەملەكەتتەردە تەرەڭ ءبىلىم الىپ كە­لۋ­گە جول اشسا, ەكىنشىسى – شىعار­ما­شىل جاستاردى مورالدىق جانە ماتە­ريالدىق تۇرعىدا قولداۋ بولىپ تابىلادى. مەن فرانتسيادا تەك قانا حالىقارالىق قاتىناستار, حالىقارالىق قۇقىق سالاسى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلگەن جوقپىن. فرانتسۋز مادەنيەتىمەن تەرەڭ تانىستىم. وسى ۋاقىتقا دەيىن فرانتسۋز پوەزياسى تەك قانا ورىس ءتىلى ارقىلى اۋدارىلىپ كەلسە, قازىر تىكەلەي تارجىمالاۋعا مۇمكىندىك بار. مەنىڭ سوڭعى شىققان كىتابىمنىڭ تەڭ جارتىسى وسى فرانتسۋز پوەزياسىنان تىكەلەي تارجىمالانعان, – دەپ ءوزىنىڭ ليريكالىق ولەڭىن وقىدى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى يۆان ششەگوليحين: – مەنىڭ جازۋشى رەتىندە ايتارىم كوپ. ورىس تىلىندە “وتەتس” پەن “وتەچەستۆو” دەگەن سوزدەردىڭ توركىنى ءبىر, ءتۇبىرى ورتاق. مەن ءسىزدى ورىسشا ايتقاندا, “وتەتس ناتسي” دەپ سانايمىن. بۇل ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مەن سىزدەن ءبىراز جاس ۇلكەنمىن, ۇلكەن بولسام دا مەن ءسىزدى اكە سانايمىن. كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىندا مەنىڭ كىتاپتارىمنىڭ جولى قيىن بولدى, ءتىپتى تىيىم دا سالىندى. رەتىن تاۋىپ, ماسكەۋدەن, كيەۆتەن, لەنينگرادتان شىعارتىپ تۇردىم. ءتىپتى ىرگەمىزدەگى فرۋنزەدەن دە, سول كەزدە جۋرنالدا وتىرعان جاپ-جاس شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ كومەگىمەن باستىرتقانىم بار. سودان كەيىن 89-شى جىل كەلدى. سىزبەن سول جىلعى كەزدەسۋ مەنىڭ ەسىمدە ماڭگى قالدى. مەنى العاش رەت ۇلكەن ۇيگە ەسكەرتۋ ءۇشىن ەمەس, “تاربيەلەۋ” ءۇشىن ەمەس, اقىلداسۋ ءۇشىن شاقىردى. ءدال وسى كۇننەن باستاپ مەنىڭ ومىرىمە وزگەرىس ەندى, شىعارماشى­لىعىمنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى. “جازۋشىلار – ادام جانىنىڭ ين­جەنەرى”, دەگەن ءسوز باياعىدان ايتىلىپ ءجۇر. سوندىقتان ءسىزدىڭ بۇگىنگى شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمعا ارناعان ۇندەۋىڭىز بىزدەرگە شابىت قانا بەرىپ قويمايدى, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتەر مەن مىندەتتەر جۇكتەيدى دەپ بىلەمىن, – دەپ شەشىلىپ سويلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭىنا كۋا بولىپ, تو­با­شىل جاسقا جەتىپ, ەۋروپا تورىنە ءتور­اعا­لىق ەتكەنىمىزدى دە كورىپ وتىرعان اق­ساقالدار – اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ, ساحنا ساڭلاقتارىنىڭ ويى بىردەي شىعىپ, شىنايى العىستارىن ءبىلدىرىپ جاتسا, ول زاڭدىلىق بولار. نەبىر الماعايىپ كەزەڭدى باستان وتكەرگەن بۋىن بۇگىنگى تابىس­تارىمىزدىڭ قادىرىن ابدەن بىلەدى. سول سياقتى كسرو حالىق ءارتىسى ەرمەك سەركەباەۆ تا: – ءبىز ەلىمىزدە ۇلكەن ىستەر جاسالىنىپ جاتقانىن كورىپ تە, ەستىپ تە, ءبىلىپ وتى­رامىز. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ەلور­دادا وراسان ۇلكەن كونتسەرت زالدارى سا­لىنۋدا. مۇنداي وزگەرىستەرگە ءبىز ءاردايىم قۋانىپ جاتامىز. بۇل ماسەلەدە ءسىز بىزگە ەتەنە جاقىن, تۋىسقانداي ادامسىز. ءما­دە­نيەتتى تەرەڭ تۇسىنەسىز, ونەردەگى تال­عامى­ڭىز دا اسا جوعارى. ءسىزدىڭ الەمدىك اۋقىمداعى سايا­ساتكەر ەكەنىڭىزدى ءبىز ماقتان تۇتامىز. ءسىز بارلىق كەزدە الەمدىك قاۋىم­داس­تىق­تىڭ نازارىنداسىز. قاشاندا ۇلكەن ىستەردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەسىز. ءسىزدىڭ ءپى­كىرىڭىزگە باسقا مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى قۇلاق اسادى. قازاقستان بۇگىندە اسىقپاي, بىراق ءوزىنىڭ داڭعىل دا دارا, دۇرىس جولىمەن ءجۇرىپ بارا جاتقان مەملەكەت. وسىنداي ەلدىڭ تىزگىنىندە ءسىز تۇرسىز. مەن سىزبەن ءبىر زاماندا, بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمدى, شىنىن ايتسام, ماقتانىش ەتەمىن, – دەدى. تولايىم ءبىر بۋىن اۋەزدى داۋىسىن جازباي تانيتىن تالانتتى اكتريسا, كسرو حالىق ءارتىسى فاريدا ءشارىپوۆا: – ءبىز قازىر تاريحي ءبىر قىزىق كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. مىنا الەمدىك داعدارىسقا قاراماستان, ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تۇسىرمەي, داۋلەتىن تاسىتىپ, باق-بەدەلىن ارتتىرىپ وتىرعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىز ەكەنىن كوزى اشىق جاننىڭ ءبارى بىلەدى. قازىر ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولىپ وتىر. بۇل بىلە-بىلگەن ادامعا ۇلكەن تاريحي وقيعا, قازاقتىڭ ماڭدايىنا قونعان باق. اسىرەسە, كەشە قازاقستان حالقىنا ار­نا­عان جولداۋىڭىزدا ءار سالاعا جاڭا ءمىن­دەت­تەر, جاڭا ماقساتتار قويدىڭىز. سونىڭ بارلىعى ءوزىڭىزدىڭ تۋعان حالقىڭىزعا دەگەن پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىگىڭىزدىڭ دالەلى. سول جولداۋدا كورسەتىلگەن اۋقىمدى شارالاردىڭ ورىندالاتىنىنا ءوز باسىم كامىل سەنەمىن. ءارى سوعان ارقايسىسىمىز ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز دەپ ويلايمىن, – دەدى. وسىدان كەيىن ارقالى اقىن مارفۋعا ايتحوجينا: “تاۋەلسىز ەلىمە تاعزىم” اتتى ولەڭىن شابىتتانا وقىدى. ...تاۋەلسىز باستاپ ءجۇرىپ ەلىڭدى ورگە, عالامات يە بولدىڭ سەنىمدەرگە. نىعايتىپ ەل مەن ەلدىڭ تاتۋلىعىن, انت ەتكەن, باتىر قازاق شەگىنبەۋگە. ايتپاۋعا بار ما قاقىم, شىنى كەرەك, بايتاق ەل تىنىشتىققا تۇنىپ ەرەك. باس قوستى اقوردادا بۇكىل الەم, ءدىنى دە سالت-ساناسى, ءتىلى بولەك. جاستانىپ ۇلى تاۋلار جايساڭ جەرىن, تۇرعاندا التىن دىڭگەك, ارقاڭ, بەلىڭ. ەلدىك پەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا, قاشان دا تارتار ورگە كوشىم مەنىڭ. قازاعىم كوپتى كورگەن كونە حالىق, تۋ ەتىپ اتا ارمانىن كەلەدى الىپ. تەڭدەسسىز بىرلىگىمنىڭ ارقاسىندا, جاسايدى ەۋروپاعا توراعالىق. بارىمىزدى  باعالاۋ – اردىڭ ءىسى ەلباسىمەن وتكەن ەمەن-جارقىن جۇزدەسۋدە جۇزدەن استام تالانت يەلەرىنىڭ ايتارى دا, اماناتى دا كوپ ەكەندىگىنەن حاباردار نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: – قادىرلى اعايىن! ونەر مەن ادەبيەتتى كوركەيتۋ ىسىنە مەملەكەتىمىز ۇنەمى قامقورلىق جاساپ كەلەدى. بۇعان دەيىن دە دەمەپ, كومەك كورسەتتىك, الداعى ۋاقىتتا دا قولدان كەلگەنشە جاعداي جاسايمىز. الايدا, تالانتتى تۋىندىنىڭ باعى تەك قاراجاتتا ەمەس, ۇلكەن ماقسات-مۇراتتا, ۇرپاق ءۇشىن مۇرا بولاتىنداي قادىر-قاسيەتتە ەكەنىن ۇمىتپايىق. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, جاقىندا عانا قازاقتىڭ اسا دارىندى جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلىنا ەڭبەك ەرى اتاعىن بەردىك. بۇل تەك ءبىر ادامعا ەمەس, جالپى ادەبيەتكە دەگەن ماراپات دەپ باعالاعان ءجون. ەل ءۇشىن جاساعان ەڭبەك ەسكەرۋسىز قالۋعا ءتيىس ەمەس. بىرلىگىمىز باياندى بولسا, ءبىز المايتىن قامال جوق. ەلىمىزدەگى جاراسىمدى تاتۋلىق ءور­كەنيەتتى, دامىعان ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تە­ڭەستىردى. تۇگەل بولعان سوڭ توبەدەگىلەر كە­لىپ, ءتورىن ۇسىندى. تاۋبە دەلىك. بارىمىزدى باعالاۋ – اردىڭ ءىسى. اردىڭ ءىسىن ارداق تۇتقان سىزدەرگە – جازۋشىلارعا, باسقا دا ونەر يەلەرىنە شىعارماشىلىق تابىس تىلەي­مىن. ەلىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, مارتەبەسىن بيىكتەرگە شىعاراتىن شىعارمالار كوپ بولسىن! – دەپ كەزدەسۋدى قورىتىندىلادى. ايناش ەسالي.