كوركەم كورەگەندىك پەن پاراساتتىڭ بيىگىنەن تولعايتىن شەكسپيردىڭ ۇلى تراگەدياسىنىڭ باس كەيىپكەرى گاملەت: «ادام قانداي تاماشا جارالعان! ونىڭ اقىل-ويى قانداي ىزگى. ءىس-ارەكەتى قانداي ءدال, قانداي تاماشا. الەمنىڭ سۇلۋى» دەگەنىنەن-اق كوپ سىردى تۇيسىنۋگە بولادى.
يتاليا ويشىلى, گۋمانيست جازۋشى دجوۆانني پيكو دەللا ميراندولدىڭ (1463-1494) «ادامنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى تۋرالى ءسوز» دەيتىن كىتابىندا: «ادامنىڭ عاجاپ, كوتەرىڭكى ماقساتى بار, ادام سول ماقساتىنا ۇمتىلادى, ول ءوزىنىڭ قالاعانىنا جەتۋى ءتيىس! ادامدى الەمنىڭ زاڭدارىن ءتۇسىنۋ, ونىڭ سۇلۋلىعىن ءسۇيۋ, ونىڭ قۇدىرەتتىلىگىنە تاڭ قالۋ ءۇشىن قۇداي جاراتتى. ادام ءوز ەركىمەن وسە الادى, جەتىلە الادى» دەپ جازعان-دى.
ادام بالاسىنا زەرەك زەيىن, ەرەك پا-
يىم, ۇشقىرلىق, ەستىگىشتىك, كورگىشتىك, سۇڭقارلىق, العىرلىق ءتان. ول تۋمىسىنان ەستىگەنىن, كورگەنىن, وقىعانىن زەردەگە توقۋى, ىشكە ءتۇيۋى, ميعا جۇگىرتۋى, رۋحىن, قايراتىن جانۋى قاجەت. وسى الۋانداس قابىلەت-قاسيەتتەر اقىل-ويدى تولىقتىرادى, تاجىريبەنى مولايتادى. ۇيرەنگەنىن, ءىلىم-ءبىلىمىن, ىشكى رۋحاني قازىناسىن ۇلى ماقسات, ۇلى مۇرات جولىندا جۇمساۋعا جۇمىلدىرادى.
ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحان: «ادام بالاسىنىڭ دۇنيەدەگى ىزدەگەنى – قۇت-بەرەكە» دەپ ايتقانداي, قۇت-بەرەكە دەگەنىمىز – ەلدىك سانا, مادەنيەت, ءتىل, ءداستۇر, اتاكاسىپ ءتارىزدى ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتار جۇيەسى – ساۋلەتتى قوعامنىڭ دا, ۇلت تۇلعاسىنىڭ دا, ەل باستاۋشىلاردىڭ دا, «ساۋلەلى كىسىنىڭ دە باستى سيپاتى», دەدى. وسى رەتتە ءبىزدىڭ نارىقتىق قوعامىمىزدىڭ الا-قۇلالىعى دا جانىمىزدى كۇيىندىرەدى, جۇيكەمىزدى توزدىرادى, شانشۋداي قادالادى, ساعىمىزدى سىندىرادى. ءىشىمىز قارا قازانداي قايناعانمەن, ۇعاتىن دا, ۇقتىراتىن دا ەشكىم جوق. ءتۇرلى-ءتۇرلى باستار بار, تۇرلىشە كوزقاراستار مەن تاعدىرلار بار, الۋان-الۋان تاربيە مەن داعدى بار. بۇنداي كورىنىستەر جاھاندانۋدىڭ دا كەساپاتىنان بولسا كەرەك. وسىنداي ويدىڭ شىرعالاڭ سوقپاقتارىنا كەزىككەندە, بەيداۋا كورىكسىز جايتتەردەن دەنەڭ تۇرشىككەندە ءسابيت دونەنتاەۆتىڭ: «قازاق» گازەتىندە جاريالانعان (1914 جىل, 30 قىركۇيەك, №80) مىنا ولەڭىنە جۇگىنەر ەدىڭىز:
تالاي كارى جورعا ءجۇر,
اقاۋلى بوپ زورعا ءجۇر.
ىلىنە الماي جارىسقا,
كەيبىر جۇيرىك وردا ءجۇر.
كەيبىر سۇڭقار تاۋدا ءجۇر,
توماعاسى جاۋدا ءجۇر.
دۇشپاندارى اڭدىعان.
تۇزاق قۇرىپ اۋدا ءجۇر.
كەيبىر تىرنا كوكتە ءجۇر,
قيقۋ سالىپ تەككە ءجۇر.
قارا قارعا قارقىلداپ,
ولەكسەنى جەپ تە ءجۇر.
قۇيرىق سورىپ بورسىق ءجۇر,
تۇلكى مىرزا جورتىپ ءجۇر.
«قۇداي, امان ساقتا!» - دەپ,
قوي مەن تاۋىق قورقىپ ءجۇر.
تىشقان اڭدىپ مىسىق ءجۇر,
الداپ كوزىن قىسىپ ءجۇر.
ءىن تابا الماي سارشۇناق,
سورلى ساسىپ-پىسىپ ءجۇر.
كەي مىرزالار سەرپىپ ءجۇر,
قارىنى شىعىپ شەرتىپ ءجۇر.
ءمىنىن ايتقان كىسىگە,
اشۋلانىپ تەرتىپ ءجۇر.
ءيا, اقىننىڭ ولەڭىندە سول ءبىر قوعام ومىرىندەگى شىندىق دايەكتىلىكپەن كەستەلەنىپ كورسەتىلگەن. وسىنداي جاعىمسىز قىلىقتارعا مالشىنعان پىسىق پاسىقتار, ساسىق ارامزالار, ۇزەڭگى باۋى التى باتپان مەنمەندەر, ويسىز, جىگەرسىز, ونەرسىز ناداندار, اباي ايتقانداي, «سيىردىڭ جورعاسى سەكىلدەنىپ, قارتايعاندا جالعىز ءوزىم بولسام دەيتۇعىن», «راسى جوق ءسوزىنىڭ, ىرىسى جوق ءوزىنىڭ» سۋ جۇقپاس اتاندايىن الشاڭداعان سەركەلەر, ءوزى تۇيە سويسا دا ەشكى سويعاننان دامەتەتىندەر, سەگىز كەسسە سىركەدەي قانى شىقپايتىن بەزبۇيرەكتەر, قارا سۋدان قايماق قالقىعاندار, جۇمىرتقادان ءجۇن قىرىققاندار, سىنىق ينە, سىدىرىم تاسپا بەرمەيتىندەر, قىرىق قۇبىلعان تۇرلاۋسىز قۇباقاندار قازىر دە جەتكىلىكتى.
ەلباسىنىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» دەيتىن 2018 جىلعى جولداۋىنداعى: «سوڭعى 3 جىلدا عانا جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر مەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ باسشىلارىن قوسا العاندا, جەمقورلىق ءۇشىن 2,5 مىڭنان استام ادام سوتتالدى» دەگەنى بۇل پىكىرىمىزگە دالەل. بۇل دەگەن سۇمدىق كورسەتكىش, ماسقارا جۇگەنسىزدىك, وبىر تويىمسىزدىق, شەكتەن شىققان دۇنيەقوڭىزدىق, حالىقتىڭ داستۇرىنە, تىلىنە, دانالىق مايەكتەرىنە, عيبراتتارىنا دەگەن ق ۇلىقسىزدىق, رۋحسىزدىق. رۋح – ادامنىڭ قاناتى. تىڭداۋ, وقۋ, كورىپ ۇيرەنۋ, تاجىريبە جيناقتاۋ ونەرىن مەڭگەرۋ – ادامنىڭ تاعدىرانىقتاعىشتىق, ومىرتانىتقىشتىق قابىلەت-قارىمىن شيرىقتىرادى. وسىنداي كاۋسار تازا رۋحتىلىققا ۇمتىلايىق, اعايىن!..
سەرىك نەگيموۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
