بيلىكتىڭ بەلسەندى بۋىنى

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حال­قىنا ارناعان بيىلعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» اتتى جولداۋى جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگانداردىڭ جۇمىس ءورىسىن كەڭەيتە ءتۇستى. بۇل ءىس, اسىرەسە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مەرەيلى مەرەكەسى قارساڭىندا بارىنشا جان­دانىپ وتىر. ماسەلەن, ەڭبەكشىلدەر اۋدان­دىق ءماسليحاتى وزدەرىنە جۇكتەلگەن جاۋاپتى مىندەت – مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى ۇتىمدى بايلانىستاردى نىعايتىپ, جولداۋدا العا قويىلعان, 10 جىلدىق مەرزىمدى قام­­تيتىن تاپسىرمالاردىڭ تابىستى ورىندا­­لۋىنا ىقپال جاساۋدا. – اۋدانىمىزدا جىل مارەسىنە جاقىندار تۇستا, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عى قارساڭىندا مەملەكەتتىك-ساياسي قۇرىلىم­دار, جالپى ەل ازاماتتارى قوعام الدىنداعى پارىز-مىندەتتەمەلەرىن ەكشەپ, وزىندىك ەسەپ بەرەتىن داعدى قالىپتاسقان, –دەيدى اۋداندىق ءماسليحات حاتشىسى مارات يساجانوۆ. –بىزدە 2007 جىلعى سايلاۋدان كەيىن جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى جوعارى, بىلىكتى دە ءبىلىمدى دەپۋتاتتىق كورپۋس قالىپتاستى. مەنى سەسسيالاردىڭ كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەۋدەگى بەلسەندىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك قىزىقتىرادى. بارلىق ماسەلە اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ءارى اشىق تۇردە قارالۋى حالىق اراسىنداعى بەدەلىمىزدى كوتەرە تۇسكەندەي. وعان تۇراقتى كوميسسيالاردىڭ قاراۋىنا ەكى جۇزگە جاقىن ءوتىنىش, ۇسىنىس, تىلەكتەر كەلىپ تۇسكەنى ايعاق. «نۇر وتان» حدپ 10 ادامنان تۇراتىن دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ ابىروي قارىمى دا جوعارى. اۋدان تىرشىلىگى ونىڭ بيۋدجەتىن قالىپ­تاستىرۋدان باستالادى دەسەك, دەپۋتاتتار بۇل ورايدا دا ىلكىمدىلىك تانىتقانى جىل بويعى جۇمىس ناتيجەسىنەن كورىنىپ تۇرعانىن اي­تۋى­مىز كەرەك. اۋدان ەكونوميكاسى ەكى شا­قىرىلىم ارالىعىندا كۇرت سەرپىلىس باستاپ, وڭىردە ءداستۇرلى اگرارلىق قانا ەمەس, اگ­رار­لىق-يندۋستريالىق باعىت قالىپتاستى دەۋ­گە نەگىز بار. مۇندا 329 اۋىل شارۋا­شى­لى­عى قۇرىلىمى تابىس ارناسىن ۇلعايتتى. ديقان­دار 195,1 مىڭ گەكتاردىڭ ونىمدىلىگىن ارت­تىر­دى. مال ت ۇلىگىنىڭ بارلىق تۇرىنەن ءوسىم بايقالادى. ورىسكە 25 مىڭ ءىرى قارا, 30 مىڭنان استام قوي, 6 مىڭنىڭ ۇستىندە جىل­قى شىعارىلسا, قۇس سانى 800 مىڭنان اسىپ تۇسەدى.  ەت, ءسۇت وندىرۋدەگى كەستەلى تاپسىرما اسىرا ورىندالۋدا. جالپى, سالاعا جۇمىل­دىرىلعان ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 4 ميلليارد تەڭگەگە جاقىنداپتى. استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا  «Kaz Meat Beef  Ltd» جشس قاراۋىندا 500 ءىرى قاراعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى مەن ماماي اۋىلىندا 1000 باستىق ەكى اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىق قۇرىلدى. كەڭاششى اۋى­لىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ءناتي­جەسىندە 5 مىڭ باستىق بورداقىلاۋ الاڭى قا­زىردىڭ وزىندە كۇتكەندەگىدەي قايتارىم بەرۋدە. «اق-باس» جشس استانا قالاسىنداعى 3 فيرمالىق دۇكەنى ارقىلى تۇرعىندار داس­تارقانىن مولايتىپ وتىر. وسى باعىتتاعى «قازگەر قۇس» زامانالىق فابريكاسى بيىك مىندەتتەر ۇدەسىنەن شىعۋدا. سونداي-اق, اۋدان تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتىپ, تەمىر, التىن  قوسپاسى, قورعاسىن, اك رۋدالارىن شىعارىپ, ءىرى تسەمەنت زاۋىتىن سالىپ جاتىر.ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ بيىلعى ساپارىندا اتالعان ەڭبەك ۇجىمدارىندا بولىپ, ريزا­شى­­لىق سەزىمىن ءبىلدىردى. ورتاق تابىستىڭ ورايىن كەلتىرۋدە حالىق قالاۋلىلارىنىڭ تىكەلەي ەڭبەك ۇجىمدا­رىن­دا ءجيى بولاتىندىعى ەلەۋلى سەرپىلىس جاساي­تىندىعىن ايتادى ءماسليحات حاتشىسى. دە­پۋتاتتاردىڭ قۇس فابريكاسىندا, «الىمعو­جين س.ب.» جەكە كاسىپكەرلىگىندە, «بۇركىتتى» تۋريستىك-ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە, ۇلگى جانە ماكين اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە كوشپەلى ءماجى­لىس وتكىزۋى تۇراقتى كوميسسيالاردىڭ سالماق­تى شەشىمدەر قابىلداپ, ناقتى ىسكە جول اشقانى بايقالادى. ماسەلەن, ۇلگى اۋى­لىنداعى مادەنيەت ءۇيىن جوندەۋگە قاتىستى اۋداندىق بيۋدجەتكە وزگەرىس ەنگىزىلگەن. قازىر مادەنيەت وشاعىنىڭ مازداق شامى جارقىراي جانۋدا. وسىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارى سوڭ­عى جىلدارى حالىقارالىق مەديافەس­تيۆال­دىڭ جەڭىمپازى, بەس پاننەن رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ جۇلدەگەرى اتانىپ وتىر. دەپۋتاتتار ماكين اۋىلدىق وكرۋگىندەگى كەزدەسۋگە اۋداندىق مەكەمەلەر باسشىلارىن دا قاتىستىرعانى قۇپتارلىق. مۇندا «بال­دىرعان» بالا باقشاسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى «بالاپان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءساتتى جۇرگىزۋگە سەپتىك جاساعانى كورىنىپ تۇر. ال, جەرگىلىكتى مەكتەپ وقۋ-تاربيە جۇمىسى ءجو­نىندە كوپكە ۇلگى بولعانىمەن, مەكتەپ دي­رەكتورى بيكەش سمايىلوۆا قازاندىققا دەيىنگى ەلەكتر باعانالارى ابدەن ەسكىرگەندىگى الاڭداتاتىنىن ايتتى. اۋداندىق ەلەكتر ءجۇ­يە­­سىنىڭ باستىعى س.ساكەنوۆ بۇل ماسەلەنىڭ قا­تاڭ باقىلاۋعا الىناتىندىعىنا ۋادە بەردى. كوشپەلى ماجىلىستە ماكين اۋىلىنىڭ اكى­مى اسەت ءشارىپوۆتىڭ ەسەبى تىڭدالدى. وكرۋگتە 3402 تۇرعىنى بار 6 ەلدىمەكەن ورنالاس­قان. ءبىزدى جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ ەڭبەك بەلسەندىلىگى قىزىقتىردى. جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردە  86 ادام, شاعىن جانە ورتا بيزنەستە – 112, شارۋا قوجالىق­تارىندا – 170, كەلىسىم-شارت جانە جالداما­لى جۇمىستا – 129, جەكە قوسالقى شارۋا­شى­لىقتا 749 ادام­­نىڭ ناپاقا تاباتىنى ۇلگى-ناسيحاتقا تۇرار­لىق. اسىرەسە, «استانا-بۋراباي» اۆتوبا­نى­نىڭ ىسكە قوسىلۋى جول بوي­ىنداعى سەرۆيستىك قىزمەتتى دامىتىپ وتىر. بىلتىر جەكە تۇل­­­­عا­لاردىڭ وزىنەن 2,5 ميلليون تەڭگە سالىق ءتۇسۋى شاعىن بيزنەستىڭ دامۋ­ىنداعى ىلگەرىلەۋشىلىكتى بىلدىرەدى.وسىنداعى 40 شاقىرىم­دىق جولعا اسفالت توسەلگەنى, 115 ميلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا جۇمىل­دىرى­لىپ, ماكين اۋى­لىنىڭ سۋ جۇيەلەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەنى, اۋ­ىل­داردا دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە كوڭىل ءبولى­نىپ, مادەني-سپورتتىق شارالار ءۇز­بەي وتكىزى­لىپ كەلە جاتقانى وڭ باستامالار كو­رىنىسى. جەر­گىلىكتى كوركەمو­نەر­پازدار سوڭعى جىل­دار­عى بايقاۋلاردا ءۇش رەت جەڭىمپاز اتان­دى. اۋ­ىلدارعا جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 30 وتباسى كوشىپ كەلەتىنى جاقسى ويلارعا باستايدى. ماجىلىستە اۋداندىق ادىلەت باسقارما­سى­نىڭ باستىعى م.شاۋجانوۆا, اۋداندىق دەنە تاربيەسى جانە سپورت ءبولىمىنىڭ باستىعى ش.وماروۆ, «ماكينكا» جشس ديرەكتورى يۋ.گوستيك, مەمسانەپيدەمقاداعالاۋ باسقارما­سى­نىڭ جەتەكشى مامانى گ.يماقوۆا, تۇرعىن­ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشى كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ باس مامانى ە.كەنجەباەۆ تۇرعىندار سۇرا­عىنا تولىمدى جاۋاپتار قايتاردى. اۋداندىق ءماسليحات تۇراقتى كوميسسيا­سىنىڭ ءتورايىمى قۇرالاي حاميتوۆانىڭ وسى ساپاردان جازعان ەسەبىندەگى كەمشىلىكتەرگە قاتىستى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنا ءتيىستى ۇسىنىستار جولدادى. باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى,  ەڭبەكشىلدەر اۋدانى.