كەڭەستىك كەزەڭنىڭ ماماندارى تۇزگەن ءتىزىم بويىنشا قازاقستاندا 25 000 تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش مەملەكەت قامقورلىعىنا الىنعان-تىن. بۇگىنگى تىزىمدە 11 000-نان اسا ەسكەرتكىش بار. بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ 10-نان استامى يۋنەسكو قورعاۋىنداعى الەمدىك ماڭىزى بار ەسكەرتكىش, 700-ءى اسا ءىرى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى, قالعاندارى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەر بولىپ سانالادى. تاريحي-مادەني ماڭىزى زور, كونە زامانداردىڭ كۇمبىرى بولىپ جەتكەن وسى ەسكەرتكىشتەر ويعا ورالعانداي بولسا, ولاردىڭ ءبارىنىڭ توزىعى جەتىپ, مىندەتتى تۇردە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, قايتا جاڭعىرتىلۋى قاجەت سەكىلدى ويدىڭ قوسا قىلاڭ بەرەتىنى بار. بىراق ءبىز ويلاعانداي, تىزىمدەگى 11 000 جادىگەردىڭ ءبارى بىردەي جوندەۋگە, جاڭعىرتۋعا مۇقتاج ەمەس. مۇنداي جۇمىس ناقتى دالەلگە سۇيەنگەن بەلگىلى ءبىر تالاپ-كورسەتكىش نەگىزىندە عانا جۇزەگە اسىرىلادى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا 100-گە جۋىق تاريحي نىسان ايىرىقشا تىزىمگە الىندى, سوعان سايكەس, بەلگىلەنگەن كورسەتكىش بويىنشا سىر-ساۋلەتى قايتا سۇزگىدەن وتەتىن بولادى.
قۇندىلىعى جۇزجىلدىقتارمەن قاستەرلەنەتىن ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ جانە قامقورلىق تانىتۋدىڭ دا بىرقاتار قۇقىقتىق تەتىكتەرى بار. قولدانىستاعى زاڭنىڭ كوپتەگەن تارماقتارى ەسكىردى, جاڭا زاڭ قابىلداۋ زارۋلىكتەن تۋىنداپ وتىر. سوندىقتان قازاقستان كەدەندىك وداق اياسىنداعى رەسەي, بەلارۋس ەلدەرىمەن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن تاريحي قالىپتاسقان ىنتىماقتاستىعىن ەسكەرە وتىرىپ, پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتىڭ وكىلدەرىن حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا تارتۋ ماقساتى كوزدەلدى. بەس مەملەكەتتىڭ ماماندارى باس قوسقان عىلىمي شارا كورسەتىلگەن نورماتيۆتەردى ازىرلەۋ بارىسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا, پىكىر الماسۋعا باعىتتالدى.
حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسياعا بەلارۋس, تاجىكستان, وزبەكستان, قىرعىزستان سەكىلدى ەلدەردەن كەلگەن تاريحشى, رەستاۆراتور ماماندار, قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جانە ەل اۋماعىندا ورنالاسقان ءا.ح.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى, ق. ي. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, قازاق قۇرىلىس جانە ساۋلەت عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتى, «KAZGOR» جوبالاۋ اكادەمياسى, «كۇمبەز» مەكەمەسى, «وستروۆ كرىم» مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى جانە وسى سالا ماماندارى قاتىستى.
كونفەرەنتسيانىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە ە.توقماگامبەتوۆ, د.ۆوياكين, ل.چارلينا, ل.بەيسەنباەۆا, و. پەتروۆا, ا. التىنبەكوۆ سىندى تاريحي ەسكەرتكىشتەرمەن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ماماندار بايانداما جاساپ, ءوز تاراپتارىنان نورماتيۆتەردى ازىرلەۋ جۇمىسىنداعى كوكەيتەستى پىكىرلەرى مەن ۇستامدارىن تالقىلاۋعا سالدى.
بيىلعى جىلى ءوز ەلدەرىندە ءنورماتيۆتى باعالاۋ قۇجاتتارىن تۇزگەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ماماندارى جانە وزبەكستاننان كەلگەن ا.شاماگرۋپوۆ, ا.راحمانوۆ, قىرعىزستان رەسپۋبليكاسى اتىنان ءسوز العان د.يمانكۋلوۆ, ن.نۋربەكوۆا, تاجىكستاننان ارنايى شاقىرىلعان ر.مۋكيموۆتار وي-پىكىرلەرىمەن كونفەرەنتسيانىڭ ەكىنشى بولىمىندە ءبولىستى. وسى ماسەلە بويىنشا وتكىزىلىپ وتىرعان العاشقى كونفەرەنتسيادا بىرقاتار سۇراقتار ءوز شەشىمىن تاۋىپ, ناقتى ۇسىنىس-پىكىرلەر قۇقىقتىق-ءنورماتيۆتى تارماقتاردى ازىرلەۋدە باسشىلىققا الىناتىن بولدى.
«قازقايتاجاڭعىرتۋ» رمك عىلىمي-زەرتتەۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى سادۋاقاس اعىتاەۆ: «بۇل دوڭگەلەك ۇستەل قازاقستانداعى رەستاۆراتسيا سالاسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدەرىنىڭ اينالاسىندا جيناقتالىپ قالعان وتكىر ماسەلەلەردى ماماندارمەن بىرگە وتىرىپ تالقىلاۋعا ارنالدى. جيىنعا وسى سالاعا قاتىسى بار پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ رەستاۆراتور ماماندارى قاتىستى. ەسكەرتكىشتەردى باعالاۋعا كەلگەندە, ەڭ الدىمەن قۇندىلىقتىڭ كورسەتكىشىن انىقتاۋ ءتاسىلى – الەمدىك مادەني مۇرانىڭ بىزگە تيگىزگەن جاقسى اسەرى. سەبەبى ءبىر ەسكەرتكىشتىڭ كوركەمدىك وبرازى كەرەمەت, ءبىر ەسكەرتكىشتىڭ ماڭدايشاسى, كۇمبەزى جاقسى بولۋى مۇمكىن, ەندى ءبىرى يدەياسىمەن قۇندى, تاعى ءبىرى پىشىنىمەن ۇتىمدى. وسىنداي ەرەكشەلىگىمەن ەسكەرتكىشتەر دە كوپتەگەن كورسەتكىشتەرگە بولىنەدى. ءبىز وسى كورسەتكىشتەردىڭ توزىپ كەتپەۋىنە, كورىنىسىنىڭ ساقتالىپ قالۋىنا قىزمەت جاسايمىز», دەيدى. الەمدىك مادەني مۇرانىڭ بۇگىنگى تالابى قاجەت ەتىپ وتىرعاندىقتان, ەلىمىزدىڭ تاريح جانە مادەني ەسكەرتكىشتەرىنە عىلىمي-رەستاۆراتسيا جاساۋ ءىسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق تالابى دا جاڭاشا ايقىندالۋى كەرەك. تمد ەلدەرىندەگى ارىپتەس مامانداردىڭ شاقىرىلۋ سەبەبى دە سول – وسى ەلدەردەگى تاجىريبەمەن تانىسىپ, جان-جاقتى زەردەلەپ بارىپ, ءوز زاڭىمىزدى ساۋاتتى ەتىپ جازۋ.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
