«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولى تۋرالى بايان
جوسپارلى جۇمىس جەتىستىككە جەتكىزەدى
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق اۆتوجولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 8445 شاقىرىم بولسا, ونىڭ 2787 شاقىرىمى ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعىنان وتەدى. ال وسى جوباداعى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ۇلەسى – 812 شاقىرىم. ەلىمىزدەگى اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن دامىتۋعا نەگىزدەلگەن مەگا-جوبانى ءجۇزەگە اسىرۋعا قوماقتى قارجى بولىنۋدە. ءوتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا اۆتوباننىڭ 417 شاقىرىمدىق قۇرىلىس جۇمىستارى ءۇشىن 79,1 ملرد. تەڭگە بولىنسە, بيىل ەكى ەسەگە ارتتى. ياعني, ۇستىمىزدەگى جىلى سالىنۋعا ءتيىس 850 شاقىرىم جولعا بولىنگەن 153 ملرد. تەڭگە ماقساتتى يگەرىلىپ جاتىر. حالىقارالىق ءدالىز ەلىمىز بويىنشا ءوندىرىس ورىندارى مەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا دا جول اشتى. بۇگىندە 21 ءوندىرىس وشاعى مەن 200-گە جۋىق كاسىپورىندار ەل ەكونوميكاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ وتىر. دەمەك, ولار ايىنا 4,17 ملرد. تەڭگەگە قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە يە.
ەلىمىز وسى حالىقارالىق جوباعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلى ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرعاندىعىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. الەم ەكونوميكاسىندا قارجى داعدارىسى باستالعان تۇستا, اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوباعا 10 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى ءبولۋى تاۋەكەلدى ءىس ەدى. رەسەي, قازاقستان جانە قىتاي مەملەكەتتەرىن جالعاستىراتىن اۆتوبان قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدا ۇلەسى باسىم بۇكىلالەمدىك بانك ءوزىنىڭ 65 جىلدىق تاريحىندا العاش رەت جول سالاسىنا وسىنشا مولشەردە قارجى قۇيىپ وتىر.
وبلىسىمىز بويىنشا بيىل 79 ملرد. تەڭگەنىڭ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە 500 شاقىرىم جول سالۋ جوسپارلانۋدا. كۇرەجول قۇرىلىسى باستالعالى بەرى 66,3 ملرد. تەڭگە يگەرىلدى. جوبا بويىنشا وڭىرىمىزدە 5 باس مەردىگەر كومپانيا جۇمىس ىستەۋدە. ولار: «ساليني» اق, «اككورد وكان» بىرىككەن كاسىپورىنى, «يمپرەزا» اق, «ازەركورپۋ» اق, «توديني» اق. اتالعان كومپانيالاردىڭ بارلىعى بيىلعا جوسپارلانعان جۇمىستى ۋاقىتىندا اياقتاپ كەلەدى. وسى جوبا بويىنشا ايماقتا 17 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. سونىڭ ءىشىندە تىكەلەي جول قۇرىلىسىنا 5140 ادام جۇمىلدىرىلعان. ونداعى 346 ادام شەتەل ماماندارى بولسا, 3384 جۇمىسشى جەرگىلىكتى جەردىڭ تۇرعىندارى. ال 1410 ادام باسقا وبلىستاردان كەلىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇدان باسقا 11808 ادام جول قۇرىلىسى ماتەريالدارىن دايىندايتىن, اۆتوكولىك, تەمىر جول كولىگى جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارىنا جۇمىلدىرىلعان. جوباعا ءۇش مىڭنان اسا قۇرىلىس تەحنيكالارى تارتىلعان. سونىمەن بىرگە, 18 اسفالت-بەتون زاۋىتى, 6 تسەمەنت-بەتون زاۋىتى جانە 13 تاس ۇنتاقتاۋ قوندىرعىلارى بار. مەردىگەرلەردى تەمىر-بەتون بۇيىمدارىمەن قىزىلوردا قالاسىنداعى «كسميك» جشس, «قۇرىلىس» اق جانە قازالى اۋدانىنداعى «مەستووترياد-1» جشس قامتاماسىز ەتۋدە.
بۇگىندە وبلىس اۋماعىنداعى جۇمىستار جۇيەلى جانە جوسپارلى تۇردە ىسكە اسىپ جاتىر.
ەرۇلان ءجۇنىسوۆ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىستىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى.
بۇل جوبا نەسىمەن قۇندى؟
تاۋەلسىز قازاقستان بيىل ءوزىنىڭ ازاتتىق العانىنا 20 جىل تولۋىن اتاپ ءوتىپ جاتىر. بۇل ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ەل ەگەمەندىگىن الىپ, دامۋ باعىتىمىز نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشكەننەن كەيىن مەملەكەتىمىزدە مىڭداعان مەكەمەلەر قۇرىلدى. سونىڭ ءبىرى – «دورستروي» جشس 1996 جىلى ىرگەتاسىن قالادى. ءبىزدىڭ كومپانيا بيىل نارىقتاعى 15 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاعاننان كەيىن جول قۇرىلىسى سالاسىندا جۇمىس ىستەدىم. قاراپايىم جۇمىسشىدان ينجەنەرگە دەيىن كوتەرىلدىم. دەگەنمەن, 90-جىلداردىڭ باسىنداعى توقىراۋ كەزىندە ءبىزدىڭ مەكەمە دە جابىلىپ قالدى. ءسويتىپ, جۇمىسسىز قالدىق. سودان جىگىتتەر بىرىگىپ, ءوز ءىسىمىزدى قولعا الۋدى جوسپارلادىق. سونىڭ نەگىزىندە وسى «دورستروي» كومپانياسى ومىرگە كەلگەن ەدى. العاشىندا جۇمىستىڭ ءىرى-ۇساعىنا قاراماي ىستەي بەردىك. اۋلا, اۋىل جولدارىن ءجوندەدىك. ويتكەنى, تاجىريبە جيناۋ كەرەك ەدى. سونىمەن قاتار, ءوزىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىمىزدى دە دالەلدەۋ الدىمىزدا تۇردى. ءسويتىپ مۇناي كومپانيالارىنان ۇسىنىستار تۇسە باستادى. كەيىننەن قىزىلوردا – جەزقازعان اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا الدىق. سولايشا, جىل ءوتكەن سايىن جۇمىس اۋقىمى دا ارتا ءتۇستى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ۇجىمدا 600-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى.
2008 جىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى دەگەن شاقتا ءبىز رىنوكتاعى ءوز ورنىمىزدى تاۋىپ, تاجىريبەلى مەكەمەلەردىڭ بىرىنە اينالعان ەدىك. دەگەنمەن, مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالدى. ويلانا كەلە, مەكەمەنىڭ جانىنان «تەحمامان» قايتا دايارلاۋ مەكتەبىن اشۋدى كوزدەدىك. سول بويىنشا جول قۇرىلىسىنىڭ ماماندارىن دايىندادىق. وسى كۇنگە دەيىن «تەحمامان» 800 ادامدى قايتا وقىتىپ شىقتى. ولاردىڭ بارلىعى جول قۇرىلىسى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتىر.
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كۇرەجولىنا قاتىستى تەندەرلىك جۇمىستار 2009 جىلى ءوتتى. ارينە, جول قۇرىلىسىن سالۋدى شەتەلدىك كومپانيالار جەڭىپ الدى. سودان بىلتىر جۇمىس باستالعاندا ولار جەرگىلىكتى جەردەگى مەكەمەلەردى وزدەرىنە قوسالقى مەردىگەرلىككە شاقىرا باستادى. ءبىز يتاليالىق «ساليني» اق-پەن كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتىك. قازىرگى كەزدە قارماقشى اۋدانى مەن بايقوڭىر قالاسىنىڭ اراسىنداعى 70 شاقىرىم جولدى سالىپ جاتىرمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىز جۇمىستىڭ 65 پايىزىن اياقتاپ قويدىق. كەلەر جىلى وزىمىزگە جۇكتەلگەن مىندەتتى تولىعىمەن بىتىرەمىز دەپ وتىرمىز.
بۇل جوبا نەسىمەن قۇندى؟ ەڭ الدىمەن ءبىز حالىقارالىق دارەجەدە ءتاجىريبە جينايمىز. ودان كەيىن ءوزىمىزدىڭ كادرلارىمىزدى دايىندايمىز. مىسالى, جول قۇرىلىسىنا ءبىز جوعارى وقۋ ورىندارىن ەندى بىتىرگەن مامانداردى تارتتىق. ولار وسى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 3 جىلدىق تاجىريبە جينادى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. تەحنيكالىق بازامىزدى دا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىپ جاساقتادىق. وسى ارقىلى ءبىز حالىقارالىق اۆتوجول قۇرىلىسىنا تىكەلەي قاتىسۋعا مۇمكىندىك الامىز. الداعى ۋاقىتتا شەتەلدىك كومپانيالارمەن يىق تىرەسەتىندەي جاعدايعا جەتەمىز دەپ ويلايمىن. بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دە, جەكەلەگەن كومپانيالار ءۇشىن دە ءۇلكەن پايدا بولماق.
مۇراتبەك تىلەۋليەۆ, «دورستروي» جشس ديرەكتورى.
دەرەك پەن دايەك
(مەردىگەر كومپانيالار بويىنشا جۇمىستىڭ ورىندالۋ كورسەتكىشى)
«ساليني» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 175 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 130 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 150 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 128 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 3056 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 1992 مىڭ م3.
«اككورد وكان» بك
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 47 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 22,4 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 45 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 32 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 2398 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 1735 مىڭ م3.
«يمپرەزا» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 25 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 4,3 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 22 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 8 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 1338 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 801 مىڭ م3.
«ازەركورپۋ» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 7,1 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 0 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 10 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 6,8 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 1387 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 944 مىڭ م3.
«توديني» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 206 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 206,3 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 190 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 180,2 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 4389 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 3921 مىڭ م3.
تالايعا ءتالىم بەرگەن «تەحمامان»
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەكى وكپەدەن قارجى داعدارىسى قىستى. تەك قازاق-ستان عانا ەمەس, بۇكىل الەم داعدارىس-تان شىعار جولدى ىزدەدى. كەيبىرى تاپتى, ءبازبىرى شىعار جولدى ءالى ىزدەپ ءجۇر. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان داعدارىستان تەز شىقتى. وعان ۇلتتىق قوردىڭ كومەگى كوپ بولعانى شىندىق. سونىمەن قاتار, قازاقستان ازاماتتارىن قايتا دايارلاۋ ىسىنە, ەكىنشى ماماندىق بەرۋگە باسىمدىق جاسالدى. وسى كۇنى اتالعان باستاما ءوزىن-ءوزى تولىقتاي اقتادى دەپ ايتۋعا بولادى.
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولى باستالعاندا وسىعان دەيىن جول قۇرىلىسىمەن اينالىسىپ كەلگەن «دورستروي» مەكەمەسى دە جوباعا قاتىسۋعا نيەت تانىتتى. دەگەنمەن, مامان تاپشىلىعى بىردەن قولبايلاۋ بولدى. ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟ مەكەمە باس-شىلىعى ويلانا كەلە, وزدەرىنىڭ جانىنان مامانداردى قايتا دايارلايتىن ورتالىق اشۋدى قولعا الدى. اتىن «تەحمامان» دەپ قويدى. باستى ماقسات – وزدەرىنە جەتكىلىكتى مامان دايىنداۋ, تەوريالىق تۇردە وقىتىپ قانا قويماي, قۇرىلىس باسىنا اپارىپ, ناقتى ىسپەن تاجىريبە جيناتۋ بولدى.
ءدال وسى ساتتە ەلباسى فينلياندياعا ساپار جاساعان بولاتىن. وندا ازاماتتارىن قايتا دايارلاۋ تاجىريبەسى ىسكە اسىپ جاتقان. باعدارلى باستاما ەلباسىنا بىردەن ۇناي كەتتى. ەلگە كەلگەننەن كەيىن شەتتىڭ تاجىريبەسىن وزىمىزدە پايدالانۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, تاپسىرما بەردى. سونىڭ نەگىزىندە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلا-ماسى ىسكە استى.
العاشىندا «تەحمامان» تەك وزدەرىنە عانا مامانداردى دايارلادى. ودان كەيىن مەملەكەت تاراپىنان تاپسىرىس الىپ, باسقا مەكەمەلەرگە دە كادر دايارلاي باستادى. ءتىپتى, قازالى اۋدانى دا وزدەرىنىڭ تۇرعىندارىن جىبەرىپ, ارناۋلى ءبىلىم بەرۋگە ءوتىنىش ءبىلدىردى.
«تەحمامان» جول قۇرىلىسىنا قاتىستى بارلىق مامانداردى دايارلاپ جاتىر. وسىعان دەيىن ونىڭ قابىرعاسىندا 800-گە تارتا ازامات قايتا دايارلانىپ شىقتى. ەلىمىزدەگى قايتا دايارلاۋ ورتالىقتارى كوبىنە ەگدە ادامدارعا ەكىنشى ءبىلىم بەرمەيدى. ال «تەحمامان» ەلۋدى ەڭسەرسە دە, ءبىلىم الۋعا, ەكىنشى ماماندىق يەسى اتانۋعا نيەتى بار ادامداردى دا وقىتتى. بۇگىندە اتالعان ورتالىقتى بىتىرگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى تۇراقتى جۇمىس ورىندا رىن تاپتى. ال «تەحمامان» ەل ەكونوميكاسىنا قاجەتتى مامانداردى قايتا دايارلاۋمەن ءالى كۇنگە دەيىن اينالىسىپ كەلەدى.
سەرىك تولىباەۆ, «تەحمامان» قايتا دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
وزدەرى وقىتىپ, وزدەرى جۇمىسقا الدى
مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە قۇجات تاپسىردىم. بىراق وقۋعا تۇسە المادىم. ءار جۇمىستىڭ باسىن ءبىر شالىپ ءجۇردىم. قولىڭدا ديپلومىڭ بولماعاننان كەيىن ەش جەر جۇمىسقا دا المايدى. ونىڭ ۇستىنە جاس بولعاسىن, تاجىريبەنىڭ جوقتىعى دا ءوز اسەرىن تيگىزەدى. وسىنداي سەبەپتەرمەن ءبىرشاما جۇمىسسىز ءجۇرىپ قالدىم. ءبىر كۇنى «تەحمامان» قايتا دايارلاۋ ورتالىعى تۋرالى ەستىدىم. وندا وقيمىن, ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسامىن دەگەن ويىم بولعان جوق. بىراق قانداي ورتالىق ەكەنىن كورگىم كەلدى. كەلسەم, جاسى بار, جاسامىسى بار, اراسىندا ەگدە تارتقان ادامدارى دا بار, جۇرت جاپپاي وقىپ جاتىر ەكەن. قىزىعۋشىلىعىم ويانىپ, مەن دە قۇجات تاپسىردىم. سولايشا, «تەحماماننىڭ» قاتارىنا قابىلداندىم.
شىنى كەرەك, «دورستروي» مەكەمەسى وزدەرى تەگىن وقىتتى. ودان كەيىن وزدەرىنە جۇمىسقا الدى. كوكتەن ىزدەگەنىم جەردەن تابىلدى دەسەم بولادى. بۇل مەكەمە جالعىز مەنى عانا جۇمىسقا العان جوق. جۇزدەگەن جۇمىسسىز جىگىتتەر جۇمىسپەن قامتىلدى. ءبىزدىڭ نىسان قار-ماقشى مەن بايقوڭىردىڭ اراسى. سول اراداعى جولدى سالىپ جاتىرمىز. جۇمىس جاقسى. جالاقىسى دا جوعارى. وندا قازاقتىڭ جىگىتتەرى ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ, ناپاقالارىن ايىرىپ ءجۇر. بارلىعى دا مەن سەكىلدى جۇمىسسىز جۇرگەن جىگىتتەر ەدى. «دورسترويدىڭ» ارقاسىندا بارلىعىمىز جۇمىسقا ورنالاستىق.
جالپى, جول قۇرىلىسىمەن اينالىسىپ جاتقان جالعىز ءبىزدىڭ مەكەمە ەمەس قوي. «تەحمامان» تاربيەلەگەن جىگىتتەردىڭ بىلىكتى مامان ەكەنىن شامالايمىن. ويتكەنى, بىزدەگى قىزمەتكەرلەرگە باسقا مەكەمەلەر ءجيى حابارلاسىپ, اقىل سۇراپ, ءتىپتى وزدەرىنە جۇمىسقا شاقىرىپ جاتادى. بىراق جۇمىسسىز جۇرگەن شاعىمىزدا وقىتىپ, وزدەرىنە قىزمەتكە العان مەكەمەنى قالاي قيىپ كەتەسىڭ؟ سولايشا, بىلىكتى ماماندار ءبىر مەكەمە شاڭىراعى استىندا ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بولىپ قىزمەت اتقارىپ جاتىر. وسى كۇنىمىزگە بارلىعىمىز دا شۇكىرشىلىك ەتەمىز.
عالىمجان ايماحانوۆ, «دورستروي» جشس جۇمىسشىسى.
ايقارما بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ەرجان بايتىلەس.
جوسپارلى جۇمىس جەتىستىككە جەتكىزەدى
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق اۆتوجولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 8445 شاقىرىم بولسا, ونىڭ 2787 شاقىرىمى ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعىنان وتەدى. ال وسى جوباداعى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ۇلەسى – 812 شاقىرىم. ەلىمىزدەگى اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن دامىتۋعا نەگىزدەلگەن مەگا-جوبانى ءجۇزەگە اسىرۋعا قوماقتى قارجى بولىنۋدە. ءوتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا اۆتوباننىڭ 417 شاقىرىمدىق قۇرىلىس جۇمىستارى ءۇشىن 79,1 ملرد. تەڭگە بولىنسە, بيىل ەكى ەسەگە ارتتى. ياعني, ۇستىمىزدەگى جىلى سالىنۋعا ءتيىس 850 شاقىرىم جولعا بولىنگەن 153 ملرد. تەڭگە ماقساتتى يگەرىلىپ جاتىر. حالىقارالىق ءدالىز ەلىمىز بويىنشا ءوندىرىس ورىندارى مەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا دا جول اشتى. بۇگىندە 21 ءوندىرىس وشاعى مەن 200-گە جۋىق كاسىپورىندار ەل ەكونوميكاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ وتىر. دەمەك, ولار ايىنا 4,17 ملرد. تەڭگەگە قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە يە.
ەلىمىز وسى حالىقارالىق جوباعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلى ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرعاندىعىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. الەم ەكونوميكاسىندا قارجى داعدارىسى باستالعان تۇستا, اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوباعا 10 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى ءبولۋى تاۋەكەلدى ءىس ەدى. رەسەي, قازاقستان جانە قىتاي مەملەكەتتەرىن جالعاستىراتىن اۆتوبان قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدا ۇلەسى باسىم بۇكىلالەمدىك بانك ءوزىنىڭ 65 جىلدىق تاريحىندا العاش رەت جول سالاسىنا وسىنشا مولشەردە قارجى قۇيىپ وتىر.
وبلىسىمىز بويىنشا بيىل 79 ملرد. تەڭگەنىڭ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە 500 شاقىرىم جول سالۋ جوسپارلانۋدا. كۇرەجول قۇرىلىسى باستالعالى بەرى 66,3 ملرد. تەڭگە يگەرىلدى. جوبا بويىنشا وڭىرىمىزدە 5 باس مەردىگەر كومپانيا جۇمىس ىستەۋدە. ولار: «ساليني» اق, «اككورد وكان» بىرىككەن كاسىپورىنى, «يمپرەزا» اق, «ازەركورپۋ» اق, «توديني» اق. اتالعان كومپانيالاردىڭ بارلىعى بيىلعا جوسپارلانعان جۇمىستى ۋاقىتىندا اياقتاپ كەلەدى. وسى جوبا بويىنشا ايماقتا 17 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. سونىڭ ءىشىندە تىكەلەي جول قۇرىلىسىنا 5140 ادام جۇمىلدىرىلعان. ونداعى 346 ادام شەتەل ماماندارى بولسا, 3384 جۇمىسشى جەرگىلىكتى جەردىڭ تۇرعىندارى. ال 1410 ادام باسقا وبلىستاردان كەلىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇدان باسقا 11808 ادام جول قۇرىلىسى ماتەريالدارىن دايىندايتىن, اۆتوكولىك, تەمىر جول كولىگى جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارىنا جۇمىلدىرىلعان. جوباعا ءۇش مىڭنان اسا قۇرىلىس تەحنيكالارى تارتىلعان. سونىمەن بىرگە, 18 اسفالت-بەتون زاۋىتى, 6 تسەمەنت-بەتون زاۋىتى جانە 13 تاس ۇنتاقتاۋ قوندىرعىلارى بار. مەردىگەرلەردى تەمىر-بەتون بۇيىمدارىمەن قىزىلوردا قالاسىنداعى «كسميك» جشس, «قۇرىلىس» اق جانە قازالى اۋدانىنداعى «مەستووترياد-1» جشس قامتاماسىز ەتۋدە.
بۇگىندە وبلىس اۋماعىنداعى جۇمىستار جۇيەلى جانە جوسپارلى تۇردە ىسكە اسىپ جاتىر.
ەرۇلان ءجۇنىسوۆ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىستىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى.
بۇل جوبا نەسىمەن قۇندى؟
تاۋەلسىز قازاقستان بيىل ءوزىنىڭ ازاتتىق العانىنا 20 جىل تولۋىن اتاپ ءوتىپ جاتىر. بۇل ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ەل ەگەمەندىگىن الىپ, دامۋ باعىتىمىز نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشكەننەن كەيىن مەملەكەتىمىزدە مىڭداعان مەكەمەلەر قۇرىلدى. سونىڭ ءبىرى – «دورستروي» جشس 1996 جىلى ىرگەتاسىن قالادى. ءبىزدىڭ كومپانيا بيىل نارىقتاعى 15 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاعاننان كەيىن جول قۇرىلىسى سالاسىندا جۇمىس ىستەدىم. قاراپايىم جۇمىسشىدان ينجەنەرگە دەيىن كوتەرىلدىم. دەگەنمەن, 90-جىلداردىڭ باسىنداعى توقىراۋ كەزىندە ءبىزدىڭ مەكەمە دە جابىلىپ قالدى. ءسويتىپ, جۇمىسسىز قالدىق. سودان جىگىتتەر بىرىگىپ, ءوز ءىسىمىزدى قولعا الۋدى جوسپارلادىق. سونىڭ نەگىزىندە وسى «دورستروي» كومپانياسى ومىرگە كەلگەن ەدى. العاشىندا جۇمىستىڭ ءىرى-ۇساعىنا قاراماي ىستەي بەردىك. اۋلا, اۋىل جولدارىن ءجوندەدىك. ويتكەنى, تاجىريبە جيناۋ كەرەك ەدى. سونىمەن قاتار, ءوزىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىمىزدى دە دالەلدەۋ الدىمىزدا تۇردى. ءسويتىپ مۇناي كومپانيالارىنان ۇسىنىستار تۇسە باستادى. كەيىننەن قىزىلوردا – جەزقازعان اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا الدىق. سولايشا, جىل ءوتكەن سايىن جۇمىس اۋقىمى دا ارتا ءتۇستى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ۇجىمدا 600-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى.
2008 جىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى دەگەن شاقتا ءبىز رىنوكتاعى ءوز ورنىمىزدى تاۋىپ, تاجىريبەلى مەكەمەلەردىڭ بىرىنە اينالعان ەدىك. دەگەنمەن, مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالدى. ويلانا كەلە, مەكەمەنىڭ جانىنان «تەحمامان» قايتا دايارلاۋ مەكتەبىن اشۋدى كوزدەدىك. سول بويىنشا جول قۇرىلىسىنىڭ ماماندارىن دايىندادىق. وسى كۇنگە دەيىن «تەحمامان» 800 ادامدى قايتا وقىتىپ شىقتى. ولاردىڭ بارلىعى جول قۇرىلىسى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتىر.
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كۇرەجولىنا قاتىستى تەندەرلىك جۇمىستار 2009 جىلى ءوتتى. ارينە, جول قۇرىلىسىن سالۋدى شەتەلدىك كومپانيالار جەڭىپ الدى. سودان بىلتىر جۇمىس باستالعاندا ولار جەرگىلىكتى جەردەگى مەكەمەلەردى وزدەرىنە قوسالقى مەردىگەرلىككە شاقىرا باستادى. ءبىز يتاليالىق «ساليني» اق-پەن كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتىك. قازىرگى كەزدە قارماقشى اۋدانى مەن بايقوڭىر قالاسىنىڭ اراسىنداعى 70 شاقىرىم جولدى سالىپ جاتىرمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىز جۇمىستىڭ 65 پايىزىن اياقتاپ قويدىق. كەلەر جىلى وزىمىزگە جۇكتەلگەن مىندەتتى تولىعىمەن بىتىرەمىز دەپ وتىرمىز.
بۇل جوبا نەسىمەن قۇندى؟ ەڭ الدىمەن ءبىز حالىقارالىق دارەجەدە ءتاجىريبە جينايمىز. ودان كەيىن ءوزىمىزدىڭ كادرلارىمىزدى دايىندايمىز. مىسالى, جول قۇرىلىسىنا ءبىز جوعارى وقۋ ورىندارىن ەندى بىتىرگەن مامانداردى تارتتىق. ولار وسى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 3 جىلدىق تاجىريبە جينادى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. تەحنيكالىق بازامىزدى دا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىپ جاساقتادىق. وسى ارقىلى ءبىز حالىقارالىق اۆتوجول قۇرىلىسىنا تىكەلەي قاتىسۋعا مۇمكىندىك الامىز. الداعى ۋاقىتتا شەتەلدىك كومپانيالارمەن يىق تىرەسەتىندەي جاعدايعا جەتەمىز دەپ ويلايمىن. بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دە, جەكەلەگەن كومپانيالار ءۇشىن دە ءۇلكەن پايدا بولماق.
مۇراتبەك تىلەۋليەۆ, «دورستروي» جشس ديرەكتورى.
دەرەك پەن دايەك
(مەردىگەر كومپانيالار بويىنشا جۇمىستىڭ ورىندالۋ كورسەتكىشى)
«ساليني» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 175 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 130 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 150 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 128 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 3056 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 1992 مىڭ م3.
«اككورد وكان» بك
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 47 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 22,4 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 45 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 32 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 2398 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 1735 مىڭ م3.
«يمپرەزا» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 25 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 4,3 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 22 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 8 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 1338 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 801 مىڭ م3.
«ازەركورپۋ» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 7,1 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 0 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 10 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 6,8 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 1387 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 944 مىڭ م3.
«توديني» اق
- جول جامىلعىسى بويىنشا جىلدىق جوسپار 206 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 206,3 شاقىرىم.
- نەگىزگى قاباتتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جىلدىق جوسپار 190 شاقىرىم. ناقتى ورىندالعانى 180,2 شاقىرىم.
- جەر جۇمىستارى بويىنشا جىلدىق جوسپار 4389 مىڭ م3. ناقتى ورىندالعانى 3921 مىڭ م3.
تالايعا ءتالىم بەرگەن «تەحمامان»
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەكى وكپەدەن قارجى داعدارىسى قىستى. تەك قازاق-ستان عانا ەمەس, بۇكىل الەم داعدارىس-تان شىعار جولدى ىزدەدى. كەيبىرى تاپتى, ءبازبىرى شىعار جولدى ءالى ىزدەپ ءجۇر. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان داعدارىستان تەز شىقتى. وعان ۇلتتىق قوردىڭ كومەگى كوپ بولعانى شىندىق. سونىمەن قاتار, قازاقستان ازاماتتارىن قايتا دايارلاۋ ىسىنە, ەكىنشى ماماندىق بەرۋگە باسىمدىق جاسالدى. وسى كۇنى اتالعان باستاما ءوزىن-ءوزى تولىقتاي اقتادى دەپ ايتۋعا بولادى.
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولى باستالعاندا وسىعان دەيىن جول قۇرىلىسىمەن اينالىسىپ كەلگەن «دورستروي» مەكەمەسى دە جوباعا قاتىسۋعا نيەت تانىتتى. دەگەنمەن, مامان تاپشىلىعى بىردەن قولبايلاۋ بولدى. ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟ مەكەمە باس-شىلىعى ويلانا كەلە, وزدەرىنىڭ جانىنان مامانداردى قايتا دايارلايتىن ورتالىق اشۋدى قولعا الدى. اتىن «تەحمامان» دەپ قويدى. باستى ماقسات – وزدەرىنە جەتكىلىكتى مامان دايىنداۋ, تەوريالىق تۇردە وقىتىپ قانا قويماي, قۇرىلىس باسىنا اپارىپ, ناقتى ىسپەن تاجىريبە جيناتۋ بولدى.
ءدال وسى ساتتە ەلباسى فينلياندياعا ساپار جاساعان بولاتىن. وندا ازاماتتارىن قايتا دايارلاۋ تاجىريبەسى ىسكە اسىپ جاتقان. باعدارلى باستاما ەلباسىنا بىردەن ۇناي كەتتى. ەلگە كەلگەننەن كەيىن شەتتىڭ تاجىريبەسىن وزىمىزدە پايدالانۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, تاپسىرما بەردى. سونىڭ نەگىزىندە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلا-ماسى ىسكە استى.
العاشىندا «تەحمامان» تەك وزدەرىنە عانا مامانداردى دايارلادى. ودان كەيىن مەملەكەت تاراپىنان تاپسىرىس الىپ, باسقا مەكەمەلەرگە دە كادر دايارلاي باستادى. ءتىپتى, قازالى اۋدانى دا وزدەرىنىڭ تۇرعىندارىن جىبەرىپ, ارناۋلى ءبىلىم بەرۋگە ءوتىنىش ءبىلدىردى.
«تەحمامان» جول قۇرىلىسىنا قاتىستى بارلىق مامانداردى دايارلاپ جاتىر. وسىعان دەيىن ونىڭ قابىرعاسىندا 800-گە تارتا ازامات قايتا دايارلانىپ شىقتى. ەلىمىزدەگى قايتا دايارلاۋ ورتالىقتارى كوبىنە ەگدە ادامدارعا ەكىنشى ءبىلىم بەرمەيدى. ال «تەحمامان» ەلۋدى ەڭسەرسە دە, ءبىلىم الۋعا, ەكىنشى ماماندىق يەسى اتانۋعا نيەتى بار ادامداردى دا وقىتتى. بۇگىندە اتالعان ورتالىقتى بىتىرگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى تۇراقتى جۇمىس ورىندا رىن تاپتى. ال «تەحمامان» ەل ەكونوميكاسىنا قاجەتتى مامانداردى قايتا دايارلاۋمەن ءالى كۇنگە دەيىن اينالىسىپ كەلەدى.
سەرىك تولىباەۆ, «تەحمامان» قايتا دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
وزدەرى وقىتىپ, وزدەرى جۇمىسقا الدى
مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە قۇجات تاپسىردىم. بىراق وقۋعا تۇسە المادىم. ءار جۇمىستىڭ باسىن ءبىر شالىپ ءجۇردىم. قولىڭدا ديپلومىڭ بولماعاننان كەيىن ەش جەر جۇمىسقا دا المايدى. ونىڭ ۇستىنە جاس بولعاسىن, تاجىريبەنىڭ جوقتىعى دا ءوز اسەرىن تيگىزەدى. وسىنداي سەبەپتەرمەن ءبىرشاما جۇمىسسىز ءجۇرىپ قالدىم. ءبىر كۇنى «تەحمامان» قايتا دايارلاۋ ورتالىعى تۋرالى ەستىدىم. وندا وقيمىن, ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسامىن دەگەن ويىم بولعان جوق. بىراق قانداي ورتالىق ەكەنىن كورگىم كەلدى. كەلسەم, جاسى بار, جاسامىسى بار, اراسىندا ەگدە تارتقان ادامدارى دا بار, جۇرت جاپپاي وقىپ جاتىر ەكەن. قىزىعۋشىلىعىم ويانىپ, مەن دە قۇجات تاپسىردىم. سولايشا, «تەحماماننىڭ» قاتارىنا قابىلداندىم.
شىنى كەرەك, «دورستروي» مەكەمەسى وزدەرى تەگىن وقىتتى. ودان كەيىن وزدەرىنە جۇمىسقا الدى. كوكتەن ىزدەگەنىم جەردەن تابىلدى دەسەم بولادى. بۇل مەكەمە جالعىز مەنى عانا جۇمىسقا العان جوق. جۇزدەگەن جۇمىسسىز جىگىتتەر جۇمىسپەن قامتىلدى. ءبىزدىڭ نىسان قار-ماقشى مەن بايقوڭىردىڭ اراسى. سول اراداعى جولدى سالىپ جاتىرمىز. جۇمىس جاقسى. جالاقىسى دا جوعارى. وندا قازاقتىڭ جىگىتتەرى ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ, ناپاقالارىن ايىرىپ ءجۇر. بارلىعى دا مەن سەكىلدى جۇمىسسىز جۇرگەن جىگىتتەر ەدى. «دورسترويدىڭ» ارقاسىندا بارلىعىمىز جۇمىسقا ورنالاستىق.
جالپى, جول قۇرىلىسىمەن اينالىسىپ جاتقان جالعىز ءبىزدىڭ مەكەمە ەمەس قوي. «تەحمامان» تاربيەلەگەن جىگىتتەردىڭ بىلىكتى مامان ەكەنىن شامالايمىن. ويتكەنى, بىزدەگى قىزمەتكەرلەرگە باسقا مەكەمەلەر ءجيى حابارلاسىپ, اقىل سۇراپ, ءتىپتى وزدەرىنە جۇمىسقا شاقىرىپ جاتادى. بىراق جۇمىسسىز جۇرگەن شاعىمىزدا وقىتىپ, وزدەرىنە قىزمەتكە العان مەكەمەنى قالاي قيىپ كەتەسىڭ؟ سولايشا, بىلىكتى ماماندار ءبىر مەكەمە شاڭىراعى استىندا ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بولىپ قىزمەت اتقارىپ جاتىر. وسى كۇنىمىزگە بارلىعىمىز دا شۇكىرشىلىك ەتەمىز.
عالىمجان ايماحانوۆ, «دورستروي» جشس جۇمىسشىسى.
ايقارما بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ەرجان بايتىلەس.
