دەمەك, ىنساپسىز يماننان قالاس. ىنساپسىزدىڭ ىندىنى جامان, تويىمسىز, قوماعاي كەلەدى. ىنساپ بولماعان جەردە ىرىس پەن بەرەكە تۇراقتامايدى. ىنساپسىزدار بايلىققا عانا ەمەس, اتاق پەن داڭققا, كۇپسىنگەن بوس ماقتانعا دا قۇمار. وسىنداي قۋىس كەۋدەلەر اباي ايتاتىن بەكەر مال شاشپاققا, ىسىراپشىلىققا جول بەرەدى.
قازىرگى داۋلەتتىلەردىڭ دەنى دۇنيە-مالدى بىلايعى جۇرتقا مەن سوندايمىن دەپ ماقتانىپ اتاق شىعارۋ ءۇشىن شاشاتىن عادەت تاپتى. ءسويتىپ, ىنساپسىزدىقتان ىسىراپقورلىقتى تۋىنداتۋدا. «اتتىعا ىلەسەمىن دەپ جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى» دەيدى. سول ايتپاقشى, وسىنداي داڭقويلىق پەن داراقىلىقتان شىعىنعا باتىپ, قارىزعا كىرۋ قازىرگى الەمدىك قارجى قيىندىعىنىڭ زامانىندا «اپام تويعا بارادى, مەن دە بارامىننىڭ» كەرىمەن دىردۋعا ىلەسكەن كوپ قازاققا وڭاي سوعىپ وتىرماعانىن دا ايتۋ پارىز.
ەلىمىزدە مىڭ-ميلليونداعان دوللار اقشا نەشەمە ءتۇرلى سالتاناتتاردى, اس پەن تويدى وتكىزۋگە سۋشا اعىپ, ەش ءمان-ماعىناسىز جۇمسالىپ جاتقانى اسا قىنجىلارلىق جاعداي. وسى كەلەڭسىز الەۋمەتتىك قۇبىلىستىڭ اۋقىمى بارعان سايىن اسقىنىپ بارادى. اسىرەسە, شەن-شەكپەندىلەر, بايباتشالار, اتاقتى ادامدار استا-توك سالتاناتتى تويلار وتكىزۋگە قۇمار. ولاردىڭ كوزدەگەنى – داڭق, ىزدەگەنى – باقتالاستىق پەن باسەكە. سەنگەن سەركەم دەپ جۇرگەن بۇل ادامدار جالپى كوپشىلىككە پاراساتتىلىق, مادەنيەتتىلىك پەن ۇنەمشىلدىك ۇلگىسىن كورسەتۋدىڭ ورنىنا, كەرىسىنشە, جۇرتتى جالعان نامىسقا, كوزسىز ەلىرمەگە جەتەلەپ, جارعا جىعادى. وزدەرى توي-تومالاقتان باسقا, قىمبات كولىكتەر, شەتەلدەن جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر, حان سارايىنداي عيمارات-ۇيلەر, تاعى باسقا دۇنيە-مۇكاممال ساتىپ الۋعا قاپ-قاپ اقشا جۇمسايدى.
اقشالى ازاماتتارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ وي ورەسى, اقىل-پاراساتى بەس كۇندىك جالعاننىڭ ارزانقول قىزىعىنان, اكاكۋ-ساكاكۋدەن, ودان قالدى, تويشىلدىق پەن توعىشارلىقتان اسپاي جاتقانى وكىنىشتى. ولار كەرگىپ سويلەيدى, كەردەڭدەپ جۇرەدى, قىمبات كولىك مىنەدى, بىراق وزدەرى ىندىن مەن قۇلقىننىڭ قۇلىنا اينالعانىن, ادامي تۇرعىدان ازىپ-توزىپ بارا جاتقانىن بىلمەيدى. ءبىزدىڭ داۋلەتتى وتانداستارىمىزدىڭ «قايىرىمدىلىعى» وزىنشە ءبىر جوسىن: ولار توي-سالتاناتىنا, تۋعان كۇندەرىنە الدەبىر رەسەي جۇلدىزىن كول-كوسىر اقشا تولەپ الدىرتا سالادى, ايتپەسە سۇيىكتى كوڭىلدەسىنە جەكە ءۇي سىيلاپ جىبەرۋ دە تۇككە تۇرمايدى. وسىنداي ويسىز ىسىراپتىڭ ءبارى, اينالىپ كەلگەندە, قازاق مەنتاليتەتىنىڭ تۇپقازىق ءتىنى سانالاتىن ىنساپتىڭ الگىندەي اعايىنداردا ازايعانىن, ءيا بولماسا مۇلدەم جوقتىعىن كورسەتەدى.
قازاق «سىنىقتان باسقانىڭ ءبارى جۇعادى» دەپ تەگىن ايتپاعان. اشقۇرساق جۇرسەك تە, ءيىنىمىز جۇدەسە دە تويشىل حالىقپىز عوي, قازاقتىڭ تويى تاۋسىلماسىن دەپ تويشىلدىعىمىزعا شاڭ جۋىتپايمىز. ءيا, قازاقتىڭ تويشىل حالىق ەكەنى راس. بىراق بۇرىنعى تويلار ويشىل تويلار بولاتىن. ول تويلاردىڭ ءسانى مەن سالتاناتى سالت-داستۇرىمىزبەن ساباقتاسىپ, بوس دابىرا مەن داڭعازاعا جول بەرىلمەيتىن.
بۇگىندە بىزگە, اسىرەسە, ۇيلەنۋ ءھام مەرەي تويلارىنىڭ تاعىلىمى مەن تارتىمدىلىعى ازايىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. قازاقتىڭ ادەمى تويشىلدىعى مەن ءايبات قوناقجايلىعى اسىرە تويشىلدىق پەن اسىرە قوناقجايلىققا اينالىپ بارا جاتقان سىڭايلى.
بۇل نەدەن كورىنەدى؟ شامامىز كەلسىن-كەلمەسىن تىراشتانىپ, تاعى دا جالعان نامىسقا شاۋىپ, استا-توك توي جاساۋعا دايىن تۇرامىز. كورپەگە قاراي كوسىلمەي, ول ءۇشىن بانكتەن ميلليونداپ نەسيە الامىز. قارا جولىنان شاڭ بۇرقىراعان اۋىلداردىڭ وزىنە كۇيەۋ مەن قالىڭدىقتى جالعا العان ليمۋزينداتىپ كىرگىزەتىن بولدىق. وسىنداي ءراسۋالانۋ ءوزىن اقتاسا جاراپتى-اۋ. ميلليونداپ العان نەسيەنىڭ ۇستەمە پايىزىنان دا قۇتىلماي جاتىپ الگى اق نەكەنىڭ اراسىنا سايتان كىرىپ, جاس جۇبايلاردىڭ اجىراسقانىن ەستۋ قانداي اۋىر, نەتكەن وكىنىش.
قورلىقتىڭ كوكەسىن نەشە مىڭ دوللارعا جالداعان, قىزمەتىن بۇلداعىش امبە بۇلدانعىش كىشىگىرىم «جۇلدىز» اسابالاردان كورەمىز. تويدان تويعا كوشكەن جاتتاندى, جىلتىر كوكەمىلجىڭ سوزدەرى جالىقتىرىپ-اق جىبەرەدى. اۋزىنا كەلگەندى كوكيدى. ويىن ويناتامىز دەپ, تويدى كوڭىلدى قىلعانسىپ كورگەنسىزدىككە, ادەپسىزدىككە سالىنادى, ۇلكەن وتىر-اۋ, كىشى وتىر-اۋ دەمەيدى. ەكى جاقتىڭ دا قۇدالارى ءوز تويلارىنىڭ شىرقىن وزدەرى بۇزا الماي, بەتتەرىن باسىپ, ونداي ابەس ەرسىلىكتەرگە ارەڭ شىداپ وتىرارىن دا تالاي بايقاپ ءجۇرمىز.
داندايسىتقان داڭعوي دا داراقى ىنساپسىزدىق نە ىستەتپەيدى؟ اقشانى دا شاشادى, ەلگە كۇلكى دە قىلادى. جەردەگى كوشە قوزعالىسىن توقتاتقان توي ەسكورتى جايىنا قالىپ, ەندى جاس جۇبايلار تىكۇشاقپەن اسپان تورىندە سالتاناتپەن سامعايتىندى شىعارىپتى. ايتەۋىر, ءتۇبى قايىرلى بولسىن.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
