شىندىعىنا كەلسەك, رەسەيلىك اسكەرلەر مۇزداي قارۋلانعان تەررورلىق توپتارعا قارسى كۇرەسۋمەن قاتار, پرەزيدەنت باشار اسادتىڭ ۇكىمەتتىك اسكەري كۇشتەرىنە قولداۋ كورسەتتى. اقش اسكەرلەرى نەگىزىنەن بيلىككە وپپوزيتسياداعى كۇش قۇرىلىمدارىمەن «تىعىز بايلانىستا» جۇمىس ىستەدى. ال التى-جەتى جىلعا سوزىلعان قارۋلى قاقتىعىستار باسەڭدەپ, سيريانى قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەسى باستالار كەزدە رەسەيدىڭ ءوز اسكەرىن «الىپ كەتۋىنىڭ» سەبەبى نەدە؟
شەتەلدەردە اسكەري بازا مەن قارۋلى اسكەر ۇستاۋ كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن قىرۋار شىعىن. بۇل اقش-قا دا, رەسەيگە دە تىكەلەي قاتىستى. سەبەبى بۇرىننان باسەكەلەس بولىپ كەلە جاتقان بۇل ەكى مەملەكەت وزدەرىنىڭ اسكەري بيۋدجەتىن ۇلعايتۋدان جارىسقا تۇسكەندەي. ولار وسى سالاعا بولىنەتىن قاراجاتتى جىل سايىن ارتتىرۋعا ءماجبۇر. ونىڭ ءبىراز بولىگى شەتەلدەردەگى وزدەرىنىڭ اسكەري بازالارى مەن قۇرىلىمدارىنا جۇمسالاتىنى جاسىرىن ەمەس. ال ءاربىر مەملەكەت قاراجاتسىز ستراتەگيالىق جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرا المايتىنى تاعى بار.
ۆلاديمير پۋتين حالىقارالىق قوعامداستىقتى ەلەڭ ەتكىزگەن مالىمدەمەسىن جاساماس بۇرىن, ياعني 6 جەلتوقساندا ول ەفرات وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋى «يسلام مەملەكەتى» ۇيىمى سودىرلارىنان تولىق تازارتىلعانىن ايتقان ەدى. ەرتەسىندە رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى سيريانىڭ بارلىق قالالارى مەن ەلدى مەكەندەرى تەررورشىلاردان تازارتىلعانىن مالىمدەپ, رەسەيدىڭ سيرياداعى تەرروريزمگە قارسى ميسسياسى اياقتالعانىن جاريا ەتتى. سودان ەكى-ءۇش كۇن وتكەندە يراكتىڭ پرەمەر-ءمينيسترى «يراكتىڭ ۇكىمەتتىك كۇشتەرى «يسلام مەملەكەتى» كۇشتەرىنە قارسى كۇرەستە تاريحي جەڭىسكە قول جەتكىزدى» دەپ مالىمدەدى. وسىنىڭ الدىندا مازمۇن-ماعىناسى وسىعان ۇقساس مالىمدەمەنى يران پرەزيدەنتى حاسان رۋحاني دا جاساعان بولاتىن.
تاياۋ شىعىستاعى بىرقاتار ەلدەر باسشىلارىنىڭ جوعارىداعىداي مالىمدەمەلەرى ۆ.ءپۋتيننىڭ ءوز اسكەري كۇشتەرىن سيريا اۋماعىنان الىپ كەتۋگە جول اشتى دەگەن پىكىرلەرگە قوسىلۋعا بولاتىنداي. بىراق رەسەيدىڭ قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋ ءجۋرناليستىڭ «رەسەيگە سيريادان اسكەرىن تولىقتاي شىعارۋ ءۇشىن قانشا ۋاقىت كەرەك؟» دەگەن ساۋالىنا «بۇل سيرياداعى جاعدايعا بايلانىستى» دەپ جاۋاپ بەرۋى «اسكەر شىعارۋ» ماسەلەسىنىڭ كوپكە ۇزامايتىنىن بىلدىرسە كەرەك. ويتكەنى سوڭعى كەزدە سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىس توقتادى, تەررورشىل سودىرلار ەلدەن الاستاتىلدى.
وسى ارقىلى رەسەي تەررورلىق توپتاردىڭ سودىرلارىنا قارسى كۇرەسكە ەرەكشە ۇلەس قوسقان ەل رەتىندە ءوزىنىڭ ىقپالىن ساقتاپ قالدى. ەكىنشىدەن, باتىس ەلدەرى سيريا ماسەلەسىنە قاتىستى وتكەن كەزدەسۋلەر مەن كەلىسسوزدەردە ماسكەۋمەن ساناسۋعا ءماجبۇر بولدى. ۇشىنشىدەن ۆلاديمير پۋتين بىرنەشە جىل بويى قىل ۇستىندە تۇرعان وداقتاسى باشار اسادتىڭ بيلىگىن ساقتاپ قالدى. ساراپشىلار مۇنى ءپۋتيننىڭ كەزەكتى جەڭىسى دەگەن پىكىر ايتادى. ال رەسەي تاراپى «سيريا ىسىنە», دالىرەك ايتقاندا, «يسلام مەملەكەتى» تەررورلىق ۇيىمىنا قارسى كۇرەسكە 2015 جىلى ارالاسقان ەدى. ارالاسقاندا سيريا پرەزيدەنتى باشار اساد باستاعان ۇكىمەت اسكەرلەرىنە قولداۋ كورسەتتى.
جەلتوقسان ايىنىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين مەن سيريا باسشىسى ب.اساد رەسەيلىكتەردىڭ سيريا اۋماعىنداعى «حمەيميم» اسكەري بازاسىندا كەزدەسكەنى جونىندەگى اقپارات سول كۇنى-اق الەمگە تەز تارادى. سول كەزدەسۋدە رەسەي پرەزيدەنتى سيرياداعى وپپوزيتسيالىق كۇشتەرمەن بەيبىت كەلىسىمگە كەلۋ ءۇشىن يران جانە تۇركيامەن بىرلەسكەن جۇمىستاردى جالعاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى. ەستەرىڭىزدە بولار, سيريا ماسەلەسىن رەتتەۋگە بايلانىستى كەزدەسۋلەر وتەتىن «ورىن» ماسەلەسى كوتەرىلگەندە ۆ.پۋتين استانا قالاسى ەڭ قولايلى ەكەنىن اتاعانى. سودان بەرى ەلوردامىزدا سيريا داعدارىسىنا قاتىستى تاراپتاردىڭ جەتى كەزدەسۋى ءوتتى. ەلدە قارۋلى قاقتىعىستىڭ توقتاۋىنا استانا پروتسەسىنىڭ ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەنىن حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالادى. ەندى 21-22 جەلتوقساندا استانا پروتسەسىنىڭ كەزەكتى كەزدەسۋى وتپەك.
ەكى اپتاداي بۇرىن اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ يەرۋساليم قالاسىن ءيزرايلدىڭ استاناسى دەپ مويىنداعانىن جاريا ەتكەنى بار. ونىڭ وسى ورەسكەل قاتەلىگى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, بۇكىل مۇسىلمان الەمىنىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزدى. بۇل يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ ىستانبۇلدا شاقىرىلعان توتەنشە سامميتىندە دە ءسوز بولدى.ءتىپتى امەريكالىق كەيبىر سەناتورلار د.ترامپقا يمپيچمەنت جاريالاۋ ماسەلەسىن دە كوتەرە باستادى. مىنە, بۇل اقش پرەزيدەنتىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى, رەيتينگىن تومەندەتەدى.
ال رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ءپۋتيننىڭ سيريادان اسكەرىن شىعارۋ جونىندەگى مالىمدەمەسى ونىڭ ورتا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى اراسىندا وڭ ىقپالىن قالىپتاستىرادى. اقش-تىڭ قورعانىس مينيسترلىگىندەگىلەر رەسەيدىڭ ءوز اسكەرلەرىن سيريا اۋماعىنان شىعاراتىنىنا كۇمانمەن قارايتىن سياقتى. پەنتاگوننىڭ اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى جاريالاعان مالىمدەمەسىنە قاراعاندا, رەسەي سيريادان كەيبىر اسكەري كۇشتەرىن عانا شىعارۋى مۇمكىن. سودان كەيىن ولار قۇراما شتاتتار اسكەرلەرىنىڭ سول ەلدەن كەتۋىن تالاپ ەتۋى مۇمكىن. اقش قورعانىس مينيسترلىگى وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, كواليتسيا كۇشتەرى تەررورلارمەن كۇرەستى جالعاستىرا بەرەدى. تەررورشىلاردان تازارتىلعان ايماقتاعى تۇرعىنداردى قورعايدى جانە بوسقىنداردىڭ ءوز مەكەنجايلارىنا ورالۋىنا كومەكتەسەدى.
رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ جوعارىداعىداي ۇيعارىمعا كەلۋى كەلەسى جىلدىڭ كوكتەمىندە وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا دا بايلانىستى بولسا كەرەك, سەبەبى جاقىندا, ۆلاديمير پۋتين پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر رەتىندە ءوزىنىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىناتىنىن مالىمدەدى. سيريادان رەسەيلىك اسكەردىڭ شىعارىلۋى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ قارساڭىنداعى جوسپارلانعان «تاكتيكالىق ءجۇرىستىڭ» ءبىرى بولۋى دا ىقتيمال. دەگەنمەن, ۆ.ءپۋتيننىڭ سيرياعا قاتىستى بۇل قادامى رەسەيدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنى انىق.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
