قوعامدىق ءومىردىڭ تىنىسى ءار باعىتتاعى رەجيسسەرلەردىڭ كوزقاراسىمەن شىنايى تاسپالانىپ جۇرسە دە, تاسادا قالىپ كەلە جاتقان دەرەكتى فيلم جانرىنىڭ بۇگىنگى دامۋ جايىمەن ءدال وسىنداي كەڭ اۋقىمدا كورەرمەن ءبىرىنشى رەت تانىستى. بۇل مادەني شارانىڭ جاڭالىعى دا وسىندا بولاتىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورىندا ءار سارسەنبى سايىن ەكى دەرەكتى فيلمنەن كورسەتىلىپ, جيىنى 10 دەرەكتى ءفيلمنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. اقپارات قۇرالدارىندا «قازاق كينەماتوگرافياسىندا دەرەكتى فيلم جانرى تۇرالاپ قالدى, توقتادى, ءولدى», دەگەن اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتكەن بايبالام ءجيى ەستىلەدى. ولاي ەمەس ەكەن. دەرەكتى كينومىز دەمىگىپ قالماپتى, ديناميكا, قوزعالىس-قۋات بار, باستىسى – دامىپ كەلەدى. ءار رەجيسسەر – ءبىر الەم. كوتەرگەن يدەياسى, قاۋزاعان تاقىرىبى, كورسەتۋ ءپىشىنى – ءارتۇرلى. جاڭا ەسىم, سونى باعىت, تىڭ يدەيا – ءبارى وسىندا. سەريالداردىڭ تاساسىندا جۇرگەنىمەن, قاساڭ پىكىرلەرگە تويتارىس بەرۋگە جارايتىن سالماقتى سەرپىنى, اسىعىس بولماسا دا, ءوز اعىسىمەن كەلە جاتقان ارناسى بار سالا ەكەنىن بايقاپ, كوڭىل توعايتتىق.
رۋحانياتتاعى ۇلكەن جوبانىڭ جابىلۋ سالتاناتى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى قولداۋىمەن ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق ۇيىتقى بولعان قازاق دەرەكتى كينوسىنىڭ كۇندەرى «وتان نەدەن باستالادى» اتتى دەرەكتى فيلمىمەن تۇيىندەلدى. ءفيلمنىڭ اۆتورى – جاس كينودراماتۋرگ ەركەبۇلان بەكتۇروۆ. مادەني ءىس-شاراعا قازاقستاننىڭ بەلگىلى كينوگەرلەرى رەجيسسەر ساتىبالدى نارىمبەتوۆ, كينودراماتۋرگ نۇرلان سانجار, دەرەكتى كينوسۇيەر قاۋىم جانە «وتان نەدەن باستالادى» ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرۋ توبى قاتىستى.
«وتان نەدەن باستالادى» فيلمىنە كەلسەك, فيلمدە 30 جىلدىڭ ىشىندە كەدەيلىك پەن قۇلدىراۋدى ەڭسەرىپ, قازىرگى تاڭدا ءوزىنىڭ جەتىستىگى مەن ءتيىمدى مەنەدجمەنتى جاعىنان ەلدەگى بارلىق اۋىلدارعا ۇلگى بولىپ وتىرعان «رودينا» اۋىلىنىڭ فەنومەنى زەرتتەلەدى. اۆتورلار وسى جەتىستىككە جەتۋدىڭ سىرىن ناعىز وتانشىل ازاماتتىڭ, ياعني, ەشقايدا كوشىپ كەتپەي, وسى اۋىلدى كوتەرگەن ۇلتى نەمىس ساۋەر يۆان ءاداموۆيچتىڭ بولمىسىنان ىزدەيدى. از ۋاقىت ىشىندە الەۋمەتتىك قۇلدىراۋدى ەڭسەرىپ, قازاقستاننىڭ تابىستى اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورنىنا اينالعان اقمولا وبلىسىنداعى «رودينا» اتتى اۋىل تاقىرىپقا اينالۋعا, ال ونىڭ سول جەتىستىككە جەتۋى ءۇشىن جان اياماي تەر توككەن يۆان ساۋەردىڭ كەيىپكەر بولۋعا سۇرانىپ تۇرعانىن فيلم رەجيسسەرى اينا-قاتەسىز تانىپ, يدەيانى شيرىققان مىسالدارمەن, ونەگە بولاتىن دەتالدارمەن قىزىقتى تارقاتادى.
– «رودينا» اۋىلىنىڭ فەنومەنىنە قاتىستى كورشىلەس اۋىل تۇرعىندارى, ءتىپتى استانالىقتاردىڭ ءوزى ولاردىڭ جەتىستىكتەرىن قىزعاناتىندارىن بايقادىق. وسى اۋىل تۋرالى ءتۇرلى جاعىمسىز پىكىرلەر ايتىپ جۇرگەندەرىنە قاراعاندا, ولار يۆان ساۋەردىڭ 30 جىلدا ءجۇرىپ وتكەن قيىن جولى تۋرالى مۇلدەم بەيحابار ەكەنىن تۇسىندىك. وكىنىشكە قاراي, ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا بايلانىستى اۆتورلىق ويىمدى تولىعىمەن ىسكە اسىرا المادىم. الايدا وسى فيلم ارقىلى مەن رەجيسسەر-دوكۋمەنتاليست رەتىندە بار قارىمىمدى كورسەتە الدىم دەپ ويلايمىن. فيلم ارقىلى تۇسىنگەنىم, يۆان ساۋەر سياقتى 10 شاقتى ادام بولسا, قازاقستاننىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن اياققا تۇرعىزۋعا بولاتىنىنا كوز جەتكىزدىم. ءفيلمنىڭ كەيىپكەرىن ونىڭ اڭگىمەسى, جەر-انا تۋرالى ويلارى ارقىلى كورسەتكىم كەلدى, – دەدى ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى ەركەبۇلان بەكتۇروۆ.
قازاق دەرەكتى كينوسى كۇندەرى اياسىندا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى, نەگىزىنەن, بيىل تۇسىرگەن فيلمدەرىن ۇسىنعان. فيلمدەرى كورسەتىلگەن اۆتورلار اراسىندا ەلىمىزدىڭ تانىمال دوكۋمەنتاليست-رەجيسسەرلەرىمەن قاتار, جاس كينەماتوگرافيستەر دە بار. ەكى ايعا جۋىق جۇرگەن فيلمدەردى تاماشالاۋعا بارلىعى 3 مىڭعا جۋىق كورەرمەن كەلگەن.
الەكسەي كامەنسكيدىڭ رەجيسسەرلىگىمەن قازاقتىڭ تۇڭعىش تەاتر رەجيسسەرى تۋرالى «قازاق رەنەسسانسى. جۇمات شانين» ءفيلمىنىڭ كورەرمەنگە اسەرى وتە كۇشتى بولدى («قازاقفيلم» اق پرەزيدەنتى باقىت قايىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كارتينا «قازاق رەنەسسانسى» اتتى تسيكلدىڭ باستاماسى جانە كينوستۋديا وسى ءفيلمنىڭ جالعاسى رەتىندە وتكەن ءداۋىردىڭ ونەرى مەن مادەني تۇلعالارىنا ارنالعان تسيكلدى دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر). ءاسيا بايعوجينانىڭ «سەنىم جولىندا» اتتى ءفيلمى ءدىني تاربيە مەن ءداستۇرلى ەمەس يسلام اعىمدارىنىڭ جاستارعا اسەرى تۋرالى ايتادى. فوتوگراف-ناتۋراليست ولەگ بەليالوۆ تۇسىرگەن «التىنەمەل» كارتيناسى قازاقستاننىڭ تابيعاتى تامىلجىعان قورىعىنىڭ سۇلۋلىعى تۋرالى سىر شەرتەدى.
ۆلاديمير تيۋلكين تۇسىرگەن «13 كيلومەتر» بۇگىنگى كۇننىڭ باتىرى – شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۇراتىن زاعيپ فەرمەر تۋرالى بولسا, رەجيسسەر ءارى دراماتۋرگ عازيز ناسىروۆ پەن حورەوگراف ارۆارا سادىقوۆا بىرلەسىپ تۇسىرگەن «قازاق ءبيى» ءفيلمى, قازاق بي ونەرىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسى ىسپەتتى. جاس كينەماتوگرافيستەر «قازاق دەرەكتى كينوسى كۇندەرىندە» «تۇستەر ۇيلەسىمى» (ەۆگەني لۋمپوۆ), «نايري» (قايشا راحىموۆ), «سەبەبى, سۇيەمىن...» (ك.بەردىمۇراتوۆا مەن ك.ءابدىلدينوۆا) اتتى قىسقامەتراجدى دەرەكتى فيلمدەرىن ۇسىندى. سونداي-اق «ۇلكەن مەملەكەت – ۇلكەن وتباسى» تسيكلى ء(وز ىستەرىندە جەتىستىككە جەتكەن وتانداستارىمىز تۋرالى) شەڭبەرىندە «جىگىتتەر ونى اكە دەيدى» (اينۇر احمەتجانوۆا) جانە «وتان نەدەن باستالادى» (ەركەبۇلان بەكتۇروۆ) فيلمدەرىن كورسەتتى.
– دەرەكتى كينو – ءبىزدىڭ وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىزدى كورسەتەتىن تاپتىرماس قۇرال. ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق تۇسىرەتىن بارلىق فيلم پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسقان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قامتيدى. ولار: «رۋحاني جاڭعىرۋ», «ۇلكەن مەملەكەت – ۇلكەن وتباسى», «ماڭگىلىك ەل». بۇل بىرلەسە وتكىزگەن مادەني ءىس-شارامىز الماتى قالاسىنىڭ مادەني ومىرىندە ەلەۋلى وقيعا بولدى دەپ سەنەمىز, – دەدى ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق پرەزيدەنتى باقىت قايىربەكوۆ.
توعايعان كوڭىلىمىزدە «بۇل دەرەكتى فيلمدەر ەلباسى قورىندا عانا كورسەتىلمەي, كورەرمەندى قۋانتىپ, كەڭ پروكاتقا شىقسا ەكەن» دەگەن تىلەك تۇردى. وسىلايشا ەل تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جەتىستىكتەر تاسپا تۇرىندە تاريحقا اينالىپ كەلەدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
