تاۋەلسىزدىك جانە ەلباسى! بۇل قوس ۇعىمدى ءبىز ءبىر-بىرىنەن بۇگىنگى كۇنى دە, ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك تاريحىنان دا ەشقاشان بولە-جارا قاراي الماسىمىز انىق. ويتكەنى ەلباسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 26 جىلىندا قازاق ەلىن ءبىر عاسىردىڭ ەنشىسىنە دە سيا قويماستاي تاريحي جولدان الىپ وتسە, قازاق ەلى دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا ەڭ اۋەلى نازارباەۆ ەسىمىمەن, نازارباەۆ كەلبەتىمەن تانىلدى. نازارباەۆ قازاق ەلى ءۇشىن الەمگە, عارىشقا, بولاشاققا جول اشىپ بەردى. اقيقاتى دا وسى!
تۋعان ەلىمىزدىڭ مەرەيى ءوسىپ, ابىرويى تاسقانىن كورۋدەن ارتىق قۋانىش تا, باقىت تا جوق بولار بالكىم! جانە دە سول مەرەي مەن سول ابىروي الەمدىك دەڭگەي مەن الەمدىك دارەجەدە بولىپ جاتسا, بۇل دەگەنىڭىز كۇنى كەشە عانا وتار بولعان وتانىڭنىڭ باعى جانعاندىعى دەۋ كەرەك. وتار بولعان دا جالعىز ءبىز ەمەس ەدىك. الەم الدىندا ابىرويلى بولامىز دەپ ۇمتىلعاندار دا جالعىز ءبىز ەمەس ەدىك. ارينە بۇگىنگى زاماننىڭ ولشەمىمەن جيىرما التى جىل دەگەنىڭىز تاريح ءۇشىن قاس-قاعىمدىق ءبىر عانا ءسات تە بولار. الايدا سول تاريحتىڭ وسى ءبىر اسا قىسقا مەرزىمىندە قازاقستاننىڭ الەمدىك جانە حالىقارالىق ارەناداعى ورنى, بەدەلى مەن ابىرويى دۇنيە قۇرلىعىنداعى تالايعى ءبىر ەرتەدەن قالىپتاسىپ, ەرتەدەن قۋاتتى مەملەكەت بولىپ ورنىققان ەلدەردەن كەم ءتۇسىپ وتىرعان جوق. تاعى دا ءبىر اقيقات وسى!
ءبىز تاۋەلسىزدىكتى كەڭەس وكىمەتىنەن قالعان اۋىر زارداپتارىمەن قابىلداپ الىپ ەدىك. الەمنىڭ التىدان ءبىر بولىگىن الىپ جاتقان كەڭەس وداعى ىدىراعان تۇستاعى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تا, الەۋمەتتىك جاعدايى دا اسا قيىن بولدى. مۇنى كوز كوردى. دۇكەن سورەلەرى بوس قالىپ جاتتى. جاپپاي جۇمىسسىزدىق جايلادى. وزگە دۇنيەنى قويىپ, قارا سابىن ىزدەپ سابىلدىق. مىنە, سول جوقشىلىق پەن تارشىلىق, اينالا توڭىرەكتەگى قارۋلى قاقتىعىستار مەن بەرەكەسىزدىك جايلاپ بارا جاتقان تۇستا, «وسى ءبىز قازاق ءوز بەتىمىزبەن ەل بولا الامىز با ەكەن؟» دەگەن كۇدىك پەن كۇمان دە كەۋلەپ, سونى ويلاساڭ بولدى, ۇيقىڭ شايداي اشىلار الاكوڭىل شاقتا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتى تۇعىر ەتىپ, تاريح ساحناسىنا شىقتى.
نازارباەۆ نەنى دە بولسا ەلىمەن بىرگە كوردى, ەلىمەن بىرگە ءتوزدى, ەلىمەن بىرگە جەڭدى. تۇتاس ءبىر ەلدىڭ, تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ عاسىرلار بويى ارمانداپ كەلگەن سول تاۋەلسىزدىگىن ءوزى جاريالاپ, سول تاۋەلسىزدىكتىڭ كوك بايراعىن ءوز قولىمەن تۇڭعىش كوتەرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سىندى تاريحي تۇلعانىڭ ەرلىگى مەن ۇلىلىعىن تانۋ جانە سول جايىندا ايتا دا ءبىلۋ قاجەت ەندى. بۇل – بىزگە سىن!
كەشەگى كۇنى الماتى قالاسىنداعى بۇرىنعى فۋرمانوۆ كوشەسىنىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ داڭعىلى» بولىپ اتالۋى جانە دە استانا اۋەجايىنىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ اۋەجايى» بولۋى دا حالقىمىزدىڭ ءوز ۇلانىن ۇلىقتاي بىلەر, ءوزىنىڭ ۇلى پەرزەنتىن حان كوتەرە بىلەر دانا قاسيەتىنىڭ ايعاعىنداي بولىپ, كوڭىلگە ورنىقتى. ويتكەنى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەسىمى العاش رەت وسىدان 10 جىل بۇرىن يوردان كورولدىگىنىڭ اممان قالاسىندا جانە رەسەي فەدەراتسياسىنداعى چەشەن رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى گروزنىي قالاسىنداعى ءبىر-ءبىر كوشەلەرگە بەرىلگەن بولاتىن. سونداي-اق ەلباسى اتىنداعى كوشەلەر تۇركياداعى بىرنەشە قالادا, تاتارستانداعى قازان قالاسىندا دا بار. مىنە, ەلباسىن, قازاقتىڭ ءبىر ۇلانىن جات جۇرتتىقتار بىزدەن بۇرىن ۇلىقتاپ جاتسا, بۇعان سۇيسىنەيىك تە جانە دە الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ ءار وبلىستارىنىڭ ورتالىقتارىندا دا ءبىر-بىردەن «نۇرسۇلتان نازارباەۆ» داڭعىلى بولىپ جاتسا, بۇل دا ەلدىگىمىزدىڭ بيىك ءبىر پاراسات پايىمى بولار ەدى.
ۇلتارالىق قاراما-قايشىلىقتار مەن ءتۇرلى كوزقاراستاردى ورتاق ءبىر مۇددەگە – تاتۋلىق پەن بىرلىك مۇددەسىنە توعىستىرا بىلگەن نازارباەۆ ساياساتىن الەم مويىندادى. بۇل دا قازاق ەلىنىڭ ابىرويى. ن.نازارباەۆتىڭ وسى ءبىر ساياساتىن الەمنىڭ مويىنداعاندىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى مىناۋ بولسا كەرەك. 2014 جىلدىڭ 24 ناۋرىزى كۇنى ەۋروپانىڭ تورىندەگى گااگا قالاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءدۇبىرلى دۇنيەنىڭ بۇگىنگىدەي دۇرلىگىپ تۇرعان شاعىندا قىرمىزى قىزعالداقتىڭ «پرەزيدەنت نازارباەۆ» دەپ اتالاتىن جاڭا ءتۇرى تانىستىرىلدى. قىردىڭ توپىراعىنان ءنار الدى دەيتىن سول قىرمىزى قىزعالداقتىڭ نازىكتىگىندەي ادام ءۇمىتى دە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن ءبۇر جارعان-دى. ال ەندى 2016 جىلى ەلباسىنىڭ جاپونياعا ساپارى بارىسىندا تانىستىرىلعان «پرەزيدەنت نازارباەۆ» حريزانتەما گ ۇلى بەرتىن «مارتەبەلى» اتاعىنا يە بولدى. «پرەزيدەنت نازارباەۆ» حريزانتەماسى سارى تۇينەكتى گۇل ەكەن. ال سارى حريزانتەما جاپونيانىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى جانە يمپەراتور تاعى مەن وسى ەل ازاماتتارىنىڭ ۇلتتىق پاسپورتتارىن اشەكەلەيتىن مەملەكەتتىك گەربىن بىلدىرەدى جانە دە حريزانتەما گ ۇلىنە بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەسىمدەرى بەرىلمەگەندىگىن ەسكەرسەك, ەۋروپانىڭ «پرەزيدەنت نازارباەۆ» قىزعالداعى مەن كۇنشىعىس ەلىنىڭ «پرەزيدەنت نازارباەۆ» حريزانتەماسى قازاق پەرزەنتى, ءبىزدىڭ ەلباسىنا دەگەن تۇتاس الەمنىڭ قۇرمەتى مەن سىيى دەپ بىلگەنىمىز ابزال.
الەم كونە تاريحتىڭ بەتتەرىنەن ماڭگى وشپەيتىن تاعى ءبىر تاريحي وقيعانى بىلەدى. 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ 1-2-ءسى كۇندەرى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استانا ءسامميتىن وتكىزۋ ارقىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇزاق جىلدار بويى ءۇنى شىقپاي كەلە جاتقان وسى ۇيىمىنىڭ بەدەلىن ساقتاپ قالا الدى جانە وسى ۇيىمنىڭ توقتاپ قالۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان جۇرەگىنە ءنار بەرىپ, ەۋرواتلانتيكا جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىندە سەنىم مەن بىرلىكتى ورنىقتىرۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قادامىنا جول اشتى. وسىلايشا ءدۇبىرلى دە داۋ-دامايلى, قارۋلى قاقتىعىسى دا دۇنيە تىرشىلىگىنىڭ جۇيكەسىن جۇقارتىپ تۇرعان الەمنىڭ بۇگىنگى دامۋىنا نازارباەۆ سىندى ادام بالاسىنىڭ جاڭاشا ءارى جاۋاپتى كوزقاراسى قاجەتتىلىگىن ادال نيەتتى, ادال ويلى ادامزات بالاسى تەرەڭ ءتۇسىنىپ تە وتىر. ارينە ول ءۇشىن جۇدىرىقتاي جۇرەگىڭە تۇتاس الەمدى, بارلىق ادامزات مۇددەسىن قازاق پرەزيدەنتىندەي سىيعىزا ءبىلۋ دە قاجەت ەدى.
ادامزات مۇددەسى دەمەكشى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى كۇنگى الەمدىك داۋ-جانجالداردى, قارۋلى قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن, كەلىسسوزدەر ارقىلى رەتتەۋ جولىنداعى بىتىمگەرشىلىك ساياساتىن تاعى دا الەم جوعارى باعالاي ءبىلدى. بۇگىنگى الەمنىڭ تىنىسىن تارىلتىپ, قىزۋىن كوتەرىپ تۇرعان سيرياداعى جاعدايدى بەيبىت جولمەن رەتتەۋ باعىتىنداعى ءتۇرلى كوزقاراستى جاقتاردىڭ استانا قالاسىندا كەزدەسۋلەرى بۇل ماسەلەدەگى تاياۋ شىعىستىڭ قاتىپ قالعان توڭىن ءجىبىتىپ, بۇرىن قارۋدىڭ تىلىمەن عانا سويلەسىپ كەلگەندەردىڭ ەندى ادامي پاراساتتىلىق تىلىمەن, ديپلوماتيالىق تىلمەن سويلەسۋلەرىن باستاپ بەردى.
بىزگە ءتاڭىر يەسى ءدۇبىرلى ءداۋىردىڭ وتتى شاعىنداعى مەملەكەتتەر مەن قۇرىلىقتاردىڭ, عاسىرلار توعىسىنداعى جەر شارى مەن دۇنيەنىڭ تىنىشتىعى, جەر-جاھاننىڭ ساۋلىعى, ادامزاتتىڭ اماندىعى, ەڭ باستىسى, قازاق بالاسىنىڭ باعى ءۇشىن كەمەل كەمەڭگەرلىكپەن ءاردايىم الاڭداۋمەن كۇن كەشىپ كەلە جاتقان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى ادال ۇلدى, العىر دا ويلى ساياساتشىنى سىيلادى.
ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى اتقارعان ەڭبەگىنىڭ اياسى مەن اۋقىمى قازاق تاريحىنىڭ وتكەن كەزەڭدەرى مەن ءداۋىرىنىڭ ەشبىر ولشەمىنە سىيماستىعىن جانە دە عاسىرلىق مۇراتتاردىڭ جۇزەگە اسا باستاعاندىعىن تاعى ءبىر ويعا الا وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز جۇرەگىنە سىيعان تۇتاس الەمدى ءوز ەلى مەن حالقىنا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ بەلگىسىندەي ەتىپ قاسيەتتى قازاق جەرىنە, ءوز دالاسىنا قوندىرىپ استانا قالاسىن سالىپ ورنىقتىرا بىلگەندىگى ماڭگىلىك ەرلىگىنىڭ بايتەرەگى بولىپ ماڭگى جاسارى دا انىق.
حح عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىنىڭ دۇنيەسi وزگەرiپ, ساياسي جۇيەسi ءالi قالىپتاسىپ بولماي جاتقان ءولiارا تۇستا قازاقستان سياقتى الىپ ەلدiڭ جاڭا استاناسىن جاڭا ورىنعا كوشiرiپ الىپ كەلiپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىلدىڭ بويىنا ەل قوندىرىپ, العاشقى قازىعىنان باستاپ ءوزى قاعىپ, بۇگىنگى ايدىندى دا ايبىندى اقوردالى استانانى دۇنيە اكەلگەندىگى ءبىزدىڭ, ياعني قازاق ەلىنىڭ ماڭگىلىك ەل بولا الاتىندىعىن دالەلدەپ, وسىعان ەڭ اۋەلى ءوز جۇرتىنىڭ دا, ودان قالدى دۇنيە جۇرتىنىڭ دا كوزدەرىن جەتكىزىپ, يلاندىرا بىلگەن ۇلىلىعى ەدى. جانە دە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ايداي الەمنىڭ ءبىر-ءبىر بولشەگىن دالامىزعا اكەلىپ ورناتىپ بەرە العان ەلباسى بۇگىنگى استانانى سالۋ ارقىلى بارشا قازاق جۇرتىن ەگەمەندىك جولىندا ەرلىك جاساۋعا تالپىندىرسا, قازاق جۇرتىن مويىنداتىپ, ءوز حالقىنا ايداي الەمدى سۇيسىندىرتە بىلگەن تاعى ءبىر كەمەڭگەرلىگى مەن ەرلىگى بولعاندىعىن ايتقان ءلازىم. وسى ءبىر ويلار توعىسىندا «استانا – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءلۇپ-ءلۇپ سوعىپ تۇرعان جۇرەگى!» جانە دە «استانا – حالقىمىزدىڭ بارلىق ۇلى مۇراتتارىنىڭ بايتەرەك بولىپ تەرەڭگە تارتقان تامىرى, جايقالعان جاپىراعى!», – دەگەندى ءوز كەزىندە ايتقان دا بولاتىنبىز. بۇگىنگى استانانى ءوز باسىم ەلباسىنىڭ قازاق بالاسى ءۇشىن سوعىپ بەرگەن ۇلى ەسكەرتكىشىندەي قابىلدارىم بار.
ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ساتتەرىنىڭ كۋاگەر ۇرپاقتارىمىز. قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما التى جىلدان بەرگى بار تاريحى مەن تاعدىرى دا, ءجۇرىپ كەلە جاتقان جولى مەن اسقان اسۋى دا, تار جول تايعاق كەشۋى دە, داۋىرلەپ ءوسۋى مەن وركەندەۋى دە ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا بولىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ارقايسىمىزعا جاراتۋشى يەمىز تاۋەلسىزدىك تاريحىن جاساۋشى دا جانە سونى جازۋشى دا سىيىن بەردى. سول تاريحي تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعدىرشەشتى كەزەڭدەرىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى ادامزاتتىڭ اسىپ ءبىر تۋعان پەرزەنتىن ءوز حالقىمىزدىڭ باعى دەپ باعالاپ, ايبىنى دەپ ايتا بىلسەك ەتتى. اسقار تاۋعا ەشقاشان كولەڭكە تۇسپەيدى.
جابال ەرعاليەۆ,
جازۋشى-دراماتۋرگ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
كوكشەتاۋ
