بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 14 مىڭ ايەل بەدەۋ, 1 مىڭنان استام ەركەك بەلسىز رەتىندە ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇر. جالپى ەلىمىزدە جىل سايىن 20 مىڭ جۇپ بەدەۋلىكتەن زارداپ شەكسە, ولاردىڭ 8 مىڭنان استامى دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ (ەكۇ) ادىسىنە مۇقتاج ەكەن.
ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ – مەديتسينانىڭ ۇلكەن جەتىستىگى
قازىر دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ ءادىسى مەديتسينا سالاسىندا قالىپتى قۇبىلىسقا اينالدى. الەمدە جاساندى جولمەن دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردىڭ سانى بۇگىندە 6 ميلليوننان اسادى. ال قازاقستاندا ەكۇ جولىمەن تۋعان بالالاردىڭ سانى بۇگىندە 14 مىڭعا جەتكەن.
جالپى, بەدەۋلىك پەن بەلسىزدىك – تەك ءبىر وتباسىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى قوعامنىڭ قاسىرەتى. قاي كەزەڭدە دە وزەكتى بولعان بۇل ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋ ءۇشىن مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارى از تەر توككەن جوق. تابيعي جولمەن بالا كوتەرۋگە قاۋقارسىز جاندارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن عالىمدار وتكەن عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارىنان باستاپ جاتىردان تىس ۇرىقتاندىرۋ ءادىسىن سىناپ كورە باستادى. العاشقى سىناقتار اۋەلى كەمىرگىشتەرگە جۇرگىزىلدى. عالىمدار انالىق جاسۋشانىڭ ۇرىقتانۋ ۋاقىتىن, ونىڭ جاتىرعا دەيىنگى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن, ساقتالۋ ءادىسىن ۇزاق زەرتتەدى. ودان كەيىن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى, بەلگىلى دارىگەر-گينەكولوگ روبەرت ەدۆاردس ادام ۇرىعىن زەرتحانالىق جاعدايدا ءوسىرۋ ماسەلەسىن زەرتتەۋدى قولعا الدى. انالىق جانە اتالىق جاسۋشانى جاتىردان تىس ۇرىقتاندىرىپ, پايدا بولعان ەمبريوندى جاتىرعا اكەلىپ سالۋ ادىستەرىن يگەرۋ ءۇشىن عالىمدارعا 10 جىلداي ەڭبەكتەنۋگە تۋرا كەلگەن. ارينە, باسىندا قوعام بۇل ءادىستى ونشا قابىلداي قويعان جوق. ءدىني كوزقاراس تۇرعىسىنان دا تالاي سىنعا ىلىككەنىنە قاراماستان زەرتتەۋشىلەر 1975 جىلى دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ ءادىسىن ادامعا قولدانىپ كوردى. الايدا العاشقى تالپىنىس ءساتسىز اياقتالدى: ۇرىق جاتىر تۇتىكشەسىندە بىتكەندىكتەن ونى الىپ تاستاۋعا تۋرا كەلدى.
اراعا ەكى جىل سالىپ, روبەرت ەدۆاردس پەن ەمبريولوگ پاتريك ستەپتوۋ جاتىردان تىس ۇرىقتاندىرۋ ادىسىنە تاعى ءبىر قادام جاساپ كوردى. وسىلايشا, 1978 جىلدىڭ جازىندا الەمدەگى ەڭ العاشقى «قۇتىداعى ءسابي» لۋيزا براۋن دۇنيەگە كەلىپ, وعان دەيىن توعىز جىل بويى بالا سۇيە الماعان بريتاندىق دجون مەن لەسلي براۋنداردىڭ وتباسىنا ۇلكەن قۋانىش سىيلادى. براۋندار ءبىر بالامەن شەكتەلگەن جوق. ءتورت جىلدان كەيىن تاعى دا ەكۇ ادىسىنە جۇگىنىپ, ەكىنشى ءسابيى – ءناتاليدى ومىرگە اكەلەدى. پروفەسسور ر.ەدۆاردس بولسا, ادامزاتقا پايدالى ءىستىڭ نەگىزىن قالاعانى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى.
ال قازاقستاندا دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ ءادىسى العاش رەت 1995 جىلى ەنگىزىلگەنىن, ونى ەلىمىزگە الىپ كەلگەن بەلگىلى عالىم, رەپرودۋكتولوگ-ەمبريولوگ سالتانات بايقوشقاروۆا ەكەنىن جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. ءدال وسى جىلى سالتانات بەردەنقىزىنىڭ باستاماسىمەن الماتىداعى «ەكومەد» ادام ۇرپاعىن ءوربىتۋ ورتالىعىندا تۇڭعىش رەت ەكۇ جاسالىپ, ءبىر جىلدان كەيىن ەلىمىزدەگى العاشقى قۇتىداعى ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. 1996 جىلدىڭ شىلدەسىندە تۋعان قىز بالا بۇگىندە – 21 جاستا, انگليادا وقيدى.
قۇتتى دا قۇندى
ەكۇ – وتە كۇردەلى پروتسەسس ءارى امالسىزدان جۇگىنەتىن ءتاسىل. ونىڭ باعاسى قىمبات ەكەنى ءوز الدىنا, قيىندىقتارى مەن كەرى اسەرلەرى دە بارشىلىق. بۇل جايتتى ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋعا جۇگىنگىسى كەلەتىن ءار وتباسى بىلە جۇرگەنى ارتىق بولمايدى.
ەڭ ءبىرىنشى ەركەك تە, ايەل دە مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەدى. ەگەر ەرلى-زايىپتىلاردا اتالىق, انالىق ۇرىقتىڭ ساپاسى جاعىنان قانداي دا ءبىر كىناراتتار بولسا, وندا ەمدەلۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل جەردە اسىرەسە ايەلدىڭ ۇرىعىن الۋعا ەرەكشە دايىندىق كەرەك. رەپرودۋكتولوگ-مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جاتىردى شيرىقتىرىپ, انالىق ۇرىقتى شىعاراتىن فولليكۋلا جاسۋشاسىن ءوسىرۋ ءۇشىن ايەلگە گورموندىق دارىلەر بەرىلەدى. بۇل دارىلەردىڭ جالپى دەنساۋلىققا تيگىزەر كەرى اسەرلەرى بارشىلىق. مۇنىڭ سىرتىندا ايەلدىڭ جۇمىرتقا جاسۋشاسى دارىلەردەن زيان شەگىپ, ونىڭ سوڭى انالىق ۇرىقتىڭ ۋاقىتىنان بۇرىن سارقىلۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. «كەيدە جاس ايەلدەردە گورموندىق شيرىقتىرۋدىڭ ناتيجەسىندە سۋپەروۆۋلياتسيا, ياعني سول تسيكلدە كوپتەگەن فولليكۋلا قاتار ءوسىپ شىعادى. سول ايدا ۇرىقتى اكەپ سالعان كەزدە جاتىر قابىلداماعان كەزدەر كوپ بولدى. سوڭعى كەزدەرى كريوكونسەرۆاتسيا – ۇرىقتى مۇزداتىپ قويۋ ءادىسى شىققالى ناتيجە وتە جاقسى. ايتپەسە بۇرىن ايەلدىڭ دەنساۋلىعىنا, ءتىپتى ومىرىنە قاۋىپ تونەتىن جاعدايلار از بولمايتىن. ءبىز قانشاما ايەلدىڭ ومىرىمەن كۇرەستىك؟! قازىر قاۋىپ اناعۇرلىم ازايدى», دەيدى رەپرودۋكتولوگ-مامان سالتانات بايقوشقاروۆا.
جوعارىدا ايتقان گورموندىق دارىلەردەن كەيىن ۋدز-اپپاراتى ارقىلى دارىگەرلەر فولليكۋلانىڭ وسكەنىن باقىلاپ وتىرادى دا ەڭ ۇلكەن دوميناتتىق فولليكۋلا 18-20 مم-گە جەتكەن كەزدە ونى ۇرىق جارىپ شىعۋى ءۇشىن تاعى دا گورموندىق ەكپە سالىنادى. سودان كەيىن جىڭىشكە ينە ارقىلى انانىڭ جاتىرىنداعى فولليكۋلالارداعى سۇيىقتىق سورعىزىلىپ الىنادى. ءبىر العاندا بىرنەشە ۇرىق الىنۋى ءتيىس. سەبەبى ايەلدىڭ دە, ەركەكتىڭ دە ۇرىعىنىڭ ءبارى بىردەي جارامدى بولا بەرمەيدى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ساپالىسى, ومىرشەڭى ءدال ايەلدىڭ جاتىرىنداي ەتىپ جاسالعان ينكۋباتورعا اپارىپ سالىنادى. ال جۇمىرتقا جاسۋشاسى مۇلدە جوق ايەلدەرگە دونور ۇرىق قولدانۋعا تۋرا كەلەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اتالىق ۇرىق وڭدەلىپ, ءارتۇرلى سۇزگىدەن وتكىزىلەدى. ەگەر ەركەكتىڭ ۇرىعى از نەمەسە ءالسىز بولسا, وندا امال جوق, يكسي ءادىسى قولدانىلادى, ياعني ەڭ ساپالى, جاقسى دەگەن سپەرماتوزويدتار ىرىكتەلىپ الىنادى دا ارنايى ميكروحيرۋرگيالىق قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن انالىق جۇمىرتقاعا «قولمەن» اپارىپ ەنگىزىلەدى. سوسىن قولدان ۇرىقتالعان ەمبريون انانىڭ جاتىرىنا سالىنادى. ارينە, يكسي – قوسىمشا قاراجاتتى قاجەت ەتەتىن ءتاسىل.
ەكۇ جاسالعان ايەل جۇكتىلىكتىڭ ون ەكى اپتاسىنا دەيىن ءجىتى قاداعالاۋدا بولادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇرىق جاتىرعا جاقسىلاپ بەكىپ, ءارى قاراي دامۋ ءۇشىن قوسىمشا گورموندىق دارىلەر بەرىلەدى. سەبەبى تابيعي جۇكتىلىك كەزىندە اعزانىڭ ءوزى وعان دايىندالىپ, گورمونداردى ءتيىستى مولشەردە ءبولىپ وتىرسا, جۇكتىلىك قولمەن وتىرعىزىلعان جاعدايدا اعزا جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ, جۇكتىلىكتى «سەزىنگەنشە» گورموندىق دارىلەرمەن ءبىراز قولداۋعا تۋرا كەلەدى. ەگەر ءبارى ءساتتى بولىپ, ەمبريون امان-ەسەن جەتىلىپ كەتسە, ايەل جەرگىلىكتى ەمحانا نەمەسە پەرزەنتحاناداعى اياعى اۋىرلاردى قارايتىن ايەلدەر كەڭەسىنە تىركەلۋگە جىبەرىلەدى.
ءۇمىت پەن ۇرەي
جالپى, جاتىردان تىس ۇرىقتاندىرۋ وتە قىمبات تەحنولوگياعا جاتادى. ەلىمىزدە ستاندارتتى ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ شامامەن 700-800 مىڭ تەڭگە ارالىعىن قۇرايدى. وعان يكسي سەكىلدى قوسىمشا ادىستەر قوسىلسا, وندا 75-100 مىڭ تەڭگە ارتىق تولەۋگە تۋرا كەلەدى.
بەدەۋلىك بويىنشا ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇراتىندارعا مەملەكەت جىل سايىن كۆوتا بولەدى. ءبىر ادامعا بولىنەتىن قارجىنىڭ كولەمى – 722 مىڭ تەڭگە, بىراق كۆوتانىڭ سانى شەكتەۋلى. بيىل مەملەكەت 900 تسيكلگە قارجى بولگەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءلاززات اقتاەۆانىڭ ايتۋىنشا, كەلەسى جىلى دا كۆوتا وسى كولەمدە بولادى. ەكۇ-عا مۇقتاج جانداردىڭ سانى 8 مىڭنان اساتىنىن ەسكەرسەك, كۆوتانىڭ قولعا ءتيۋى دە وڭاي شارۋا ەمەس. ءبىر بالانىڭ ۇنىنە زار جۇپتاردىڭ كوبى ەكۇ-مەن اينالىساتىن ورتالىقتارعا ءوز قارجىسىمەن باراتىنى سوندىقتان.
مەيلى, جەردە جاتقان بالا جوق. بالالى بولۋ ەڭ ۇلكەن باقىت دەسەك, وسى باقىتتى شىن اڭساعان جاندار ونىڭ جولىندا ايانىپ قالماسى انىق. بىراق كوكەيدە ءۇمىت پەن ۇرەي باسىم. جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ءتاسىلىنىڭ قىمباتتىعىنا قاراماستان ول ءبىر جاساعاننان بولا قويسا, جاقسى عوي. وسى تاسىلگە 5-6 رەت جۇگىنىپ, كوپتەن كۇتكەن سابيگە قول جەتكىزە الماعاندار بار. ويتكەنى ەكۇ-دەن كەيىن 100 پايىز بالالى بولاسىڭ دەگەن كەپىلدىكتى ەشكىم سىزگە بەرمەيدى. رەپرودۋكتولوگ-دارىگەرلەردىڭ ەڭ ۇناتپايتىن ساۋالى دا وسى. جاقىندا استانادا جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان جيىندا بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سالتانات بايقوشقاروۆا «بىزدەن ۇمىتتەنىپ كەلەتىندەردىڭ كوبى ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋدان كەيىن بالالى بولۋعا كەپىلدىك بار ما دەپ سۇرايدى. كەيبىرەۋلەر ءتىپتى بالانى اقشاعا ساتىپ الاتىن زاتتاي كورەدى. دۇنيە جۇزىندە ەشكىم دە ەكۇ ارقىلى بىردەن بالا بولادى دەگەن كەپىلدىك بەرمەيدى. تابيعات بەرمەگەنگە ءبىز قالاي 100 پايىز كەپىلدىك بەرەمىز؟ مىسالى, ءبىر ايدا جاس ايەلدىڭ بالا كوتەرۋ مۇمكىندىگى 15-20 پايىز عانا. سوندا جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ادىسىنەن 100 پايىزى كەپىلدىك سۇراعانىمىز ورىنسىز», دەيدى. دەگەنمەن دە ول ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ تەحنولوگياسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا بايلانىستى ونىڭ ناتيجەلىلىگى بۇرىنعىدان بىرنەشە ەسە ارتقانىن ايتىپ قالدى. وسىدان 20 جىلداي بۇرىن جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ارقىلى بالا كوتەرۋ كورسەتكىشى ءبىر جاساعاندا 10-15 پايىز بولسا, قازىر 80-90 پايىزعا جەتىپتى, ياعني دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ جاساتقان 10 ايەلدىڭ 8-9-ىندا ەمبريون ءساتتى بەكىپ, ءارى قاراي جەتىلىپ, داميدى دەگەن ءسوز.
كەلەشەكتە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەدەۋلىك بويىنشا ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعانداردىڭ بىرىڭعاي تىركەلىم جۇيەسىن جاساپ شىعارماقشى. ءارى وسى ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى ەلىمىزدەگى 23 ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بار. سوندا پاتسيەنتتەر قاي ورتالىقتىڭ ناتيجەسى جوعارى, سوعان ەمدەلۋگە باراتىن بولادى, دەيدى ۆيتسە-مينيستر ءلاززات اقتاەۆا. بىرىڭعاي تىركەلىم جۇيەسىن قۇرۋ جۇمىستارى ەندى باستالدى. كەلەسى جىلى سىناقتان وتكىزىلىپ, تەك 2019 جىلى ناقتى ىسكە قوسىلۋى مۇمكىن.
ەكۇ ادىسىنە جۇگىنگىسى كەلەتىن جۇپتاردى مازالايتىن تاعى ءبىر جايت – دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ ارقىلى دۇنيەگە كەلگەن بالا دەنى ساۋ بولىپ تۋا ما ءارى ەرتەڭگىكۇنى وزدىگىنەن بالالى بولا الا ما دەگەن ماسەلە. سالتانات بايقوشقاروۆانىڭ ايتۋىنشا, تابيعي جولمەن بالا كوتەرگەن ايەلدىڭ ءبارى بىردەي دەنى ساۋ بالا تۋا بەرمەيدى. ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ ادىسىندە دە تۋرا سولاي. الايدا تەك ۇلعا نەمەسە قىزعا بەرىلەتىن گەنەتيكالىق اۋرۋلار بولادى. سونىمەن قاتار وتباسىندا, ونىڭ جاقىن تۋىستارىندا قانداي دا ءبىر تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلار بولسا, وندا دارىگەرلەر ەكۇ جۇرگىزەر الدىندا ۇرىقتاردى گەنەتيكالىق تۇرعىدان ىرىكتەپ, دەنى ساۋىن عانا جاتىرعا ورنىقتىرادى. بىراق ول ءۇشىن گەنەتيك-دارىگەردىڭ قورىتىندىسى بولۋ كەرەك, ءارى ۇرىقتاردى گەنەتيكالىق اۋرۋلارعا تەكسەرۋ قوسىمشا قارجىنى قاجەت ەتەدى. بىراق مەديتسينادا «نە وسەدى, نە وشەدى» دەگەن ۇعىم بار. ەگەر جاڭادان پايدا بولعان جاسۋشا زاقىمدالسا, وندا تابيعاتتىڭ ءوزى ىرىكتەۋ جۇرگىزەدى دە اۋرۋ كلەتكانى دامىتپاي تاستايدى. ال ساۋ اعزا ءارى قاراي جەتىلە بەرەدى. سوندىقتان جاقسىلىقتان كۇدەر ۇزبەۋ كەرەك.
جالپى العاندا, قولمەن ۇرىقتاندىرىلىپ, جاتىرعا سالىنعان بالانىڭ تابيعي جولمەن دۇنيەگە كەلگەندەردەن ەش ايىرماشىلىعى جوق, دەيدى رەپرودۋكتولوگ-ماماندار. وسى تاسىلمەن دۇنيەگە كەلگەن العاشقى ءسابي لۋيزا براۋن تۇرمىسقا شىعىپ, تابيعي جولمەن ەكى ۇل تۋسا, ونىڭ ءسىڭلىسى (ول دا ەكۇ ادىسىمەن دۇنيەگە كەلگەن) ناتاليدە دە ءۇش بالا بار.
ال كسرو ەلدەرىنىڭ ەڭ العاشقى قۇتىداعى ءسابيى ەلەنا دونتسوۆا دا تۇرمىس قۇرىپ, وزدىگىنەن ءبىر ۇلدى بولدى. ەلەنا قازىر 31 جاستا.
بۇل مىسالدار «دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ ادىسىمەن دۇنيەگە كەلگەندەر وزدىگىنەن بالالى بولا المايدى, ولار دا ەكۇ ادىسىنە جۇگىنەدى» دەگەن ۇعىمدى جوققا شىعارادى. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە اتا-انالار مۇلدە الاڭداماسا دا بولادى.
بالالى بولۋدىڭ بالامالى جولى
جاساندى ۇرىقتاندىرۋدى تەگىن جاساتۋ ءۇشىن, ياعني كۆوتاعا ىلىگۋ ءۇشىن الدىمەن جەرگىلىكتى ەمحانالاردا نەمەسە وتباسىن جوسپارلاۋ ورتالىقتارىندا ەسەپكە تۇرۋ قاجەت جانە مەديتسينالىق كورسەتكىشتەرى بولۋى كەرەك. ايتالىق, ايەلدىڭ جاتىر تۇتىكشەلەرىنىڭ ەكەۋى دە بىتەلگەن جاعدايدا نەمەسە ەر ادامدا بەلسىزدىك 2-3 دارەجەلى (استەنووليگوتەراتوزووسپەرميا) بولعان كەزدە جاساندى ۇرىقتاندىرۋ كومەگىنە يەك ارتۋعا تۋرا كەلەدى.
جاتىردان تىس ۇرىقتاندىرۋعا كۆوتا بويىنشا جىبەرىلەتىن پاتسيەنتتەردى ارنايى كوميسسيا ىرىكتەيدى. ولاردىڭ وڭ شەشىمىنەن كەيىن ايەلدىڭ سىرقاتتانۋ سەبەپتەرى مەن تاريحى جازىلعان قۇجات جانە بارلىق مەديتسينالىق تەكسەرۋدىڭ ناتيجەلەرىمەن بىرگە ەكۇ جاسالاتىن ارنايى كلينيكاعا جىبەرىلەدى. بۇل ەمدەۋ مەكەمەسى دە قۇجاتتاردى تەكسەرىپ, دۇرىس دەپ تاپقان جاعدايدا ەكۇ جاسايتىن ۋاقىتتى بەلگىلەيدى.
جالپى, ماماندار جاستار وتباسى قۇرعان العاشقى 1,5 جىلدا بالا كوتەرمەسە, ۋاقىتتى وزدىرماي, بىردەن رەپرودۋكتولوگ-مامانداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە كەڭەس بەرەدى. 30 جاسقا دەيىنگى جاستار بەدەۋلىگى بويىنشا جەرگىلىكتى ەمحانادا ءبىر جىلداي ەمدەلىپ, ناتيجەسى بولماسا, ءتيىستى ورتالىقتارعا كەلگەنى ءجون. ال 40 جاسقا جاقىنداعاندار بىردەن ەكۇ ورتالىعىنا كەلگەنى ابزال. ويتكەنى جاس ۇلعايعان سايىن بالا كوتەرۋ مۇمكىندىگى دە ازايا بەرەدى. «كەز كەلگەن ادام بالانى جاس كەزىندە جوسپارلاۋى كەرەك. ويتكەنى ۋاقىت زىمىراپ وتە شىعادى. ادامنىڭ ۇرىعى شەكتەۋلى. جاس ۇلعايعان سايىن ۇرىق تا ازايادى. ءتىپتى ەكۇ جاساۋعا دا جاسقا شەكتەۋ قويىلادى. ويتكەنى 40-تان اسقان ايەلدىڭ جاتىرىندا ەمبريوننىڭ توقتاۋى قيىن بولادى», دەيدى س.بايقوشقاروۆا. ال قازاقستاننىڭ رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆياچەسلاۆ لوشكين كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ الدىندا, اسىرەسە, ونكولوگيالىق ناۋقاستار وتا نەمەسە حيميوتەرپايا جاساتپاس بۇرىن الدىمەن رەپرودۋكتولوگ-دارىگەردىڭ كەڭەسىن الۋى قاجەتتىگىن العا تارتادى. «ونكولوگيالىق اۋرۋلار كوپ جاعدايدا ناۋقاستىڭ بالالى بولۋ مۇمكىندىگىن شەكتەپ تاستاۋى مۇمكىن. سوندىقتان بالا كوتەرۋ جاسىنداعى ەمدەلۋشىلەر حيميوتەراپيا, وپەراتسياعا بارماس بۇرىن رەپرودۋكتولوگ-دارىگەرگە جولىعۋى كەرەك. ءبىز ولاردىڭ اتالىق جانە انالىق جاسۋشالارىن الىپ, مۇزداتىپ قويۋعا كومەكتەسەمىز. ەسەسىنە, ولار ابدەن جازىلىپ, بويىنان دارىلەردىڭ ۋىتى كەتكەننەن كەيىن بالالى بولا الادى», دەيدى ول. جالپى, ەۋروپا ەلدەرىندە بالا تۋ جاسىنداعى ونكواۋرۋلاردى مىندەتتى تۇردە رەپرودۋكتولوگ-مامانعا كەڭەس الۋعا جىبەرەدى ەكەن. ەگەر قانداي دا ءبىر ونكوورتالىق بۇل جايتتى ەسكەرمەسە, ولاردى ليتسەنزياسىنان ايىرۋعا دەيىن جازا قولدانىلاتىن كورىنەدى. ماماندار مۇنداي ءتاسىلدى ەلىمىزدە دە ەنگىزگەن دۇرىس دەپ سانايدى.
نە دەسەك تە, ەكۇ – باسقا ەمدەۋ جولدارى ءتيىمسىز بولعاندا عانا قولدانىلاتىن ءتاسىل. ەڭ دۇرىسى بەدەۋلىك پەن بەلسىزدىكتىڭ الدىن الۋ قاجەت. ءار اتا-انا بالاسىنىڭ بويىنداعى وزگەرىستەردى قالت جىبەرمەي, دەر كەزىندە دارىگەرگە قاراتۋى كەرەك. اسىرەسە جۇقپالى ينفەكتسيالاردىڭ الدىن الىپ, قانداي دا ءبىر ەندوكرينولوگيالىق بۇزىلىستاردى ۋاقىت وزدىرماي ەمدەگەن ءجون. سونداي-اق سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاپ, ايەلدەر تۇسىك جاساتۋدان اۋلاق بولىپ, ەركەكتەر اتالىق بەزدىڭ, قۋىق استى بەزىنىڭ قابىنۋلارى مەن جىنىس-نەسەپ مۇشەلەرىنىڭ دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردى دەر كەزىندە ەمدەۋ كەرەك, دەيدى ماماندار.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
