– ەرمەك راحات ۇلى, قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا 13 جىل بولدى, ال 3 جىل بۇرىن قور «بايتەرەك» حولدينگىنە قوسىلدى. وسى جىلدار ارالىعىندا دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ستراتەگياسى مەن ساياساتى قالاي وزگەرگەنى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟ ونىڭ قىزمەتىنە, اعىمداعى ءومىر شىندىعىن ەسەپكە الا وتىرىپ, قانداي تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى؟
– قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورى (قيق) مەملەكەتتىك قاراجاتتى قانداي دا ءبىر جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا جۇمساۋ ارقىلى شيكىزات ەمەس سالالاردى دامىتۋدى كوزدەيتىن قارجى ينستيتۋتى رەتىندە قر ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى نەگىزىندە قۇرىلعان. ال بۇگىنگى كۇنى بۇل ينستيتۋتتى بىرەگەي قۇرىلىم دەسە بولادى, سەبەبى مەملەكەتتىك دامۋ ينستيتۋتى بولا وتىرىپ, قور ءبىر ۋاقىتتا سترەستى اكتيۆتەر سالاسىنداعى باسقارۋشى كومپانيا بولىپ تابىلادى.
العاشىندا قور قىزمەتى كاسىپورىنداردىڭ جارعىلىق كاپيتالدارىنا كىرۋ ارقىلى (باقىلانبايتىن ۇلەس – 49%) ەكونوميكا سالالارىنا ينۆەستيتسيالار سالۋعا باعىتتالدى. قور قىزمەتىنىڭ باسىنان باستاپ 36 ينۆەستيتسيالىق جوباعا ينۆەستيتسيا سالۋ ماقۇلداندى, ولارعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇنى 34,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. دەگەنمەن, 2007-2008 جج. ەكونوميكالىق داعدارىس ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا تەرىس اسەرىن تيگىزدى, سونىڭ ناتيجەسىندە اينالىم كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى مەن بانكتىك سەكتوردىڭ كرەديتتەۋ مولشەرىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋى جانە باسقا دا فاكتورلار ورىن الدى. ولار قور الدىنداعى بەرەشەكتى وتەۋ مەرزىمدەرىنە اسەر ەتىپ, ەداۋىر پروۆيزيالار مولشەرىن قۇرۋ قاجەتتىلىگىن تۋعىزدى.
وسىلايشا, 2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن «قيق» اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى يجتم-ءنىڭ سەنىمدى باسقارۋىنا بەرىلدى. ال 2012 جىلى قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورى سترەستى اكتيۆتەردى باسقارۋ جانە قايتا قۇرىلىمداۋ سالاسىنداعى كاسىبي باسقارۋشى كومپانيا رەتىندە قالىپتاسۋعا باعىت الىپ, جاڭا دامۋ ستراتەگياسىن قابىلدادى. كەيىن, 2013 جىلدىڭ مامىر ايىندا «قيق» اق-تىڭ 100%-دىق اكتسيالار پاكەتى «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق-قا بەرىلدى.
وسى ۋاقىت ىشىندە بىرەگەي تاجىريبە جيناقتالدى, ونىڭ ىشىندە سترەستى اكتيۆتەر قورجىنىمەن, ينۆەستورلارمەن جۇمىس جاساۋ بار. مۇنداي تاجىريبە 2013 جىلدان بەرگى بەرەشەكتەردى ءوندىرىپ الۋ جانە قايتا قۇرىلىمداۋدى جۇرگىزۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ءىرى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى – «قازاقستان دامۋ بانكى» اق (قدب) تاراپىنان بۇرىن بەرىلگەن كرەديتتەر بويىنشا بەرەشەكتەردى قور تەڭگەرىمىنە وتكىزۋدە باعا جەتپەس قادام بولدى. ناتيجەسىندە قور مەن «قازاقستان دامۋ بانكى» اق اراسىندا جالپى سوماسى شامامەن 48,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 42 تسەسسيا شارتىنا قول قويىلدى. وسىلايشا, 4 جىل بۇرىن ءبىز ءوزىمىزدىڭ قىزمەت باعىتىمىزدى ينۆەستيتسيالىقتان باسقارۋشى جاققا قاراي قايتا قاراستىرۋدى باستادىق.
وسى ۋاقىت ىشىندە جاڭا ستراتەگيا اياسىندا قور 54,2 ملرد تەڭگەگە جوبالار بويىنشا جالپى قايتارىمدى قامتاماسىز ەتتى – اقشالاي قاراجات تۇرىندە دە, قور تەڭگەرىمىنە قابىلدانعان اكتيۆتەر تۇرىندە دە.
اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قوردىڭ 2014-2023 جىلدارعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىنا وزگەرتۋلەر قابىلداعاننان كەيىن قىزمەتتىڭ ەكى نەگىزگى باعىتى ايقىندالدى. ولار: نارازىلىق-تالاپ ەتۋ جۇمىستارىن جانە وڭالتۋ پروتسەدۋرالارىن جۇرگىزۋ ارقىلى جوبالار بويىنشا بەرەشەكتى قايتارۋ جانە بەرەشەكتى قايتا قۇرىلىمداۋ, اكتيۆتەردى وتكىزۋ جانە وتاندىق, نە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جالعا بەرۋ ارقىلى پروبلەمالى جوبالارمەن جۇمىس جاساۋ.
شىن مانىندە, ءبىز جاڭادان ەشنارسە ويلاپ شىعارعان جوقپىز, تەك سوڭعى ءتورت جىل بويى قور اينالىسىپ كەلە جاتقان جۇمىستاردى نىعايتا تۇستىك. ياعني ءبىزدىڭ ۇيىمعا سەنىم ارتقان ءاربىر جوبا ءوز ءوڭىر ەكونوميكاسىنا ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك اسەر تيگىزۋ ءۇشىن, ادامدارعا جۇمىس ورىندارىن ۇسىنۋ, مەملەكەت پايداسىنا قىزمەت ەتۋى ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاساپ جاتىرمىز.
– قازىرگى كەزدە قوردىڭ تەڭگەرىمىندە قانشا پروبلەمالى جوبا بار جانە جۇمىسى تۇرىپ قالعان قانداي كاسىپورىنداردى قالپىنا كەلتىرە الدىڭىزدار؟
– قازىرگى تاڭدا قور باسقارۋىنداعى اكتيۆتەر قورجىنى 55 جوبادان تۇرادى, ولاردىڭ 42-ءى قدب-مەن جاساسقان تسەسسيالار شارتتارى اياسىندا تاپسىرىلعان. بىرقاتار جوبالار بويىنشا تالاپ ەتۋ جۇمىستارى اياقتالدى, جوبانى وڭالتۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, نەمەسە ينۆەستور ىزدەلۋ ۇستىندە; كەيبىر جوبالار بويىنشا سوت-تالاپ ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, ياعني بۇرىن سالىنعان مەملەكەتتىك قاراجاتتاردى قايتارۋ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وسىلايشا, قوردا بەرەشەكتەردى قايتارۋ بويىنشا شارالار بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقان پروبلەمالى اكتيۆتەردىڭ پۋلى پايدا بولدى. اتالعان شارالاردى 2023 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.
قيق ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنىڭ ءساتتى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ايقىن مىسالى رەتىندە «دوسجان تەمىر جولى» اق-تى ايتۋعا بولادى. بۇل جوبا شىعىس قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ءرول اتقارادى. شقو-داعى ۇزىندىعى 151,6 كم قۇرايتىن جاڭا كولىكتىك باعىت ەلدىڭ شىعىس بولىگىن ونىڭ باسقا وڭىرلەرىمەن بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك جاسايدى, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك شەكارانى ەكى رەت كەسىپ ءوتۋ جانە كەدەن پروتسەدۋرالارىنان ءوتۋ قاجەتتىلىگىن جويادى. قوردىڭ بەلسەندى تۇردە جاردەمدەسۋى ارقاسىندا كاسىپورىن شىعىنداردان ارىلىپ, ءوزىن-ءوزى وتەۋشىلىك تارتىپتەمەسىنە ءوتتى, باسەكەگە قابىلەتتى بولا شىقتى.
بەرەشەكتى قايتارۋ بويىنشا قوردىڭ ءساتتى تۇردە اتقارىلعان قىزمەتىنە كوپتەگەن مىسالدار كەلتىرۋگە بولادى. مىسالى, قورعا 2014 جىلدىڭ اقپان ايىندا نارازىلىق-تالاپ ەتۋ پروتسەدۋرالارىن جانە وڭالتۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «قازاقستان دامۋ بانكى» اق-تان وتكەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى «بيوحيم» بيوەتانول ءوندىرىسى بويىنشا زاۋىتى. قيق اتقارۋ ءوندىرىسى شەڭبەرىندە بەرەشەكتەردى قايتارۋ بويىنشا پروتسەدۋراسىن جۇرگىزدى. 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اتالعان جۇمىستى اياقتاعاننان كەيىن, ۇشجاقتى شارتقا قول قويىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا وتاندىق ينۆەستورلار زاۋىت ايماعىندا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ونى ىسكە قوسۋعا دايىنداۋدا.
كولىكتىڭ توزعان شينالارىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا كاسىپورىن – «Kazakhstan Rubber Recycling» جشس-دەن 2016 جىلى وندىرىستىك قۋاتقا شىعۋدان بۇرىن قارىز الۋشىلارمەن ءبىرتالاي جۇمىس جاساۋ تالاپ ەتىلدى. ءبىزدىڭ قور اتالعان كومپانيامەن 7 ملن دوللار مولشەرىندەگى مەملەكەتتەن بۇرىن الىنعان كرەديت بويىنشا بەرەشەكتى قايتا قۇرىلىمداۋ تۋرالى بىتىمگەرلىك كەلىسىم جاساستى, قالپىنا كەلتىرۋ كەزەڭدەرىن جانە ءوندىرىستى ىسكە قوسۋدى ايقىندادى. ناتيجەسىندە زاۋىت جىلىنا 32 مىڭ تونناعا دەيىن توزعان شينالاردى وڭدەۋدەن وتكىزە الادى.
ءساتتى ىسكە اسىرىلعان جوبالاردىڭ قاتارىندا «سەمەي بىلعارى-تەرى كومبيناتى» جشس دا بار. شىن مانىندە, قالا قۇرۋشى كاسىپورىن, بىرەگەي جادبىقتى يەلەنۋىنە قاراماستان, بىرنەشە جىلدار بويى جۇمىس ىستەمەي تۇردى. كونتراگەنتپەن – بۇرىن قدب-دە قارىز الۋشى بولعان كاسىپورىن يەسىمەن ۇزاق كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىك, ينۆەستور تاپتىق, ناتيجەسىندە كاسىپورىن جۇمىسىن باستادى. دەمەك, كاسىپورىنعا تۇرتكى قاجەت بولدى – ءبىز ونى بەردىك.
تاعى ءبىر مىسال. مەتالل قاقپاقتاردى ءوندىرۋ زاۋىتى «كاپس ينتەل» جشس-داعى الدىڭعى ينۆەستور ىقتيمال قاتەرلەردى ەسەپكە الماعان. وتكىزۋ نارىعى زەرتتەلىنبەگەن, باسەكەلەستەر پايدا بولدى. كاسىپورىن جۇمىسىن توقتاتتى. جاقىندا قيق ينۆەستورمەن ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىن جاساستى. قازىر «ALA sintez» كومپانياسى ءوز ونىمدەرىن تابىستى جەتكىزىپ تۇرادى, سول ارقىلى يمپورتتى ۇقساس ونىممەن الماستىرۋعا تىرىسۋدا.
مۇندا باسا ايتقىم كەلەتىنى – قازاقستان ينۆەستقورى كاسىپورىنداردىڭ وپەراتسيالىق قىزمەتىنە كىرمەيدى. ءبىز مىناداي قاعيداعا سۇيەنەمىز: مەملەكەت – ۇزدىك مەنەدجەر ەمەس, سوندىقتان ءبىز, مەملەكەت مۇددەلەرىنە وكىلدىك ەتە وتىرىپ جۇمىس جاسايتىن اكتيۆتەرگە مامانداندىرىلعان ينۆەستورلاردى ىزدەيمىز دە, كاسىپورىنداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا تارتامىز.
– شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەيسىزدەر مە؟
– ءيا, جۇمىس ىستەيمىز. مىسال رەتىندە ءىرى امەريكالىق Stewart Engineers Inc كومپانياسىن كەلتىرە الامىن. بۇل كومپانيا قىزىلوردا قالاسىنداعى تاباق شىنى وندىرەتىن قازاقستاندىق زاۋىت ءۇشىن تەحنولوگيالار مەن جابدىقتاردى جەتكىزۋشى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ جوبا شەڭبەرىندە كومپانيا جابدىقتاردى جەتكىزۋمەن قاتار, اكتسيونەر بولىپ تابىلادى.
وسى جوبا بويىنشا 2017 جىلدىڭ مامىر ايىندا قۇرىلىستى اياقتاۋ بويىنشا ستراتەگيالىق سەرىكتەس انىقتالدى. «Orda Glass Ltd» جشس اتىنان زاۋىت باسشىلىعى مەن «China Triumph International» قىتايلىق كوپسالالى كومپانياسى اراسىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە قىزىلوردا وبلىسىنداعى زاۋىت قۇرىلىسى جۇمىسىن اياقتاۋ بويىنشا ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قازىر قىتايلىق تاراپ زاۋىت قۇرىلىسىن اياقتاۋمەن قاتار, گادجەتتەرگە ارنالعان جۇقا شىنى ءوندىرىسى ءۇشىن ەكىنشى جەلىنى قوسۋ ارقىلى ونى كەڭەيتۋگە ىنتا ءبىلدىردى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, جاڭا جوبالاردى قولعا الاتىن كاسىپكەرلەر ادەتتە قانداي قاتەلىكتەرگە تاپ بولادى جانە دە جاڭادان باستايتىندارعا قانداي ەسكەرتۋلەر ايتقىڭىز كەلەدى؟
– كەز كەلگەن بيزنەسمەن جوباعا قاتىسۋ – بۇل ارقاشاندا قاندايدا ءبىر قاۋىپ-قاتەرلەر ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. تابىستى بيزنەسمەن ۇستاناتىن باستى ەرەجە – ول قاندايدا ءبىر جوباعا كىرىسەر كەزدە, بيزنەسمەن سول سالادا كاسىبي مامان بولۋى كەرەك, ونىڭ قىر-سىرىن ءبىلۋى قاجەت. وندىرىستەن بىردەن تابىس تابۋ مۇمكىن ەمەس, الدىمەن ءبىرتالاي كۇش جۇمساۋ قاجەت: مەنەدجمەنت, لوگيستيكا قۇرۋ, بارلىق بيزنەس ۇردىستەردى قالپىنا كەلتىرۋ, نارىقتى, ءوتىمدى, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى زەرتتەۋ جانە ت.ب.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كەيبىر ونەركاسىپتىك جوبالاردىڭ دامۋىندا مىناداي فاكتورلار بەلگىلى ءبىر قاۋىپ-قاتەردى قۇرايدى: زاڭنامانىڭ وزگەرۋى, سونىڭ ىشىندە بانكتىك جانە سالىقتىق زاڭناما. سالىقتىق زاڭنامانىڭ قاتالدانۋى, حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتتىلىگى جانە سۇرانىستىڭ جوقتىعى, تەحنولوگيالاردىڭ دامىماۋى, كورشىلەس ءوندىرۋشى مەملەكەتتەر تاراپىنان بايقالاتىن قاتاڭ باسەكەلەستىك جانە مۇمكىن دەمپينگتى دە وسى قاتارعا قويۋعا بولادى. ماشينالار مەن جابدىقتار وندىرىسىندە, سونىمەن قاتار عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتە بىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ بولماۋى نەمەسە جەتىسپەۋى كوڭىل ءبولۋدى تالاپ ەتەتىن قاۋىپ-قاتەردى تۋعىزادى.
– جوبانىڭ قارجى-ەكونوميكالىق وڭالۋى جايىندا ءسوز قوزعاساق, بۇل ءۇردىس قالاي جۇزەگە اسادى جانە ول ءۇشىن سىزدەر قۇرال-جابدىقتاردىڭ قانداي تۇرلەرىن قولداناسىزدار؟
– ءوز قىزمەتىمىزدە ءبىزدىڭ تەك مەملەكەت مۇددەلەرىن باسشىلىققا الاتىنىمىزدى ءتۇسىنۋ قاجەت, ءبىز بانك ەمەسپىز, ءبىز دامۋ ينستيتۋتى بولىپ تابىلامىز. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – كەز كەلگەن كاسىپورىندى تابىستى تۇردە ساتۋ ەمەس, ونىڭ ورنىنا سول كاسىپورىندى كەز كەلگەن امالداردى قولدانا وتىرىپ ساقتاپ قالۋ, جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ, نەمەسە سول كاسىپورىن جۇمىسى توقتاپ تۇرسا, ونى قولداۋ, ول جۇمىسىن جالعاستىرۋعا جاردەمدەسۋ. سول سەبەپتى ءاربىر جوباعا وزىندىك ءتاسىل قولدانىلادى. ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدە شارتتاردىڭ ءتۇرلى نۇسقالارى مەن بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمدەر قولدانىلادى. كاسىپورىنمەن بىرلەسىپ ءبىز ءونىمدى سەرىكتەستىكتىڭ بارلىق جولدارىن قاراستىرامىز. كاسىپورىندارعا مەملەكەتتىك قاراجات ءبولىندى دەلىك, بۇل ورايدا ەكىنشى باستى مىندەتىمىز – سول قاراجاتتى ساقتاپ قالۋ جانە مەملەكەتكە قايتارىپ بەرۋ. سوندىقتان ءبىز اقشالاي قاراجاتتى جانە اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا اۋقىمدى سوت-تالاپ ەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز.
– مەملەكەتتىك جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىندا قيق قانداي ءرول اتقارادى؟
– اعىمداعى جىلى ءبىز كاسىپورىنداردىڭ ۇكىمەتتىك ءتىزىمى شەڭبەرىندەگى 8 وندىرىستىك جوبانى جەكەشەلەندىرۋگە ۇسىندىق, ولاردىڭ 5-ءى جالپى سوماسى 337 ملن تەڭگەگە ساتىلدى. اكتيۆتەردى باسەكەلەس ورتاعا بەرۋ بويىنشا پروتسەدۋرا ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىق ارقىلى قابىلدانعان پروتسەدۋرالارعا سايكەس جۇرگىزىلدى.
– ءسىز قوردىڭ ينۆەستيتسيا ءبولۋى ءۇشىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردىڭ باسىمدىعى تۋرالى ايتقانسىز. سوڭعى جىل بويىنشا الەۋمەتتىك اسەردى ءتۇسىندىرىپ بەرۋ مۇمكىن بە؟ سونداي-اق قوردىڭ قىزمەتى قانداي كوزدەردەن قارجىلاندىرىلادى, بجزق-نىڭ قاراجاتتارى قولدانىلا ما؟
– سۇراعىڭىزدىڭ ءبىرىنشى بولىگىنە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, مەن تاعى دا ءبىر رەت بارلىق جوبالاردىڭ ءبىزدىڭ باسقارۋىمىزدا ەكەنىن باسا ايتقىم كەلىپ وتىر. بۇلار – شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ كاسىپورىندارى, ولاردىڭ ارقايسىسى ءوز ءوڭىرى ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ كەلەدى. بۇل تەك جۇمىس ورىندارى جانە سالىقتىق تولەمدەر ارقىلى بيۋدجەتتىڭ تولىقتىرىلۋى ەمەس, سونداي-اق بۇل – قازاقستاندا سۇرانىسقا يە ءونىم ءوندىرىسى.
سونىمەن قاتار تاعى مىسال كەلتىرگىم كەلىپ وتىر. قيق-تىڭ پروبلەمالى قورجىنىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى «Textiles.kz» كومپانيالار توبىنىڭ توقىما كلاستەرى بار. بورىشكەردىڭ نەگىزگى كاسىپورىندارى قدب اتىنان مەملەكەتتەن پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ, سالىقتار مەرزىمىن ۇزارتۋ, 4 جىل مەرزىمگە كەپىلدەندىرىلگەن تاپسىرىس تۇرىندە قولداۋ الىپ, داعدارىستان كەيىن قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلاماسىنا قوسىلدى. قولدانىلعان شارالارعا قاراماستان, كاسىپورىنداردىڭ جوسپارلانعان وندىرىستىك جانە قارجىلىق كورسەتكىشتەرگە باسقارۋشى ينۆەستور قول جەتكىزە المادى, سونىڭ سالدارىنان, باسقالاردى قوسا العاندا, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىلارىن تولەۋ بويىنشا بەرەشەكتىڭ ارتۋى ورىن الدى.
الەۋمەتتىك شيەلەنىستى تومەندەتۋ ءۇشىن 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا جانە 2017 جىلى قيق ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن وزىنە مىندەتتەر جۇكتەپ, كومپانيالار توبىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرىنە جالاقىلارى بويىنشا بەرەشەكتى وتەپ شىقتى جانە بەرەشەكتى تالاپ ەتۋ قۇقىعىن قايتا تابىستاۋ بويىنشا شارت جاساستى. قازىرگى كەزدە قور جالپى سوماسى شامامەن 30 ملن تەڭگەنى قۇراعان 189 جۇمىسشىعا جالاقىلارىن تولەدى.
2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قور جالپى سوماسى 18,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن, سونىڭ ىشىندە اقشالاي قاراجاتى 1 ملرد تەڭدەگەن استام 16 جوبا بويىنشا بەرەشەك وتەۋدى جۇزەگە اسىردى. قوردىڭ قاتىسۋىمەن 350 جۇمىس ورنى قالپىنا كەلتىرىلدى, قورجىندىق كاسىپورىندار 1,2 ملرد تەڭگە سوماعا سالىقتار تولەدى. پايدالانىلاتىن قاراجات تۋرالى ايتاتىن بولساق, قازىرگى كەزدە ءبىز تەك ءوز قاراجاتىمىزدى قولدانامىز. ەشقاشان بجزق-نىڭ قاراجاتىن تارتقان ەمەسپىز. «بايتەرەك» حولدينگى تاراپىنان 15 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى سوڭعى ترانش 4 جىل بۇرىن الىنىپ قايتارىلدى.
قازىرگى كۇنى ءبىز قازاقستان اۋماعىنداعى قايتا قۇرىلىمداۋ, ياعني سترەستى اكتيۆتەردى وڭالتۋ بويىنشا قىزمەت ەتەتىن جالعىز مەملەكەتتىك كومپانيا بولىپ تابىلامىز. بۇل وتە اۋقىمدى جۇمىس جانە ول ءۇشىن بىرنەشە جىل ناتيجەلەرى باستى كورسەتكىش بولىپ تابىلمايدى, دەگەنمەن دە ءبىزدىڭ قورجىندا تابىستى تۇردە جۇزەگە اسىرىلعان بىرقاتار جوبالار بار. اتاپ ايتقاندا, قازىرگى كەزدە ءبىز بىردە-ءبىر مەملەكەتتىك باعدارلامانى تىكەلەي جۇزەگە اسىرمايمىز, سايكەسىنشە, ولار بويىنشا قاراجات المايمىز, الايدا بۇرىن, ياعني يدمب-نىڭ العاشقى بەسجىلدىعىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە سالىنعان مەملەكەتتىك قاراجاتتى قايتارۋ ارقىلى ولاردىڭ ىسكە اسۋىنا ۇلەس قوسقىمىز كەلەدى.
– قوردىڭ الدا كەلە جاتقان جىلعا قانداي جوسپارلارى بار؟
– ەڭ الدىمەن, بۇرىن جاساسقان شارتتار مەن كەلىسىمدەر بويىنشا بەرەشەكتى وتەۋ. ءبىزدىڭ جوبالاۋىمىزشا, بۇل سوما 1 ملرد تەڭگەدەن اسپاق. قور 3 جوبا بويىنشا جالپى سوماسى 800 ملن تەڭگەدەن استام پروبلەمالى اكتيۆتەردى/م ۇلىكتى ساتۋدى جوسپارلادى. وعان قوسا, 5,5 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى نارازىلىق-تالاپ ەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى بەرەشەكتى قايتارۋ جانە بانكتەردىڭ ءبولۋ-جويۋ پروتسەدۋراسى اياقتالعان 14 بورىشكەر بويىنشا قور الدىنداعى مىندەتتەمەلەردى توقتاتۋ ماسەلەلەرى تۇر. كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرامىز, قاۋىپ-قاتەرلەردى باسقارۋ جۇيەسىن كۇشەيتەمىز, ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ امالدارى مەن تاسىلدەرىن وزگەرتەمىز. وسىلايشا, وتكەن جىلى قوردا باسقارۋ مەنەدجمەنتىن قىسقارتۋ ارقىلى شتات قۇرىلىمى وڭتايلاندىرىلدى. مەنىڭ ويىمشا, «قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق قورى» اق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ بولاشاقتى ايقىن بولجامداۋى قويىلعان ماقسات-مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋگە قولايلى جاعداي جاسايدى.
– اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت.
دايىنداعان
دينا ماحامبەتوۆا
