بەلارۋس ەلىندەگى جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن قازاقستان پرەزيدەنتى مينسكىنىڭ سيمۆولى سانالاتىن جەڭىس مونۋمەنتىنە گۇل شوقتارىن قويۋدان باستادى.
سونىمەن قاتار مينسكىدە ۇقشۇ ءسامميتى اياسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قىرعىزستاننىڭ جاڭا سايلانعان باسشىسى سوورونباي جەەنبەكوۆپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزىپ, قازاق-قىرعىز شەكاراسىنداعى جاعدايدى تالقىلادى. ەلباسى س.جەەنبەكوۆتى قىرعىزستاننىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانۋىمەن قۇتتىقتاپ, ء«بىز باۋىرلاس حالىق رەتىندە, كورشى مەملەكەتتەر رەتىندە رەسپۋبليكالارىمىز اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناستى دامىتا بەرەمىز», دەگەن ەلباسى ەكى ەل اراسىنداعى تۋىستىق-باۋىرلاستىق قاتىناستى تۇتاستاي قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جول كارتاسىن تالقىلاۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. «بۇل – ەكى حالىقتىڭ مۇددەسى. مەن سوورونباي ءشارىپ ۇلىن قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىرامىن. سول كەزدە ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ جۇمىس توپتارى جول كارتاسى بويىنشا جۇمىس ىستەپ, وعان قول قوياتىن بولادى. سودان سوڭ قىرعىز تاراپىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قازاقستان مەن قىرعىزستان شەكاراسىنداعى قازىرگى ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تابادى», دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان تاراپىنان دا, قىرعىزستان تاراپىنان دا شەكاراعا باقىلاۋ قويۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. سونىمەن قاتار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تاراپىنان دا شەكارادان وتەتىن جۇكتەردى قاداعالاۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
قىرعىز باسشىسى ءوز كەزەگىندە «بارلىق پروبلەمالار بويىنشا سويلەسىپ, ءبىر شەشىمگە كەلدىك. ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى جول كارتاسىن جاسايدى. شەشىلمەيتىن پروبلەما بولمايدى. كوپ ماسەلە بار, ولاردى ەكى تاراپ بىرلەسە وتىرىپ شەشەمىز دەپ ويلايمىن», دەپ اتاپ كورسەتتى.
سونداي-اق ەلباسى ن.نازارباەۆ مينسكىدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مەرەيتويلىق سەسسياسىنا قاتىستى. جيىنعا ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين جانە تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون قاتىستى. سامميتتە اتالعان مەملەكەتتەر باسشىلارى ۇيىم جۇمىسىن, حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
سونىمەن قاتار جيىندا كورەي تۇبەگىندەگى, اۋعانستانداعى جانە سيرياداعى ماسەلەلەر تۋرالى دا ايتىلدى. كەزدەسۋ بارىسىندا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى استانا كەلىسسوزدەرىنىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. مينسك ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان 2018 جىلى ۇقشۇ-عا توراعالىق ەتەتىن بولدى.
سونىمەن قاتار كەلەسى جىلى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسى قازاقستاندا وتەتىنى ايتىلدى. ۇيىمنىڭ مەرەيتويلىق سەسسياسىندا ءسوز سويلەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مەن ونىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكوعا قوناقجايلىلىعى مەن وتىرىستى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزگەنى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. قازاقستان باسشىسى سول سياقتى جيىنعا العاش قاتىسىپ وتىرعان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆكە تابىس, ال قىرعىز حالقىنا بىرلىك پەن ىنتىماق تىلەدى. سونىمەن قاتار ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەلىسىمنىڭ 25 جىلدىعىمەن جانە ۇيىمنىڭ 15 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى.
شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىستا ءبىز الەمدەگى قازىرگى جاعدايدى تالقىلادىق, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋدىڭ شارتتارىن بەلگىلەدىك, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قاراستىردىق. سونداي-اق بارلىق دايىندالعان قۇجاتتارعا كەلىسەتىنىمىزدى مالىمدەدىك, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ مەرەيتويلىق دەكلاراتسيانى قولدايتىنىن ايتا كەلىپ, ونى وتكەن ۋاقىت ارالىعىندا بىرلەسە وتىرىپ جەتكەن جەتىستىك دەپ باعالادى. سونىمەن قاتار قاۋىپسىزدىك شارالارى تۋرالى ۇيىمنىڭ كوزقاراسى ايقىندالعانىن, ال شاعىن قۇرامدا وتكەن وتىرىستا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىندا كەلىسىم جاسالعانىن جەتكىزدى. كۇن تارتىبىندە تۇرعان بارلىق قۇجاتتاردى قازاقستان تاراپى قولدايتىنىن مالىمدەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلەر جىلى ۇقشۇ-عا توراعالىق ەتۋ قازاقستانعا وتەتىنىن زور ىقىلاسپەن قابىلداپ, ءوز ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە ۇيىمعا باسشىلىق ەتۋگە بايلانىستى قىزمەتتىڭ ءتيىستى باسىمدىقتارى ازىرلەنگەن بىرنەشە باعىتتى اتادى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇقشۇ-نىڭ تەرروريزمگە قارسى ارەكەت ەتۋدىڭ حالىقارالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا قاتىسۋى, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بىرىگە وتىرىپ كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋى, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سەكىلدى باعىتتار بار.
ءسوز سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ۇقشۇ-نىڭ كەلەسى سەسسياسى استانادا وتەتىنىن مالىمدەدى.
جالپى, مينسك ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى 1 دەكلاراتسيا, 3 مالىمدەمە, 2 حالىقارالىق شارت, 13 ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمىن جانە 2 حاتتامالىق شەشىم قابىلدادى. ونىڭ قاتارىندا ۇقشۇ-نىڭ 15 جىلدىعى مەن ۇقك-نىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا وراي مەرەيتويلىق دەكلاراتسيا, «ۇقشۇ فورماتىندا سەرىكتەستىك ينستيتۋتىن قۇقىقتىق رەسىمدەۋ تۋرالى» ۇقشۇ ۇقك شەشىمى, «سيرياداعى جانە ونىڭ توڭىرەگىندەگى احۋال تۋرالى» ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى, «تاۋلى قاراباق جانجالىن رەتتەۋ جونىندەگى ەقىۇ مينسك توبى تەڭ توراعالارىنىڭ ارااعايىندىق كۇش-جىگەرىنە قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى» ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى, «ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قورعانىس الەۋەتىن نىعايتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن شارالار تۋرالى ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى, ۇقشۇ باس حاتشىسىنىڭ جىل سايىنعى بايانداماسى تۋرالى, ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى كەلىسىم, «2025 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ۇقشۇ-نىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىگى ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارى تۋرالى» ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمى, «زاڭسىز كوشى-قونعا قارسى تۇرۋ شارالارىن جەتىلدىرۋ تۋرالى», «ۇقشۇ حاتشىلىعىنىڭ سانى مەن قۇرىلىمى تۋرالى», «ۇقشۇ-نىڭ ەمبلەماسى مەن تۋى تۋرالى», «2016 جىلعى ۇقشۇ بيۋدجەتىنىڭ ورىندالۋ ەسەبى تۋرالى», «2018 جىلعا ارنالعان ۇقشۇ بيۋدجەتى تۋرالى» ۇقشۇ ۇقك شەشىمدەرى بار.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بيىل ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىنا – 25 جىل, ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا 15 جىل تولدى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى – حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ, تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 1992 جىلى 15 مامىردا قۇرىلعان حالىقارالىق ۇيىم. وعان مۇشە ەلدەر قاتارىندا قازاقستاننان باسقا ارمەنيا, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرى بار. بۇل رەسپۋبليكالار اراسىندا مەملەكەتارالىق كەلىسىم – ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت جۇمىس ىستەيدى. كەلىسىم بەس جىل سايىن ۇزارتىلىپ وتىرادى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر مەملەكەتارالىق قاتىناستاردا كۇش قولدانباۋعا, اسكەري وداقتارعا نەمەسە قانداي دا بولماسىن باسقا توپتاستىقتارعا, سونىمەن قاتار قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسقالارعا باعىتتالعان ارەكەتتەرىنە قاتىسپاۋعا مىندەتتەمە العان. ءبىر نەمەسە بىرنەشە قاتىسۋشى مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا جانە تاۋەلسىزدىگى مەن قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر تونگەن جاعدايدا, باسقالارى بىرلەسكەن كەڭەس ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ جوعارى ساياسي ورگانى — ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى. ونىڭ قۇرامىنا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارى, سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى, قورعانىس مينيسترلەرى جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى كىرەدى.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان» –
مينسكىدەن (بەلارۋس)
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ باسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
