وسى عاسىر باسىندا «قاعاناتتى كىتاپ قۇلاتتى» دەگەن ايگىلى ماقالاسىن جازعان مارقۇم, ەرۋديت ءامىرحان بالقىبەكتىڭ قىزىق پايىمى بار: اتستەكتەردىڭ شەكتەن تىس كىتاپ وقۋى مەن كىتاپتا جازىلعانعا رياسىز سەنۋى تۇتاس حالىقتىڭ, ءتىپتى وركەنيەتتىڭ تۇبىنە جەتتى دەيدى اقىن. اتستەكتەردىڭ قانداي كىتاپ وقىعانى, كىتاپتا نە جازىلعانى قىزىقتىرسا اقىننىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسىپ, ماقالاسىن تاۋىپ, وقۋ ەش قيىندىق تۋدىرمايدى دەپ ويلايمىز.
ءارى وقىماۋعا سەبەپ جوق!
ەندى ءوزىمىزدىڭ ايتپاق ويىمىزعا ورالايىق. اڭىزداعى اتستەكتەردىڭ ءافساناسىنا قارسى ارگۋمەنت رەتىندە ەمەس, اعارتۋشىلىق تۇرعىسىنان العاندا ءبىز «ادامزاتتى كىتاپ قۇتقارادى!» دەگەن ۇستانىمدا بولۋىمىز كەرەك, ارينە. مارقۇم اعا-دوسىمىز ءامىرحان دا ادەبيەت تۋرالى ادەمى اڭگىمەسىنىڭ ءتۇيىنىن كىتاپ وقۋعا ۇندەۋمەن اياقتايتىن. نەگىزى, كىتاپ وقۋ – (جالپىلاما تۇسىنىكتە مۇنى اقپارات الۋ دەپ تۇسىنگەن ابزال, بۇل تۋرالى ەڭ سوڭىنان ءبىر ەمەۋرىن تانىتا كەتەرمىز...) ىزگىلىكتىڭ بەلگىسى ەكەنى انىق.
بىراق ءبىز وسى جولداردى جازىپ وتىرعاندا ءبىر سالماقتى ساۋالدىڭ جاۋابىن تابا المايتىنىمىزدى ءبىلىپ, قىنجىلىپ قالدىق. كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرگەنى مىنا ءبىر دەرەك: قازاقستاندا قولىنا كىتاپ المايتىن ادامداردىڭ ۇلەسى 43 پايىزعا جەتىپ قاپتى... ناقتى اقپارات كوزى الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك ساۋالنامادان شىعىپ وتىر. ءسال ەسكىرگەن شىعار, بىراق 2-3 جىلدىڭ جۇزىندە وقۋعا قۇشتارلار لەگى كوبەيىپ كەتتى دەگەنگە سەنبەسسىز ەندى. جەكە باسىمىز كەرىسىنشە, وقىرمان ازايىپ بارادى دەگەنگە كوبىرەك نانىڭقىرايدى...
ءيا, وقىماۋعا سەبەپ جوق!
«كىتاپ وقىلمايدى! وقىرمان ازايدى!» دەپ ۇكىم شىعارۋعا ەرتە. وقىرمان بار. كىتاپ وقىلادى. ءسىز سۇراقتى باسقاشا قويىڭىز: «كىمنىڭ كىتابى وقىلادى, وقىرمان تالعامى قانداي؟» دەپ. ايتپەسە, نانىمىزدى ادالىنان تاۋىپ جەپ وتىرعان تۇتاس سالاعا كۇيە جاققان بولاسىز. مىسالى, ءبىزدىڭ تۇراقتى تىركەۋدە تۇراتىن 18 مىڭنان اسا وقىرمانىمىز بار. ولاردى بەلىنەن ءبىر سىزىپ, كىتاپ وقىمايتىندار كوپ دەگەن ادىلەتتى بولا قويار ما ەكەن؟» دەيدى ءبىزدىڭ ويىمىزعا قارسى ءۋاج ايتقان الماتى قالاسى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانا جۇيەسىنىڭ جامبىل اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى عازيزا قۇدايبەرگەن. تاعى ءبىر دەرەك: «الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحاناعا كەلەتىندەر سانى جىلىنا ەكى ميلليون وقىرماننان اسادى.
ولاردىڭ ىشىندە «ۆيرتۋالدى وقىرمان» ميلليونعا جۋىق. كەلۋشىلەردىڭ 12,5 پايىزى – عالىمدار, 5,5 پايىزى – قىزمەتكەرلەر, 77 پايىزى – ستۋدەنتتەر, ال 5 پايىزىن باسقا ساناتتاعىلار قۇرايدى...». بالكىم, ءبىز وسى ساناقتاعى 5 پايىزدىڭ ۇلەسىنىڭ ازدىعىنا قاراپ ۋايىم جەيتىن شىعارمىز. بولماسا, عالىمنىڭ دەرەك ىزدەپ, ستۋدەنتتىڭ تانىم ىزدەپ كىتاپحانا جاعالاۋىنا قۋانىپ وتىرا بەرۋ دە كۇلكىلى...
سوندا كىتاپتى كىم وقيدى ءوزى؟ بىزدىڭشە, كىتاپتى تاربيەلى ادام عانا وقيتىن سياقتى. راس, مىنا زاماندا ءبىلىمسىز ادام جوق. بىراق ءبىلىمدى بولۋ دەگەنىڭىز تاربيەلى ەكەندىگىڭىزدىڭ ولشەمى ەمەس قوي. ناقتىلاعاندا, كىتاپ وقىرماندى تاربيەلەيدى. وقىسا, ارينە...
دەمەك, وقىماۋعا سەبەپ جوق!
ءبىزدىڭ بۋىننىڭ بالالىق شاعى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا» كىتابىمەن ءوتتى. تاربيە قۇرالى دا سول بولدى. ء«تۇبى ادام بولاتىنىمىزعا» سەنىمدى ەدىك. ءبىز, ءتىپتى «مىڭ ءبىر ءتۇندى» تىعىلىپ وقىساق تا, تاربيەلىك ءمانىن ۇعىپپىز. جانە كىتاپ وقۋعا بارلىق مۇمكىندىك بار قازىر. تۇپتەلگەن قاعازدى قومسىنساڭىز, سمارتفونعا تولىعىمەن جۇكتەپ الىپ, ساۋساقپەن تۇرتسەڭىز جەتىپ جاتىر. دەمەك, وقىماۋعا سەبەپ جوق!
P.S. جالپىلاما تۇسىنىكتە كىتاپ وقۋ دەگەنىمىز – اقپارات الۋ عانا! ال اقپاراتتى سەنىمدى دەرەك كوزىنەن العانىڭىز وڭدى. تاڭداۋسىز, تالعاۋسىز اقپاراتتىڭ زيانى تۇتاس وركەنيەتتىڭ تۇبىنە جەتكەنى جايلى جوعارىدا ايتتىق. كىتاپ, ەڭ بولماسا «ەگەمەن قازاقستاندى» وقىڭىز. باسپاسوزگە جازىلۋ ناۋقانى اياقتالۋعا جاقىن قالدى...
...ءبارىبىر, وقىماۋعا سەبەپ جوق!
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
