ال دارىگەرلەر مىندەتى ناۋقاستىڭ اۋرۋىن انىقتاپ, وعان سايكەس مەديتسينالىق ەم-دوم كورسەتۋ ەدى. مۇگەدەك بولسا, الەۋمەتتىك ساراپتاماعا جولداما بەرىپ, قانشالىقتى دارەجەدە ەڭبەككە جارامسىزدىعىن, ياعني مۇگەدەك ەكەندىگىن انىقتاپ بەرۋلەرى ءتيىس بولاتىن. بىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز, دارىگەرلەر بالانىڭ مۇگەدەكتىگىن انىقتاۋ ءۇشىن ناۋقاس جاندى مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك ساراپتاماعا جىبەرمەپتى. اق حالاتتىلاردىڭ وسىنداي جايباراقاتتىعى مەن سالعىرتتىعى سالدارىنان اۋرۋ بالا مامانداندىرىلعان كلينيكالاردا ەم الا الماعان.
ونى ايتاسىز, ءتىپتى مۇگەدەكتەرگە بەرىلەتىن اقىسىز دارىلەر مەن ءتيىستى مەديتسينالىق كومەكتى كورمەگەن. سەبەبى دارىگەرلەر بۇعان جەتكىلىكتى دارەجەدە ءمان بەرمەگەن. مۇنداي سالعىرتتىق مىنا زاماندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولا قويماعان شىعار دەپ ويلاۋىڭىز دا انىق. وكىنىشكە قاراي بۇل شىندىق وقيعا. ول شىندىقتىڭ بەتى ازاماتشا ت.اشاەۆا باس پروكۋراتۋرانىڭ عيماراتىنداعى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعىنا كەلگەندە عانا اشىلدى.
اشىعىن ايتۋ كەرەك, مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايلار اتالعان ورتالىق اشىلعان سوڭ جانە اشاەۆا سەكىلدى قۇقى بۇزىلعان نەمەسە ءتيىستى مەملەكەتتىك زاڭدى كومەكتەردى الا الماي جۇرگەن ادامدار مۇندا ات باسىن بۇرعان سوڭ عانا بەلگىلى بولا باستاعان ەدى. ال ورتالىقتىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ ارىز, شاعىمدارىنا وراي زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ. ارينە, ء«بىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدى» دەگەندەي, جۇرتتىڭ ارىزدانۋىنا سەبەپ بولاتىن كەلەڭسىزدىكتەر كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىندىگى انىق. دەگەنمەن قىزمەتىن ءتيىستى دارەجەدە اتقارمايتىن قىزمەتكەرلەردىڭ شالاعايلىعى حالىققا ارنالىپ جاسالىپ جاتقان يگى ىستەردىڭ بارىنە داق تۇسىرە المايدى.
ورتالىق قىزمەتكەرلەرى ت.اشاەۆانىڭ شاعىمىنا ساي استانا قالاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا حابارلاسىپتى. زاڭدى ءوتىنىش جاسالعان سوڭ ت.اشاەۆانىڭ ۇلى ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىققا قارالۋعا جىبەرىلەدى. ءسويتىپ اعىمداعى جىلدىڭ 28 تامىزىندا ناۋقاس بالا مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامادان ءوتىپ, ونىڭ مۇگەدەكتىگى بەلگىلەندى. ەندى مەملەكەت وعان اي سايىن 60 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جاردەماقى تولەيتىن بولدى. كوردىڭىز بە, ەگەر بۇل ورتالىقتىڭ زاڭدى كومەگى بولماعاندا مۇگەدەك بالا مەن ونىڭ اناسىنىڭ ارعى جاعدايىن ەلەستەتۋ قيىن ەدى.
پروكۋرورلار ازاماتتاردى قابىلداۋ بارىسىندا ولارعا بايلانىستى اشىلعان ناقتى ىستەردى الدىرۋعا, تومەن تۇرعان پروكۋرورلاردىڭ پروتسەسسۋالدىق شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋگە, سونداي-اق پروكۋرورلاردىڭ ارىزدى «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى باسقا ۆەدومستۆوعا جولداۋعا مۇمكىنشىلىگى بار. دەمەك كەز كەلگەن ارىز ايتا كەلۋشىنىڭ شاعىمى قۇقىق اياسىندا زاڭدى بولىپ تابىلىپ جاستا, شەشىمىن تابادى دەگەن ءسوز. تاۋىپ تا جاتىر. اشىلعانىنا 2,5 اي بولعان ۋاقىت ىشىندە ورتالىققا 3574 ادام كەلىپتى. پروكۋرورلاردىڭ جەكە قابىلداۋىندا 1540 ازامات بولعان.
قابىلداۋ كەزىندە قۇقىقتىق كومەك كورسەتىلۋىمەن قاتار, 920 اۋىزشا تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن, 418 ءوتىنىش قابىلدانىپ, تومەن تۇرعان پروكۋراتۋرالارعا جانە ۋاكىلەتتى ورگاندارعا 202 ءوتىنىش جولدانعان. وعان قوسا 139 ازاماتقا ەلەكتروندىق قولتاڭبا بەرىلىپ جانە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 120 ەلەكتروندى 225 بەينەوتىنىش جىبەرىلگەن. ال ادۆوكاتتار 235 ازاماتقا تەگىن كومەك كورسەتىپتى. پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ماماندارى – 4 ادامعا, مەدياتورلار 13 ازاماتقا كەڭەس بەرگەن. قابىلداۋ بارىسىندا پروكۋرورلار ازاماتتاردىڭ سۇراقتارىن شەشۋ ءۇشىن بارلىق شارالاردى قولدانىپ, سونىڭ ىشىندە قىلمىستىق, ازاماتتىق ىستەر بويىنشا ءتيىستى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا وتىنىشتەردى, حاتتاردى دايىنداۋعا كومەك بەرەدى.
ورتالىققا ارىز ايتا كەلگەن جانداردىڭ كوبىنىڭ قۇقى نەگىزسىز بۇزىلعاندىعى ايقىن اڭعارىلادى. ولاردىڭ ءوتىنىشى زاڭدى بولسا دا, سوعان قاراماستان كوپە-كورىنەۋ باس تارتىلعان ەكەن. ال ادامداردىڭ زاڭدى ءوتىنىشىن ءتيىستى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ نەلىكتەن بۇرمالايتىندىعى بەلگىسىز كۇيى قالىپ تۇر. ماسەلەن, ە.ۆەرەششاگينا اتالعان ورتالىققا اقمولا وبلىسى ەتس-166/4 تۇزەۋ مەكەمەسىندە جازاسىن وتەپ جاتقان كۇيەۋى ي.ۆەرەششاگينمەن كەزدەسۋگە رۇقسات بەرۋدەن باس تارتقانىنا نارازىلىق ايتا كەلگەن. زاڭ بويىنشا ە.ۆەرەششاگينا جازاسىن وتەۋشى كۇيەۋى ي.ۆەرەششاگينمەن كەزدەسۋگە قۇقىلى بولعان. الايدا ەتس-166/4 تۇزەۋ مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كەزدەسۋگە بولمايدى دەپتى.
سوندا ە.ۆەرەششاگينا سەكىلدى قانشاما ادام ءبىرى كۇيەۋىمەن, ءبىرى ۇلىمەن, ءبىرى اكەسىمەن, ءبىرى اعاسىمەن, ت.ب. كەزدەسە الماي ىشتەي قاپالانادى دەسەڭىزشى. بىراق كىم دە بولسا تار قاپاسقا قامالعان تۋىسقاندارىمەن قالايدا كەزدەسكەندى قالايدى. سودان, امال جوق, كەزدەسۋدىڭ نەبىر جولدارىن ىزدەيتىنى انىق. بۇل تەرىس قىلىقتاردىڭ تۋىنداۋىنا سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى ە.ۆەرەششاگينانىڭ ءوتىنىشىن ورىنداۋدان باس تارتقان ءتيىستى قىزمەتكەرلەر زاڭدى بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس. الايدا ولار زاڭ بويىنشا بولمايدى دەگەن.
ال ە.ۆەرەششاگينا اتالعان ورتالىققا كەلىپ ارىزىن ايتقان سوڭ, ونىڭ شاعىمىن تەكسەرۋ بارىسىندا ءوتىنىش يەسىنە كەزدەسۋ بەرۋدەن نەگىزسىز باس تارتىلعانى انىقتالعان. ءتىپتى سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي, سوتتالعان ي.ۆەرەششاگين جاقسى دا ۇلگىلى ءتارتىبى بويىنشا جۇبايىمەن كەزدەسۋگە قۇقىلى بولعان. ەندەشە ەكەۋىنىڭ كەزدەسۋىنە كىم كەدەرگى كەلتىردى دەيسىز عوي. سويتسە الگى مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەسىرىنەن بۇل اقپارات ارنايى بولىمگە بەرىلمەگەن ەكەن. سودان اتالعان ورتالىقتىڭ ارنايى ماماندارىنىڭ ارالاسۋى ارقاسىندا عانا بۇل كەمشىلىكتەر جويىلىپ, ە.ۆەرەششاگينا كۇيەۋىمەن كەزدەسۋگە مۇمكىندىك الادى. ارينە مۇنىڭ ءبارىن ۇساق-تۇيەك ءىس دەپ قاراۋعا دا بولار. بىراق سول ءار ۇساق-تۇيەك ءىستىڭ ارتىندا ادام تاعدىرى تۇر عوي. تيىننان تەڭگە قۇرالاتىنى سەكىلدى, ۇساق-تۇيەك قۇقىق بۇزۋشىلىقتان ءىرى قىلمىس قۇرالادى. ال وعان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى جول بەرسە, وندا نە بولادى؟
سوندىقتان ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ دالەلدەرىن تەكسەرۋ ءۇشىن پروكۋرورلار قىلمىستىق ىستەردىڭ دە قۇجاتتارىن زەردەلەدى. سوعان ساي بىرقاتار ىستەر وڭدى شەشىمىن تاپتى.
ەڭبەكاقىسىن الا الماي جۇرگەن ازاماتتار دا بۇل ورتالىققا جۇگىنۋدە. سونىڭ ءبىرى – ازامات ن.سالجانوۆاعا «ينتەگرال گرۋپپ» جشس 5 ملن تەڭگە جالاقىسىن تولەمەگەن ەكەن. سوعان بايلانىستى وعان سوتقا ارىز جازۋعا كومەك كورسەتىلگەن. بۇدان باسقا دا زاڭدى ەڭبەكاقىسىن الا الماي جۇرگەن 26 ادام ورتالىققا ارىز ايتا كەلىپتى. ولاردىڭ ارىزى بويىنشا جۇمىس بەرۋشىمەن اراداعى جۇرگىزىلگەن قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ شارالارى نەگىزىندە ءتيىستى ەڭبەكاقى تولەنەتىن بولعان. مىنە, وسىلايشا اشىلعانىنا از ۋاقىت وتسە دە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعى ازاماتتاردىڭ قۇقىن قورعاۋدا اتىنا ساي قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقانىنا سايكەس حالىقتىڭ العىسىنا بولەنەتىنىنە, ءسويتىپ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىنە ەل سەنىمىن قالىپتاستىراتىنىنا دا ەش كۇمان جوق.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
