جالپى, بۇل ىندەتكە قارسى زاڭ قابىلداۋدان دا, ۇكىمەتتىك وتىرىستار مەن جاھاندىق جيىندار وتكىزۋدەن كەندە ەمەسپىز. بىراق سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا تۇبەگەيلى بالتا شابىلدى دەۋگە ءالى ەرتەرەك.
قىلمىستىڭ ەڭ اۋىر ءتۇرى – ەكونوميكالىق قىلمىس, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىق. سوعان سايكەس بۇل قىلمىسقا قارسى قولدانىلاتىن جازا دا قاتال بولۋعا ءتيىس. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ىسساپارمەن قىتايدا بولعاندا, شانحاي قالاسىندا سالىنعان بيىك قوس مۇنارانىڭ بىرەۋىن سىرت كوزدەن قالقالاپ, كوك جامىلعىمەن جاۋىپ تاستاپتى. ءبىز جول باستاۋشىمىزدان مۇنىڭ سەبەبىن سۇراعانىمىزدا, بۇل قۇرىلىس نىسانىندا ءورت بولعانىن, ءورت كەزىندە اۆتوماتتى تۇردە ىسكە قوسىلىپ, سۋ شاشاتىن جۇيەنىڭ ىستەمەي قالعاندىعىن ايتتى. تەكسەرە كەلگەندە, ءورت بولعاندا سۋ شاشاتىن بۇل جۇيەگە بولىنگەن اقشانىڭ قۇرىلىس نىسانىن سالۋ بارىسىندا جەمقورلىقتىڭ قۇربانى بولعانى انىقتالىپ, وعان قاتىستى ۇيىمداردىڭ جەتى لاۋازىمدى باسشىسى تۇتقىندالىپ, ەكەۋى ءولىم جازاسىنا كەسىلىپتى. وتە اۋىر جازا ەكەن دەپ, ءبىز جاعامىزدى ۇستادىق. بىراق باسقا قىرىنان الىپ قاراعاندا, ءبىرجارىم ميللياردقا جۋىق حالقى بار مەملەكەت ءۇشىن ادامزاتپەن قوسا جاساسىپ كەلە جاتقان, وركەنيەتتى دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى «تامىرىنا بالتا شابا الماي» وتىرعان سىبايلاس جەمقورلىقپەن باسقاشا قانداي ءتيىمدى كۇرەس جولى بار؟
قىلمىسقا توسقاۋىل قويۋ جولى – جازا. تۋرا جولدان تايىپ, قوعامعا قيانات جاساعانداردى تۇزەۋدىڭ, شەكتەن شىققان ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتى اۋىزدىقتاۋدىڭ باسقا ءتيىمدى جولىن ادامزات ءالى ويلاپ تاپقان جوق. ەندەشە ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ, كۇننەن-كۇنگە ءورشىپ بارا جاتقان سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جازاسىن كۇشەيتۋ كەرەك ەدى. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن پارلامەنت قىلمىستىق كودەكستىڭ 10-شى بابىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قابىلدادى. وندا ەكونوميكالىق قىلمىس جاساعانداردىڭ جازاسى ءبىرشاما جەڭىلدەتىلدى. ياعني بۇل سالاداعى كەيبىر قىلمىس تۇرلەرى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى ۇلكەن كولەمدە ايىپپۇل سالۋ جازاسىمەن اۋىستىرىلدى. «تۇيەنى تۇگىمەن» جۇتاتىن جەمقورلار ءۇشىن بۇل «اسپاننان سۇراعاندى جەردەن بەرگەنمەن» بىردەي بولدى. ماسەلەن, وسى زاڭ قابىلدانۋى مۇڭ ەكەن, وتە كوپ كولەمدە پارا الىپ, قىلمىستىق جازاعا تارتىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تابيعي مونوپوليانى رەتتەۋ جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ بۇرىنعى توراعاسى مۇرات وسپانوۆ سوت شەشىمىمەن 1 ميلليارد 101 ميلليون تەڭگەدەن استام ايىپپۇل تولەپ, جازادان بوساپ شىعا كەلدى.
ول – ول ما, «قۋىرداقتىڭ كوكەسىن تۇيە سويعاندا كورەسىڭ» دەمەكشى, ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە پارا الىپ جاتقان جەرىندە ۇستالعان ۆاسيلي ني دەگەن جاقىندا قازاقستاندىق سوت شەشىمىمەن «سۇتتەن اق, سۋدان تازا» بولىپ شىعا كەلدى. ەسكە سالا كەتەتىن بولساق, وتكەن جىلى «قورعاس» شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ حالىقارالىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاسيلي ني «تيۋلپان حورگوس» جشس-نەن قوناق كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا وتكىزىلگەن ينۆەستيتسيالىق كونكۋرستا جەڭىمپاز دەپ تانىعانى ءۇشىن ميلليون دوللار پارا الىپ جاتقان جەرىندە تۇتقىندالعان بولاتىن. ۆ.ءنيدىڭ كەڭسەسىنەن تاركىلەگەن تاۋ-تاۋ اقشانى تەلەديدار ارقىلى كوزىمەن كورگەن جۇرت قالاي دا «ادىلدىكتىڭ سالتانات قۇراتىنىنا» ءتانتى بولعانداي ەدى. مىنە, ەندى سول قىلمىستىق ءىس توقتاتىلىپ, «جابۋلى قازان, جابۋلى كۇيىندە» قالاتىن بولدى.
«مال قۇلاعى ساڭىراۋ» دەگەندەي, جوعارىدا ايتىلعان زاڭدا وتە ۇلكەن كولەمدە پارا العان نەمەسە اسا مول قارجى قىمقىرعان قىلمىسكەرلەرگە سوت شەشىمىمەن سالىنعان ايىپپۇلداردى تولەۋ ءۇشىن ءارتۇرلى جەڭىلدىكتەر دە قاراستىرىلعان ەكەن. پروكۋراتۋرا دەرەكتەرى بويىنشا, 2015 جىلى مۇنداي جەڭىلدىكتەر قىلمىستىق جازاعا تارتىلعان 14 ادامعا قولدانىلىپتى. ماسەلەن, ب. دەگەن جازالانۋشى سوت شەشىمىمەن كەسىلگەن ميلليونداعان ايىپپۇلدى ءبولىپ تولەۋ ءۇشىن بىرنەشە اي مەرزىمگە جەڭىلدىك العان.
تۋرا جولدان تايىپ, اعاتتىقپەن قىلمىس جاساعان ايىپتالۋشىلارعا جەڭىلدىكپەن قاراپ, كەشىرىم جاساۋعا بولاتىن شىعار. بىراق, قوعام يگىلىگىنە قول سالىپ, تۋعان مەملەكەتىن توناعان جەمقورلارعا جەڭىلدىك بولماۋعا ءتيىس. ولار مەملەكەتتى سانالى تۇردە توناۋ ارقىلى ونىڭ ەكونوميكالىق ىرگەتاسىن شايقالتىپ, تاۋەلسىز ەلدىڭ ەرتەڭىنە بالتا شاۋىپ وتىر. سوندىقتان ولاردى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن جازانى كۇشەيتۋ كەرەك. ايتپەسە, قوعامىمىزدىڭ بارلىق سالاسىن جانە بيلىكتىڭ بارلىق تارماعىن جايلاپ العان سىبايلاس جەمقورلىق ءتۇپتىڭ-تۇبىندە جارعا جىعادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
