ماريا ەگورقىزى رەكينانىڭ مازارى قورعالجىن اۋدانىنا قاراستى سابىندى اۋىلىنان 9 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. «تۋعان جەر» ارنايى جوباسى اياسىندا اتالعان قۇلپىتاس تۋرالى ايتپاسقا ءاددىمىز جوق. ويتكەنى كەزىندە قازاقتىڭ دۇيسەن ەسىمدى جىگىتىنە عاشىقتىق سەزىمىنەن تۋعان ءانى ارقىلى ورىس قونىس اۋدارۋشىسىنىڭ قىزى قازاق تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الدى. ءوزىنىڭ جىگىتىنە ارناعان انىمەن حالىق جۇرەگىنە جول تاپقان قىزدىڭ ارمان-مۇڭى جاتىر بۇل اندە. جاستاردىڭ قوسىلۋىنا ەكى ۇلتتىڭ ادەپ-عۇرىپتارىنداعى وزگەشەلىكتەر كەدەرگى كەلتىرسە كەرەك. ونىڭ ۇستىنە ءدىني نانىم-سەنىمدەرى دە باسقا. بىراق سول زاماندا دا جۇرەككە, ماحابباتقا ءامىر جۇرمەگەن عوي.
بىردە ماريانى ايتتىرىپ قويعان كورشى اۋىلداعى قۇدالارى كەلىپ كۇتىپ وتىرادى. تاعدىردىڭ مۇنداي تالكەگىنە كونە الماعان قىز ءوزىن قويارعا جەر تاپپاي, قۇلا دۇزگە قاشا جونەلەدى. اتى اڭىزعا اينالعان «دۋدار-اي» ءانى سول كەزدە تۋعان دەسەدى. بۇنى ەستىگەن دۇيسەن سۇيىكتىسىنىڭ سوڭىنان ىزدەپ بارادى. كوپ قيىنشىلىقتى باستارىنان وتكەرگەن جاستار تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىنە شىداپ باعادى. ولار وزەن جاعاسىندا تۇرىپ, قامىستان باسپانا تۇرعىزىپ مەكەن ەتىپ جاتادى. قازاق جىگىتى مەن ورىس قىزىنىڭ ماحابباتى تۋرالى عاجاپ اڭگىمە كۇللى اتىراپقا جايىلادى.
كۇندەردىڭ كۇنىندە بالاسىنىڭ تاۋقىمەت كورىپ جۇرگەنىن ەستىگەن دۇيسەننىڭ اتا-اناسى ەكى جاستى ۇيگە الدىرىپ, تويلارىن جاساپ بەرگەن ەكەن. قيىندىقتىڭ قاندايىنا بولسا دا توزە بىلگەن عاشىقتار اقىرى ءوز دەگەندەرىنە جەتەدى. بىراق ولاردىڭ بۇل باقىتتى شاعى, جەڭىسكە جەتكىزگەن قۋانىشتى كەزەڭدەرى ۇزاققا بارمايدى. ۇيلەنۋ تويىنان كەيىن-اق دۇيسەن پاتشا اسكەرى قاتارىنا شاقىرىلىپ, ءوز بورىشىن وتەۋگە كەتەدى. اسكەر قاتارىندا جۇرگەندە وكپە دەرتىنە شالدىققان دۇيسەن كوپ ۇزاماي قايتىس بولىپتى. نەبارى 18 جاسىندا جەسىر قالعان ماريا ۋاقىت وتە قايتا تۇرمىس قۇرعان.
دۇنيەگە ءتورت بالا اكەلگەن انا رەتىندە باقىتتى ءومىر ءسۇرىپتى. بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنشا, ماريانىڭ ەكىنشى كۇيەۋى ونىڭ جانىن جاقسى تۇسىنگەن كىسى بولعان دەسەدى. العاشقى سۇيگەن جارى – دۇيسەندى جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە ساقتاعان ماريا ءوزىنىڭ كەيىنگى كۇيەۋىن دە قادىرلەپ, ءومىر بويى سىيلاپ ءوتىپتى.
رەتى كەلگەندە ءان اۆتورى تۋرالى بىرەر دەرەك ايتا كەتكەن ءجون شىعار. ماريا ەگورقىزى رەكينا 1899 جىلى ومىرگە كەلگەن. ءوز ءومىرىنىڭ كوپ بولىگىن قورعالجىن اۋدانى كەڭبيدايىق اۋىلىندا وتكىزگەن ول ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا مايدانعا اتتانىپ بارا جاتقان جەرلەستەرىنە اندەرىن ارناپ, جىگەرلەندىرىپ وتىرعان كورىنەدى.
سول ءۇشىن دە وعان «قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى» اتاعى بەرىلگەن. ال ونىڭ «دۋدار-اي» ءانى ءالى كۇنگە دەيىن ايتىلىپ كەلەدى, قازىرگى كەڭ تاراعان اندەردىڭ ءبىرى. قىتاي ەلىندە دە تانىمال.
عاشىق جاننىڭ ىشكى تولعانىسى مەن عاشىقتىق سەزىمىن بىلدىرەتىن وسىناۋ ءبىر ءان تىڭدارمانىن ەرەكشە كۇيگە بولەپ, بويداعى بار سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدى وياتادى. سونىسىمەن دە ءان ارادا ءبىر عاسىر ۋاقىت وتسە دە حالىق جۇرەگىنەن ورىن الىپ كەلەدى. ال ماريا ەگورقىزى رەكينا مازارىنىڭ اقمولا وبلىسى كيەلى جەرلەر كارتاسىنا ەنۋى وتە ورىندى دەۋگە تولىق نەگىز بار. حالىق جادىندا ساقتالعان ەسىم تاريح بەتىنەن دە وشپەك ەمەس.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
