باعالاۋ جۇيەسى
قازاقستانداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى باستالعان. سول تۇستاردا باستى مىندەت كوماندالىق-اكىمشىلىك باسقارۋ ءتاسىلىن وزگەرتىپ, نارىققا بەيىمدەلۋ بولاتىن. بۇل نەگىزىنەن تولاسسىز جانە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلەتىن ۇدەرىس.
كەيىنىرەك اكىمشىلىك رەفورما جاڭاشا ۇلگىدە قالىپتاسىپ, ەلدەگى باسقارۋ جۇيەسىندە وزەكتى ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق جانە ينستيتۋتتىق بازا قالىپتاستى. ءتيىمدى جانە ونىمدىلىك نەگىزدەرى, زاماناۋي مەملەكەتتىك مەنەدجمەنت ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەلباسىنىڭ 2010 جىلعى جارلىعىمەن ساپانى ارتتىرۋداعى ماڭىزدى قۇرالداردىڭ ءبىرى رەتىندە مەملەكەتتىك مەكەمەلەر قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالايتىن جۇيە قولدانىسقا ەندى. بۇل قۇرال اقش, كانادا, ۇلىبريتانيا سەكىلدى بىرقاتار دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە نەگىزدەلە وتىرىپ جاسالدى.
بۇل وتاندىق جۇيە العاشقى كەزەڭ-دەردە جەكە اكىمشىلىكتىك قايتا قۇرىلۋدىڭ دەڭگەيىن كورسەتىپ, ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ, ەلەكتروندىق قۇجات اينالىم ەنگىزىلۋى, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى, ستراتەگيالىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ, نورماتيۆتىك قىزمەت پەن بيۋدجەت قارجىسىن باسقارۋ تيىمدىلىگى سەكىلدى باعىتتار ەسەپكە الىندى. الايدا كەيىنگى جىلدارى جۇيە مەملەكەتتىك مەكەمەلەر جۇمىسىنىڭ ساپالى ناتيجەسىن ساراپتاۋعا قايتا باعدارلاندى. قازىرگى تاڭدا سالالىق كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارۋى, حالىق پەن بيزنەستىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە كوڭىلى تولۋى نەگىزگە الىنۋدا.
وسىلايشا, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى باعالاۋ اكىمشىلىك رەفورمالاردى ءتيىمدى تۇردە العا جىلجىتۋ قۇرالىنا اينالىپ, اتالعان سالاداعى وڭ وزگەرىسكە اكەلدى.
ءتيىمدى قىزمەت
جالپى كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ورىن الدى. بۇل ارادا ەڭ باستىسى – رەفورما مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ حالىق پەن بيزنەسكە قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى باعىتتارعا ارنالدى. وسى ورايدا كوپتەگەن شارالار اتقارىلىپ, قاجەتتى قۇقىقتىق الاڭ قۇرىلىپ, ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىز جاسالدى. قىزمەت كورسەتۋدىڭ اۋقىمى ەداۋىر كەڭەيىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ناقتى مەرزىمى بەكىتىلىپ, تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار ناقتىلاندى.
بۇل وڭ وزگەرىستەردى قازاقستاندىقتاردىڭ بايقاعانى انىق. كەيىنگى 7 جىل كولەمىندە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى بارىسىندا بۇزۋشىلىق 46 ەسەگە ازايسا (494,6 مىڭنان 10,7 مىڭعا), حالىق سەنىمىنىڭ دەڭگەيى 25 پايىزدان 73 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 414 ءتۇرى اۆتوماتتاندىرىلىپ, ولار ەلەكتروندى تۇردە ۇسىنىلادى. ءار ءتورت قىزمەتتىڭ ۇشەۋى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى (حقو) ارقىلى قولجەتىمدى. بۇل – ءتارتىپ فاكتورى بولىپ سانالادى.
كەيىنگى 10 جىلدا ازاماتتارمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋ, حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ, كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە تۇسكەن ارىز-شاعىمدار مەن وتىنىشتەردىڭ كولەمى 18 ەسە ازايىپ, 23 ميلليوننان 1,3 ميلليونعا تومەندەدى. اكىمشىلىك رەفورمانىڭ قاي دەڭگەيدە جۇرگىزىلگەنىن انىقتاۋدا حالىقارالىق رەيتينگتەردىڭ وزىندىك ورنى بار. ماسەلەن, الەمدىك بانكتىڭ Doing Business دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستان 2006 جىلدان بەرى ءوز پوزيتسياسىن 50 ساتىعا جاقسارتىپ, 2017 جىلى 86-ورىننان 36-ورىنعا كوتەرىلدى.
كەرى بايلانىس
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2016 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەت تەتىگىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن ونى تولىق ەلەكتروندى تۇرگە اۋىستىرۋ ماقساتىندا «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى قۇرىلىپ, ونىڭ قىزمەتىنە حالىقپەن ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناس جاسايتىن بىرقاتار قۇرىلىمدار ەندى (زتمو, جەر كاداسترى عوو, حقو, جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعى).
مەملەكەتتىك كورپوراتسيا 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇكىل قىزمەتتىڭ 85 پايىزىن كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىر. كەلەشەكتە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ بىرەگەي پروۆايدەرى بولۋى ءتيىس. كاناداداعى Canada Service پەن اۋسترالياداعى Centrelink-كە نەگىزدەلىپ جاسالعان جۇيە ء«بىر تەرەزە» جانە ء«بىر ءوتىنىش» قاعيداتتارى نەگىزىندە قىزمەتتىڭ بۇكىل ءتۇرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ورايدا مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ازاماتتار اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستى بارىنشا ازايتىپ, اتالعان ۇدەرىستى حالىققا قولايلى ەتىپ, تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار كولەمى مەن قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ قاجەت. بۇل نە بەرەدى؟ بىرىنشىدەن, سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپىن تومەندەتەدى. ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن كورپوراتسيالارعا تۇسەتىن جۇكتى جەڭىلدەتەدى. ۇشىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ سەنىم دەڭگەيىن كوتەرەدى.
قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا اتقارىلعان شارالار مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قابىلداۋ كەڭەيىپ, تەرەڭدەي تۇسەدى. ۆەدومستۆولىق دەرەكتەر قورى بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەگە بىرىكتىرىلەدى. بۇل ارادا دا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىلدى. مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ مۇمكىندىگى مەن ازىرلىگىن انىقتايتىن بۇۇ ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ دامۋ يندەكسىندە جانە ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا قازاقستان 33-ورىندا تۇر.
«اشىق ۇكىمەت» – ەسەپتى مەملەكەت
نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل قادام مەملەكەتتىك مەنەدجمەنت جۇيەسىن مودەرنيزاتسيالاۋعا ەرەكشە اسەر ەتەدى. اشىقتىق رەفورماسى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك» زاڭىنىڭ قابىلدانۋىمەن بىرگە باستالدى. وسىعان سايكەس, قازاقستاندا مەملەكەتتىك مەكەمەلەر قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن كوتەرۋ جانە شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە ازاماتتاردىڭ ۇلەس قوسۋىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار تەتىكتەر قۇرىلدى. ولار: «اشىق دەرەكتەر», «اشىق ديالوگ», «اشىق بيۋدجەت» جانە «اشىق ۇەۇ».
اشىق دەرەكتەر دەگەن نە؟ بۇل – مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ بۇكىل فورماتتا ورنالاستىرعان اقپاراتتارىن كەز كەلگەن پايدالانۋشى تانىسۋ ماقساتىندا ءتيىمدى ءموبيلدى باعدارلامالار مەن قىزمەتتەر جاساۋ ءۇشىن پايدالانا الادى دەگەن ءسوز. مۇنداي تاجىريبە الەمدە كەڭ تاراعان. ول ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ترانسپورت سەكىلدى سالالاردا ماڭىزعا يە. كەيبىر زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, اشىق دەرەكتەر كۇندەلىكتى 3-5 ميلليارد دوللار كولەمىندەگى ەكونوميكالىق قۇندىلىق قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي ۇدەرىس قازاقستاندى دا اينالىپ وتكەن جوق. ماسەلەن, 2016 جىلى جاريالانعان 1280 دەرەكتى پايدالانعان 20-عا جۋىق ءموبيلدى باعدارلاما مەن قىزمەت ىسكە قوسىلدى («قاۋىپسىز مەكتەپ», «دەنساۋلىق+», Almaty tours, Smart Astana جانە ت.ب).
حالىقپەن كەرى بايلانىس تا اسا ماڭىزعا يە. اكىمشىلىكتەر العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالانا باستادى. استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرى الەۋمەتتىك جەلىنى جۇيەلى تۇردە جانە جاي عانا اقپارات بەرۋ ءۇشىن ەمەس, ازاماتتاردىڭ ناقتى ماسەلەلەرى مەن سۇراقتارىن شەشۋ ماقساتىندا قولدانادى. مىسالى, الماتى اكىمشىلىگىنىڭ باستى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى رەتىندە Open Almaty ارنايى ورتالىعىن اشۋدى ايتۋعا بولادى. وندا قالاداعى الەۋمەتتىك جانە باسقا دا قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرىن ءبىر ارناعا جيناعان. ىقپالدى قوعامدىق كەڭەستەر دە اكىمشىلىكتىڭ قۇرامىنا ەنەدى.
«جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ ارقىلى «ۆيدەووتىنىش», «ۆيدەوكونفەرەنتسيا» قۇرالدارىنىڭ ەنگىزىلۋى حالىق پەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەر اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتتى. بۇل حالىقتىڭ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە ۇيدەن شىقپاي ءوتىنىش بەرۋگە جانە ونىڭ بارىسىن قاداعالاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ارادا كورسەتىلەتىن مۇنداي قىزمەتتەردى پايدالانۋ ءۇشىن ەلەكتروندى-تسيفرلى قولتاڭبا, ينتەرنەتكە قوسىلعان كومپيۋتەر نەمەسە سمارتفون قاجەت ەكەنىن ايتا كەتەيىك.
قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ بىرقاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەرى مەن باس پروكۋراتۋرانىڭ ارنايى تىركەۋىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنە ەتسق-سىز ءوتىنىش بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن qamqor.gov.kz سايتى قۇرىلدى. بۇل قىزمەت ازاماتتاردىڭ پوليتسياعا شاعىم ءتۇسىرىپ, ونىڭ ورىندالۋ بارىسىن باقىلاۋعا, بيزنەستى تەكسەرۋدىڭ نەگىزى مەن باعىتىن, مەرزىمىن بىلۋگە, سالىنعان ايىپپۇل جونىندە اقپارات الۋعا جانە باسقا دا قىزمەتتەردى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلەسى قادام مۇنداي قۇرالداردىڭ مۇمكىنشىلىگى مەن ارتىقشىلىعىن, حالىق پەن مەملەكەتتىڭ ديالوگىن, ولاردىڭ ينستيتۋتتىق جانە تەحنولوگيالىق قوردىڭ جەتىلدىرىلگەنىن, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك مەكەمەلەر جاريالاعان اقپاراتقا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىن كەڭ كولەمدە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى بولماق. ول ءۇشىن ۇسىنىلاتىن قىزمەتتەردى زاماناۋي تالاپتارعا ساي جانە حالىقتىڭ كۇتكەنىندەي وڭاي ءارى ءتيىمدى ەتىپ بەيىمدەۋ كەرەك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ ولاردىڭ زاماناۋي ترەندتەرگە ساي كەلەتىن مۇمكىنشىلىگىن پايدالانۋعا باعىتتالعان.
كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات
كەز كەلگەن ءتيىمدى ۇيىمدى (مەملەكەتتىك مەكەمە) قۇرۋدا قارجىلىق جانە تەحنولوگيالىق رەسۋرستارمەن بىرگە ادامي كاپيتال دا باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
قازاقستاندا مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كاسىبيلىگىن ارتىرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتىپ, ماشىقتارىن دامىتۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلدى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ماڭىزدى ماقساتى – وسى الەۋەتتى ساقتاپ قالىپ جانە ونى ودان ءارى دامىتۋ. باعالاۋ جۇيەسى ءوز كەزەگىندە ناتيجەلەردى تىركەپ, قىزمەتكەردى باسقارۋدىڭ ساپاسىن باقىلايدى. بۇل مەملەكەتتىك مەكەمە باسشىسىنىڭ قىزمەتىن باعالايدى. بۇل باعىتتاعى ءىس-قيمىلداردى كۇشەيتۋدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى مامانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. ويتكەنى ولار جەكەلەگەن سالالارداعى, حالىقارالىق جانە كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالارداعى تالانتتى كادرلارمەن تەرەزە تەڭەستىرە الۋى ءتيىس.
بۇل جۇمىس قالاي ىستەلەدى؟ باعالاۋ بارىسىنداعى ستاتيستيكا دەرەكتەرى بويىنشا, مەملەكەتتىك قىزمەتكە قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر كادرلاردىڭ كەتۋى ەكى ەسەگە دەيىن ازايعانىن بايقاۋعا بولادى. جاسىرىن جۇرگىزىلگەن ساۋالناماعا سايكەس, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ 71 پايىزى باسقارۋ ساپاسىنىڭ ساقتالۋىنا كوڭىلى تولسا, 80 پايىزى بايقاۋ رەتىندەگى ارەكەتتەردىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعىنىڭ دەڭگەيىن جوعارى باعالاعان. وتكەن جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكە العاش كەلگەندەر سانى 3 ەسەگە وسكەن.
اكىمشىلىك رەفورمانىڭ كەلەشەگى
قازاقستانداعى اكىمشىلىك رەفورما قانداي دا ءبىر اياقتالعان جوبا نەمەسە باستاما ەمەس. بۇل – مەملەكەتتىك اپپاراتتى ۇدەمەلى جاڭعىرتىپ وتىرۋ ۇدەرىسى. وعان ىشكى جاعداياتتار عانا ەمەس, سىرتقى فاكتورلار دا اسەر ەتەدى. ماسەلەن, اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ تەز دامۋى ەلەكتروندى ۇكىمەتتى جاساۋعا جانە دامىتۋعا اكەلدى. ال بايلانىس ارنالارى (مەسسەندجەرلەر, سمارتفوندار, الەۋمەتتىك جەلىلەر) مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتىنەن كوپ يگىلىك كۇتۋگە يتەرمەلەيدى. وقيعالارعا جەدەل ارەكەت ەتۋگە تۋرا كەلەدى, ايتپەسە وعان ساعاتتار كەتەدى.
تەحنولوگيانى دامىتۋ مەن بۇكىل تسيفرلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى ءارتاراپتاندىرۋ ۇدەرىسى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ, ونىڭ ىشىندە اكىمشىلىكتەردىڭ الدىنا قويىلعان جاڭا سىناق. قوعامنىڭ جاڭا قاجەتتىلىكتەرى مەن وتىنىشتەرى تۋىندايدى. ءوسىپ كەلە جاتقان جاڭا بۋىن وكىلدەرى مۇلدە بولەك ادامدار. ولاردىڭ باستى ارتىقشىلىقتارى مەملەكەتتى, وڭىرلەردى باسقارۋعا قاتىستى سۇراقتارعا بەلسەنە قاتىسادى.
وسىلايشا, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ءساتتى ورىنداۋ جانە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنادا باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءاردايىم كۇش سالىپ, ۇزدىك باسقارۋ تاجىريبەلەرى مەن حالىقارالىق ۇلگىلەردى قابىلداپ وتىرۋدى قاجەت ەتەدى. سوندا عانا قازاقستاندىق مەملەكەتتىك اپپارات پرەزيدەنت العا قويعان دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتىن ورىنداۋ بارىسىندا كەزدەسەتىن سىناقتاردان سۇرىنبەي وتە الادى.
ايدىن قۇلسەيىتوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى
ستراتەگيالىق ازىرلەمەلەر
جانە تالداۋ ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
