سونىمەن قاتار قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەردىڭ الدىنا كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋدىڭ ناتيجەسىندە تۋىندايتىن ەڭبەك رەسۋرستارى اعىنىن باسقارۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ مىندەتىن العا قويدى. پرەزيدەنت ءىرى كاسىپورىندار اكىمدىكتەرمەن بىرگە ءتيىستى جول كارتالارىن جاساۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. وسى ماسەلەلەرگە وراي ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا جۇمىس ساپارىمەن قاراعاندى وبلىسىنا كەلدى. ايماقتاعى جۇمىس ساپارىن ۆەدومستۆو باسشىسى وساكاروۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعىنان باستادى. ەكى كۇنگى ساپار بارىسىندا مينيستر ءوڭىردىڭ بىرقاتار نىساندارىندا بولىپ, سەلولىق وكرۋگتەردىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, حالىقپەن الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. سونىمەن قاتار جۇمىس ساپارى كەزىندە جوعارىدا ايتىپ وتكەن وبلىس كاسىپورىندارىنداعى جۇمىسكەرلەر اعىنىنا بايلانىستى احۋالمەن تانىستى.
الدىمەن مينيستر وساكاروۆ اۋدانىنداعى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى جانە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى جاڭا فورماتتا بەرۋگە دايىندىق دەڭگەيىنە باعا بەرىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا جانە ورتالىق كەڭەسشىلەرى مەن كومەكشىلەرىنىڭ كاسىبي دايىندىعىنا باسا نازار اۋداردى.
ايماق جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ت.دۇيسەنوۆا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تەك اقشالاي تولەم عانا ەمەس, كەدەيلىكتەن شىعۋدىڭ كەشەندى شاراسى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا ەڭبەكپەن قامتۋ ورتالىقتارى وسى وزگەرىس ناتيجەسىندە بۇرىنعىدان گورى قولجەتىمدى بولۋى, ال ونىڭ ماماندارى حالىققا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەتتىڭ بارلىق تۇرلەرىن ساپالى كورسەتۋگە دايىن بولۋى ءۇشىن دەر كەزىندە قاجەتتى شارالار قابىلداۋ اسا ماڭىزدى», دەدى ول.
جيىندا «ورلەۋ» قاناتقاقتى جوباسى تۋرالى ءوز پىكىرىمەن ناتاليا فەدۋلوۆا ءبولىستى. جالعىز باستى انا ن.فەدۋلوۆا 2015 جىلى 150 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قارجىلىق قولداۋعا يە بولىپ, ءوزىنىڭ جەكە كاسىبىن اشقان بولاتىن. بۇگىندە بۇل وتباسىنىڭ سۇيىكتى ءىسى – شاشتاراز قىزمەتى وتباسىنىڭ نەگىزگى تابىس كوزىنە اينالعان.
«وسى بىرەگەي باعدارلامانىڭ كومەگىمەن شاعىن بيزنەسىمدى اشتىم جانە ءوز جوسپارلارىمدى سەنىمدى تۇردە جۇزەگە اسىرا الامىن. ەندى مەن ەكونوميكانىڭ دامۋىنا بارىنشا ۇلەسىمدى قوسىپ, ءوزىمنىڭ اۋىلداستارىما پايدا تيگىزەمىن», دەيدى ن.فەدۋلوۆا.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, وساكاروۆ اۋدانىندا 2015 جىلدىڭ شىلدەسىندە «ورلەۋ» قاناتقاقتى جوباسى قولعا الىنعان بولاتىن. جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستاعان ەكى جىلدا 50-دەن استام وتباسى نەمەسە 270-كە جۋىق ادام جۇمىسقا تارتىلعان. جالپى سوماسى 8 ملن تەڭگەدەن استام مولشەردە شارتتى اقشالاي كومەك كورسەتىلگەن.
بۇل شارالار الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ازاماتتاردىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىس مولشەرىن ەكى ەسەگە, ناقتى 6 358,0 تەڭگەدەن 12 572,0 تەڭگەگە دەيىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن.
2017 جىلى «ورلەۋ» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 13 ملن تەڭگە شاماسىندا قاراجات قاراستىرىلعان, ونىڭ 2,5 ملن تەڭگەسى اۋدان بيۋدجەتىنەن, قالعانى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن.
اۋدان ورتالىعىنا ساپار قورىتىندىسى بويىنشا, مينيستر اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىمەن, اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى باسشىلارىمەن جانە قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەستى.
ۆەدومستۆو باسشىسى ودان كەيىن وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆپەن بىرگە وبلىس ورتالىعىنداعى دوستىق ۇيىندە وتكەن ۇلكەن جيىنعا قاتىستى. كەزدەسۋدە نەگىزىنەن ااك (اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك) پەن زەينەتاقى جۇيەسىندە بولاتىن وزگەرىستەر تالقىلاندى.
بۇگىنگى تاڭدا باستى مىندەت رەتىندە ت.دۇيسەنوۆا جاڭا فورماتتاعى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدى, سونداي-اق حالىق اراسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا فورماتتاعى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ءبىزدىڭ ايماق ءۇشىن تاڭسىق ەمەس. «ورلەۋ» قاناتقاقتى جوباسى ەكى جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قاراعاندى وبلىسىندا جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ءبىز ءىس جۇزىندە جوبانىڭ بارلىق قىر-سىرىنا قانىقتىق جانە ول ءوزىن اقتاي الادى دەپ ايتۋعا بولادى. «ورلەۋ» جوباسىنا 2,5 جىل ىشىندە شامامەن 2,5 مىڭ ادام قاتىستى. ولاردىڭ ءبىرازى قايتا وقىتۋدان ءوتىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى نەمەسە جەكە ءىسىن اشتى. ولار بۇرىن كەدەيلىك دەڭگەيىنەن تومەنگى ادامدار قاتارىندا بولاتىن», دەدى وبلىس اكىمى.
سونداي-اق مينيستر حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تاقىرىبىنا دا توقتالدى. بۇل باعىتتا مينيسترلىك جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىس ىزدەۋشىلەر ءۇشىن ۇلكەن الاڭ بولا الاتىن ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى مەن enbek.kz سايتىن ازىرلەگەن.
ءمينيستردىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى, «نۇر وتان» پارتياسى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەزدەسۋى ءتيىستى دەڭگەيدە بولدى.
ولاردا زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جاعدايى تالقىلاندى. بۇل رەفورما – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان. جيىنعا قاتىسۋشىلار وسىعان كوڭىل اۋدارىپ, وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن سۇراقتارىن قويدى.
جۇرتشىلىققا بازالىق زەينەتاقى كولەمىنىڭ قالاي وزگەرەتىنى تۋرالى ت.دۇيسەنوۆا ءتۇسىندىرىپ بەردى.
«كەلەسى جىلدان باستاپ بازالىق زەينەتاقى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ۇزاقتىعىنا قاراي تاعايىندالادى. ياعني 1998 جىلدان كەيىنگى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىندەگى جارنا تولەۋ كەزەڭى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە 1998 جىلعا دەيىنگى مەرزىم دە ەسكەرىلەدى», دەدى تامارا دۇيسەنوۆا.
ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي كوزقاراس 30-40 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار تومەن زەينەتاقى الىپ وتىرعان زەينەتكەرلەر ءۇشىن ادىلەتتى بولادى. 33 جىلدان استام تاجىريبەسى بار ادامدار ءۇشىن, 1998 جىلعا دەيىن جانە 1998 جىلدان كەيىن, بازالىق زەينەتاقىنىڭ مولشەرى قازىرگى كەزدەگىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە وسەدى. ەگەر بۇگىنگى تاڭدا ول 14 مىڭ تەڭگە بولسا, 2018 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ زەينەتكەرلەردىڭ بۇل توبى 28 مىڭ تەڭگە الاتىن بولادى.
مينيستر جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى قاراعاندى قالاسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا بولىپ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە بايلانىستى كونسۋلتانتتار مەن اسسيستەنتتەردىڭ بارلىق سۇراعىنا جاۋاپ بەردى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءۇشىنشى جاڭعىرۋعا بايلانىستى ەلىمىزدەگى ءبىراز مەكەمەلەردە جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وندىرىسكە جاڭا تەxنولوگيالار ەنگىزىلگەننەن كەيىن كەز كەلگەن كومپانيا جۇمىسشىلارىن قىسقارتۋى مۇمكىن. الايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا وسى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرە وتىرىپ, جاڭعىرتۋ سالدارىنان جۇمىسسىز قالاتىن مامانداردىڭ باسقا سالالارعا بەيىمدەلۋى ماسەلەسىن ءجىتى باقىلاۋدا ۇستاۋدى جۇكتەدى.
سوعان بايلانىستى مينيستر ت.دۇيسەنوۆانىڭ باستاماسىمەن قاراعاندىداعى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق جانە «قازاقمىس» كورپوراتسياسى» جشس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسكەن كەڭەس وتكىزىلدى. ەلىمىزدىڭ ءىرى وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن قاراعاندى وبلىسى كادرلار اعىنىن باسقارۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر.
«بۇگىنگى كۇندە وڭىرىمىزدە جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىندارمەن جول كارتالارىن جاساۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. جۇمىسكەرلەر بوساتىلعان نەمەسە قوسىمشا قاجەتتىلىكتەر تۋىنداعان جاعدايدا بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتتەر تالقىلانۋدا. وسى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن وڭىرلىك شتاب قۇرىلدى», دەدى وبلىس اكىمى ە.قوشانوۆ.
جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋمەن ءداستۇرلى سالالاردا ەڭبەك رەسۋرستارى بوساتىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار جاڭا يندۋستريالاردى قۇرۋ مەن دامىتۋ ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مەن ولاردىڭ ناقتى كىرىستەرىن ارتتىرۋدىڭ قوسىمشا كوزى بولۋى كەرەك. مىسالى, قىسقارتىلعان جۇمىسكەرلەردى قايتا دايارلاۋ مەن ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى ينۆەستيتسيالاۋ قاراستىرىلۋدا. سول سياقتى ەڭبەك كۇشى كوپ وڭىرلەردەن, اۋىلدىق جەرلەردەن قالاعا جۇمىس كۇشتەرىن تارتۋ ۇدەرىسىنە قولداۋ جاسالماق.
بۇگىنگى كۇندە ۇكىمەت جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىن رەفورمالاۋ مەن بارلىق بوس جۇمىس ورىندارى مەن ەلدى مەكەندەر بويىنشا بىرەگەي ونلاين-پلاتفورمالار قۇرۋعا كىرىسكەن.
«جول كارتاسى ءبىرىنشى كەزەكتە ولار ءۇشىن جاڭعىرتۋلار ناتيجەسىندە تۋىندايتىن الەۋمەتتىك قاتەرلەردەن قورعايتىن جاقسى قۇرال بولادى دەپ سانايمىن. مەملەكەت ورتالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيلەردە قىسقارتۋلار جانە كادرلارعا قوسىمشا قاجەتتىلىكتەر بولعان جاعدايدا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن. جۇمىسكەرلەرگە دە, قاجەت ەتەتىن كاسىپورىندارعا دا ناقتى قولداۋ كورسەتىلەتىن بولادى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
مينيستر قاراعاندى وبلىسىنىڭ الاڭىندا قاناتقاقتى جول كارتالارىن ىسكە اسىرۋ بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە ىقپال ەتەرىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ء«بىز رەسپۋبليكا بويىنشا 10 مىڭنان استام مەكەمەدە ساۋالناما جۇرگىزىپ, ولاردىڭ 48 پايىزىنىڭ جاڭعىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىعىن بىلدىك. ايتالىق «ارسەللورميتتال» بويىنشا ەشقانداي قىسقارتۋ بولمايدى. تەك قانا التى مىڭعا تارتا ازامات 2025 جىلعا دەيىن زەينەتكەرلىك جاسىنا جەتەدى. سول ازاماتتاردىڭ ورنىنا جاڭا مامانداردى قالاي دايارلايمىز دەگەن ماسەلە بار. ول بويىنشا «ارسەللورميتتال» وبلىس بو-
يىنشا ءۇش وقۋ ورنىن باسقارۋعا الۋدى ۇسىندى. ول ءۇش وقۋ ورنىنا 60 ميلليوننان اسا ينۆەستيتسيا تارتىلماق. ال «قازاقمىس» بويىنشا مىڭنان اسا اكىمشىلىك باسقارۋ جۇمىسىندا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ جاڭعىرتۋعا بايلانىستى باسقا ماماندىقتارعا ءوتۋى كەرەكتىگىن بىلدىك», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
وڭىردەگى جۇمىس ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ت.دۇيسەنوۆانىڭ تورايىمدىعىمەن وبلىس اكىمدىگىندە قالا جانە اۋدان اكىمدەرى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى قاتىسقان قورىتىندى كەڭەس ءوتتى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى
