ادەبيەت • 10 قاراشا, 2017

العاۋسىز كوڭىل, اڭقىلداق پەيىل جىرلارى

793 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇگىن شىعارماشىلىعى تۋرالى از-كەم ءسوز ەتكەلى وتىرعان نۇرلان قال­قا­نىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بار. ونىڭ ولەڭ­­دەرىن وقىپ, تۇسىنە بىلگەن وقىرمان ەڭ ءبىرىنشى تاپ-تازا سەزىم تامشىلارىنان جينالىپ, جۇرەگىنە شۇپىلدەپ تولىپ تۇرعان مولدىرلىكتى بايقايدى.

العاۋسىز كوڭىل, اڭقىلداق پەيىل جىرلارى

ونىڭ جاق­سىلىققا, جايساڭدىققا جانى قۇشتار. ولەڭ­گە شەكسىز عاشىق. پوەزيانىڭ ەڭ شاراپاتتى ونەر ەكەنىن, ءاربىر جۇرەككە شۋاق ەندىرەتىن, شۇعىلا شاشاتىن قاسيەتى بار ەكەنىن سەزىنەدى. ءار تۋىندىسىندا مەيى­رىم مەن سۇيىسپەنشىلىك, قيماستىق سەزىمى قاناتتاسا جۇرەدى. قازاقتىڭ اسا كورنەكتى قالامگەرى ءابىش كەكىلباەۆ: «پوەزيا – جاراتقان يەنىڭ ءاماندا جالعىزدىق تورىنداعى پەندەلەرمەن پەيىلدەسسىن, پىكىرلەسسىن دەپ ادەيى جاراتقان اق قانات پەرىشتەسى», – دەپ باعالاعان. مەنىڭ­شە, نۇرلان وسى قاعيدانى بەرىك ۇستانا­دى. نۇرلان جاساندى بوياۋعا, جالت-جۇلت جارقىلداق سوزدەرگە قۇشتار ەمەس. جاراتىلىسى بيازى بولعاسىن جىرلارى دا ۇياڭ. شى­عار­مالارى ءومىردىڭ وزىندەگى­دەي تابي­عي. ءوز بولمىسىن قاز-قالپىن­دا ولەڭ ور­نەگىنە تۇسىرۋگە بەيىم. ءومىر­دىڭ كولەڭكەلى جاقتارىنان گورى كۇنگەي­لى تۇستارىنا كوبىرەك دەن قويادى. وسى­نىڭ اسەرىنەن بولۋ كەرەك, العاۋسىز كوڭىل, اڭقىلداق پەيىل نۇرلان ولەڭدەرىنە ءار بەرىپ تۇرا­دى. نەنى ايتسا دا, نەنى جىرلاسا دا اعى­نان جارىلادى. بولماشىعا قۋانىپ, بولىم­سىزعا كۇيىنەدى. ارينە ناعىز اقىندىققا ءتان قاسيەت.

اقىن نۇرلاننىڭ كوكىرەگى كىرشىك­سىز سەزىمدەردىڭ تۇنىق باستاۋى ىسپەتتى. سول كاۋسار سەزىمدەر ارناسىنان اسىپ, توگىلىپ تە كەتپەيدى نەمەسە تومەن تارتىپ ورتايىپ تا قالمايدى. سوندىق­تان دا بولار ەل مەن جەرگە, ارداقتى اعا­لارى مەن ىزەتتى ىنىلەرىنە, دوستارىنا دەگەن ىستىق ىقىلاسى, تازا نيەتى كوپتەگەن ولەڭ­دەرىندە كولەڭكەسىز قالپىندا كورى­نىس تاۋىپ, كوڭىلگە ۇيالايدى. قاي ولەڭىن الىپ قاراساق تا رياسىز تازا كوڭىلدىڭ, تاڭداي تۇنىق پەيىل مەن ىستىق ىقى­لاس­تىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرادى. ول ءوزى جازعان ولەڭ­دى كەستەلەۋگە, ءتاتتى نەمەسە اششى سوز­دەردى دەستەلەۋگە ءتىپتى قۇشتار ەمەس, كەرى­سىنشە, ءوز ويىن كىبىرتىكسىز جەت­كىزۋ ءۇشىن ءار ادامنىڭ (وقىرماننىڭ) جۇرە­گىنە تىم ەتەنە جاقىنداپ باراتىن قارا­پايىم, ۇعىمدى ادىستەردى تاڭداپ الاتىن سياقتى. نۇرلان اقىننىڭ جۇرەگى تىم نازىك. جەلدىڭ ۋىلىنەن, جاپىراقتىڭ دىرىلىنەن سىر ۇققىسى كەلەدى. اسىرەسە ادامدارعا دەگەن سەنىمى, بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى شەكسىز. سول ءۇمىت, سول سەنىم اقىن ولەڭدەرىنە ءار بەرىپ تۇرادى. ءومىر­دىڭ دە, ادامداردىڭ دا بويىنان يمان­دىلىق پەن ادالدىقتى ىزدەگەن پەرىش­تە كوڭىل نۇرلان اقىن ليريكالىق كەيىپكەرلەرىنىڭ جاعىمدى تۇستارىن جارقىراتا كورسەتۋگە جانىن سالادى.

اقىن بىلاي تولعانادى:

ماعان تىم جات سىرتتاي دوستى
 قارالاۋ,
تىندىرىمدى, كەيدە ءىسىم شالالاۋ.
سۇيتە تۇرا ءتىلىن تاۋىپ پەندەنىڭ,
زور ماقساتىم – كىسىلىكتى باعالاۋ.
كىشىلىگى كىسىلىكپەن ۇلاسقان, الدى-ارتىن پايىمداعان ازامات-اقىننىڭ ايتار ءسوزى بۇل. قالتقىسىز پاك سەزىمنەن تۋعان تۇجىرىم.

نۇرلاننىڭ «اققۋ-جۇرەك», «وتىز بەسىنشى شىلدە», «ميزام شۋاق» كىتاپ­تارىن وقىپ وتىرىپ, مەن ءوزىمنىڭ جاس­تىق شاعىمدى, وردا بۇزار وتىزىمدى, قامال بۇزار قىرىق جاسىمدى ەسكە الىپ, ارتتا قالعان اياۋلى كەزەڭدەرمەن, قىز بىلەگىن جاستانعان جۇلدىزدى تۇندەرمەن قاۋىشقانداي كۇي كەشتىم. ونداعى ماحاببات جىرلارى شىنايىلىعىمەن باۋ­راپ الادى. ماحاببات تۇراقتىلىعىن, وتباسىنىڭ جاراسىمدىلىعىن تۋ ەتىپ ۇستايدى. اقىن ءىنىمىز وتە بالاجان, بالالارىنا ارناعان ولەڭدەرىندە دە ەمىرە­نىپ, ەلجىرەپ تۇرادى. ماحاببات بوپ ماز­دا­­­عان اقىن ازاماتتىق تاقىرىپتاردا دا ەر­­­كىن قۇلاش سەرمەيدى. قوعامدىق-الەۋمەت­تىك ماڭىزى بار ماسەلەلەردى تىلگە تيەك ەتەدى. سونىمەن قاتار قيالىنا قانات ءبىتى­رىپ, تال بويىنا تالانت بەرگەن, قيال­داپ كەلىپ, قيا الماي اتتاناتىن تۋعان جەرىنە, اتا-اناسىنا ارناعان جىر­لارى­نىڭ ورنى بولەك.

ءيا, بوزبالا كەزىمىزدە دەمەي-اق قويا­يىن, جىگىتتىككە اياق باسقان شاعىمدا وزىمە-ءوزىم «وسى مەن كىممىن؟» دەگەن ساۋالدى كوبىرەك قوياتىنمىن. جاۋابىن تاپپاي دال بولاتىن ساتتەرىم دە از ەمەس ەدى. نەگە ولاي بولاتىنىن وسى نۇرلاننىڭ «مەن كىممىن؟» دەگەن ولەڭىنەن وقىپ وتىرعاندايمىن. ءبارى مىنەزدەن ەكەن عوي.

جاقسى ءىسىم كەيىنگىگە ونەگە,
جامان ءىسىم توقپاق بولار توبەمە.
قانشا جەردەن ءمىنسىز بولعىم 
كەلگەنمەن,
بۇل مىنەزىم دەگەنىمە كونە مە؟ – دەيدى نۇرلان. راس-اۋ!

ءمىنسىز دەمەكشى, «اقىننىڭ ولەڭى وزىنە تارتادى» – دەگەن ءسوزدىڭ جانى بار. كوركەم بەينەلەردى كوز ەمەس, كوڭىل­­مەن اڭعارۋعا بەيىم نۇرلاننىڭ شىعار­مالارىندا سابىرمەن تەرەڭدە تۇنىپ اعاتىن, تۇبىندە بارىپ تەڭىزگە قۇياتىن ارنالى وزەننىڭ اعىسىنداي ءبىر تاماشا جىلى اعىستى كورەمىن. 

بولات ۇسەنباەۆ,
اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

سوڭعى جاڭالىقتار