پرەزيدەنت شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ماڭىزى قانشالىقتى زور ەكەندىگىن وسىلاي مەڭزەسە كەرەك. سوعان وراي وقىرمان نازارىنا عىلىمي زەرتتەۋلەرىمىزدىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا وسى سالانىڭ بۇگىنگى سيپاتىن بايانداعاندى ءجون كوردىك.
ەلىمىزدەگى شوب-تىڭ احۋالىن تالداۋ ءۇشىن ءبىز 10 ەكونوميكالىق كورسەتكىش قولدانامىز, ولار قاراستىرىلىپ وتىرعان سالانى تولىق سيپاتتاي الادى. ءبىرىنشى كورسەتكىش – ەلدەگى 1000 تۇرعىنعا شاققانداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار سانى. بىزدەگى بۇل كورسەتكىش 13,7 بولسا, الەمدەگى دامىعان ەلدەردە 1000 تۇرعىنعا 30-50 شاعىن كاسىپورىننان كەلەدى. ەندەشە ءالى دە 3 ەسەدەن استام ۇلعايتۋ قاجەت.
ەكىنشى كورسەتكىش – شوب-تا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ بارشا ەڭبەكپەن قامتىلعاندار سانىنا قاتىستى ۇلەسى. بۇل كورسەتكىش اقش-تا – 53 %-دى, جاپونيادا – 71,7%-دى قۇراسا, قازاقستاندا بار بولعانى – 31%.
ۇشىنشىدەن, شاعىن كاسىپورىنداردىڭ شىعارعان ونىمدەرىنىڭ ءىجو-ءنىڭ قۇرامىنداعى ۇلەسى نازارعا الىندى. ءسوز باسىندا ەلباسىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدە 26 % دەگەن ەدىك. ال فرانتسيادا – 50%-عا, گەرمانيادا 57%-عا تەڭ. ياعني بۇل ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنىڭ وزەكتىلىگىن اڭعارتادى.
ءتورتىنشى – شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندارداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى. ءبىزدىڭ ەسەبىمىز ونداي كاسىپورىندارداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ۇلتتىق ەكونوميكامىزداعى ورتاشا كورسەتكىشتەن 1,6 ەسە, ال الدىڭعى قاتارلى ەلدەردەگى وسى سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنەن 8 ەسە تومەن. وسى ورايدا قازاقستاندا بارلىق كاسىپورىنداردىڭ 7-اق پايىزىن قۇرايتىن ءىرى كاسىپورىندار ءىجو-ءنىڭ 70%-ىن وندىرەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
بەسىنشى كورسەتكىش – شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ ەلىمىزدەگى بارشا كاسىپورىندار سانىنداعى الاتىن ۇلەسى. ول 93%-دى قۇراپ وتىر. دەرەكتەر بۇل سالانىڭ ءالى دە بولسا وسال ەكەنىن, وتاندىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى, ويتكەنى جوعاردا ايتىلعان ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبارى دەرلىك تەك شيكىزات ءوندىرۋشى كەن سالالارىندا ەكەنى بەلگىلى.
التىنشى ولشەم – مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكەن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار مەن بەلسەندى ارەكەت ەتىپ وتىرعان كاسىپورىنداردىڭ ارا سالماعى. بۇل كورسەتكىش 90%-دان ءسال جوعارى.
جەتىنشى – شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق قۇرىلىمدارىنىڭ اراسالماعى. جەكە كاسىپكەرلىكتەردىڭ ۇلەسى جىلدان جىلعا ۇلعايىپ, 72%-دان اسىپ جىعىلسا, ال فەرمەرلىك شارۋاشىلىق ۇلگىسىندەگى كاسىپورىندار سوڭعى 10 جىل ىشىندە 2 ەسە قىسقارىپ, 14%-دى, زاڭدى تۇلعا تۇرىندەگى كاسىپورىندار بار بولعانى 15%-دى قۇراپ وتىر. دەمەك, ۇساق جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ زاڭدى تۇلعا قۇرايتىن ىرىلەۋ كاسىپورىنداردان باسىمدىعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تيىمدىلىگىندە عوي دەپ ويلايمىز.
سەگىزىنشى كورسەتكىش – شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى ۇلەسى. بۇگنگى كۇنى شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 42 %-عا جۋىعى بولشەك ساۋدا سالاسىندا. اۋىل شارۋاشىلىعىندا
18%-ى, قۇرىلىستا 2,7%-ى, كولىك پەن بايلانىستا 7,6%-ى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 26%-ى, ال ونەركاسىپتە بار بولعانى 2,9 پايىزى عانا ارەكەت ەتۋدە. وسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا وندىرىلەتىن جالپى ءونىمنىڭ ساۋداداعى ۇلەسى – 23%, اۋىل شارۋاشىلىنداعى ۇلەسى – 12%, قۇرىلىستاعى ۇلەسى – 20%, كولىك پەن بايلانىستا – 9%, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا – 20%, ال ونەركاسىپتە – 16%. ياعني ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن شوب سۋبەكتىلەرى ونەركاسىپ پەن قۇرىلىس سالالارىنا ويىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت ەكەنى تۇسىنىكتى.
توعىزىنشىدان, شوب-تىڭ يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىگىنىڭ دەڭگەيى دە وتەڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ ساۋالناماسىنا جۇگىنسەك, ساۋالناما جۇرگىزىلگەن 19 356 شاعىن كاسىپورىننىڭ تەك قانا 1007-دە يننوۆاتسيالىق قادامدار بايقالعان, بۇل بار بولعانى 5,2 پايىزى دەگەن ءسوز. يننوۆاتسيالىق بەلسەندى كاسىپورىنداردىڭ ساناتىنا ناتيجە بەرسە دە, بەرمەسە دە, ايتەۋىر تالپىنىس جاساعانداردى جاتقىزادى. ونىڭ ىشىندە ءونىمنىڭ جاڭا تۇرلەرىن شىعارۋ نەمەسە جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ, ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ ايتىلادى.
ونىنشى كورسەتكىش كاسىپورىنداردىڭ ءىرى بيزنەسپەن ءوزارا تىعىز بايلانىستا, كووپەراتسيا, ينتەگراتسيا جانە كلاستەرلەۋ ارقىلى ارەكەتتەسۋ دارەجەسى بولىپ تابىلادى. شەتەلدىڭ وزىق تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك, شوب ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اياسىندا, ولارمەن تىعىز بايلانىستا, ءتىپتى ولاردىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا وركەندەپ وتىر. ءبىر عانا مىسال, اتاقتى جاپونيالىق «Toyota Motor Corporation» كورپوراتسياسىنىڭ تاپسىرىسىمەن ءاۆتوموبيلدىڭ قۇرامداس بولشەكتەرىن شىعاراتىن 30 مىڭعا تارتا شاعىن كاسىپورىن ءوزارا ارەكەتتەسىپ جۇمىس جۇرگىزەدى, ويتكەنى كوپ جاعدايدا ءىرى كاسىپورىنعا ۇساق بولشەكتەر ءوندىرۋ مۇلدەم ءتيىمدى ەمەس. وعان قوسىمشا شىعىندانعانشا شاعىن بيزنەستىڭ كومەگىنە جۇگىنگەنى تيىمدىرەك. ياعني ءىرى كاسىپورىن مەن شاعىن كاسىپورىنداردىڭ ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ ارەكەتتەسۋى شوب-تى دامىتۋدىڭ نەگىزگى شارتى دەۋگە بولادى. وكىنىشكە قاراي كسرو-دان مۇراعا قالعان وندىرىستىك ءداستۇر بويىنشا ءبىزدىڭ ەلدەگى ءىرى كاسىپورىندار شاعىن كاسىپورىندارمەن بىرلەسكىسى كەلمەيدى, ولار كىشىگىرىم ءوز بولىمشەلەرىن اشۋعا تىرىسىپ باعادى. شاعىن كاسىپكەرلەرگە سەنىمسىزدىكپەن قارايدى. ءتىپتى ءىرى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ وزدەرى دە نەبىر كۆازيمەملەكەتتىك كاسىپورىندارعا سەنىم ارتىپ, ءتيىمسىز وندىرىستىك قۇرىلىمدارعا جول بەرىپ وتىرعانى سىنعا ىلىگىپ جاتادى.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, بۇگىنگى قازاقستانداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ بىرىكتىرۋشى, قالىپتاستىرۋشى جانە تۇراقتاندىرۋشى كۇشىنە اينالعان جوق. ول ەكونوميكامىزدا سانى بار, ال ساپاسى تومەن قۇرىلىم رەتىندە ورىن الۋدا. بۇل سالانىڭ وركەندەۋىنە سەپتىگى تيەتىن شارالاردىڭ لەگى از ەمەس. شوب-قا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ اركەزدە دە باستى ورىندا تۇرۋى ءتيىس. بۇل ماسەلە كەلەسى اڭگىمەمىزدىڭ ارقاۋى بولماق...
جانكەلدى شىمشىقوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
