شەكتەۋ ەشكىمدى شەتتەتپەيدى
جالپى وتىرىستا اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆتىڭ تانىستىرۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
اتالعان زاڭ جوباسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ, اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردى قۇقىقتىق رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ال بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن كوممۋنيكاتسيالار سالاسىنداعى وزگەرىستەر بىرنەشە باعىتتارعا ارنالعان.
«ولاردى ناقتىلاي تۇسسەك, ەڭ الدىمەن اقپارات سالاسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن: سۋبتيترلەۋدى نەمەسە سۋردواۋدارمانى كەڭىنەن قولدانۋ ارقىلى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ; «بالانىڭ جاسىنا سايكەس كەلەتىن اقپارات» دەگەن ۇعىمدى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ; بالانىڭ بەينەسىن جانە دەربەس دەرەكتەرىن بالانىڭ ءوزىنىڭ نەمەسە ونىڭ زاڭدى وكىلدەرىنىڭ كەلىسىمىنسىز پايدالانۋدى شەكتەۋ جونىندەگى نورمالاردى ەنگىزۋ جولىمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلۋدە», دەدى د.اباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا بولماشى زاڭ بۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن باق قىزمەتىن توقتاتا تۇرۋ جانە تارالىمدى تاركىلەۋ تۇرىندەگى اكىمشىلىك جازالاۋ شارالارىن الىپ تاستاۋ نەمەسە ولاردىڭ اۋىزشا جانە جازباشا سۇراۋ سالۋلارى بويىنشا اقپارات ۇسىنۋ پروتسەسىن رەتكە كەلتىرۋ تەتىكتەرى دە قاراستىرىلادى.
«سۇر تاباقتار» زاڭمەن رەتتەلۋى ءتيىس
بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە رەتتەۋدى قاجەت ەتەتىن سالاداعى سۇيەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – سپۋتنيكتىك تاباقشالاردى پايدالانۋ جايى بولدى. بۇل تۋرالى ءمينيستردىڭ ءوزى ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردى.
«زاڭ جوباسىندا «سپۋتنيكتىك تەلە-راديو حابارلارىن تاراتۋ وپەراتورلارىنىڭ قابىلداعىش قوندىرعىلارىن تاراتۋمەن اينالىساتىن تۇلعالاردى تەلە-راديو حابارلارىن تاراتۋ سۋبەكتىلەرى رەتىندە زاڭنامالىق تۇرعىدان ايقىنداۋ قاجەت» دەپ ناقتىلانعان. بۇل ماسەلە ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى. ويتكەنى ەلىمىزدە قازىرگى كەزدە 600 مىڭعا تارتا وتباسى «سۇر تاباقشالاردى» پايدالانۋدا. ال وسى «سۇر تاباقشالاردا» جادى كارتاسى بولعانىمەن, وندا قازاقستاندىق تەلەارنالار قورعالماعان. بۇل شامامەن 1,5 ميلليون ادام قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىنەن تىس قالىپ وتىرعاندىعىن بىلدىرەدى. وتە وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى دەسەك تە, قولىمىزدا تۇتىنۋشىلارعا ىقپال ەتۋدىڭ شارالارى قاراستىرىلماعان. الايدا, ءبىز وسى كارتالاردى تاراتىپ جۇرگەن ادامداردى قۇقىقتىق كەڭىستىككە شىعارۋدامىز. ولار شىنىمەن دە قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق كەڭىستىگىنەن تىس قالىپ وتىر. ال ەلەكتروندى تولەمدەر ارقىلى تولەنگەن اقشا باسقا ەلدەرگە كەتىپ جاتىر», دەدى د.اباەۆ.
جالاقى جۇمىس تيىمدىلىگىنە قاراي تولەنەدى
مينيستر زاڭ جوباسى اياسىندا باق-قا اكىمشىلىك جۇكتەمەلەر ازايتۋ ماقساتىندا بىرقاتار جەڭىلدىكتەر جاسالاتىنىن ءمالىم ەتتى. ونىڭ ءبىرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ دامۋى ءۇشىن ساپالى زاڭنامالىق بازانى ودان ءارى قالىپتاستىرۋ بولسا, ونىڭ ىشىندە اكىمشىلىك جۇكتەمەلەر مەن شەكتەۋ شارالارىن ازايتۋ ماقساتىندا بىرقاتار جەڭىلدىكتەر دە جاسالادى. سونىمەن قاتار شىندىققا ساي كەلمەيتىن اقپاراتتى تاراتۋعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيۋدە. ايتا كەتەيىك, مۇنداي وزگەرىس مەملەكەتتىك ورگاندارداعى باق-پەن بايلانىس جونىندەگى وكىلەتتى تۇلعاعا ءبىرشاما جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەيدى. ونىڭ ايقىن مىسالى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى باق ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرۋ جاعدايىنا بايلانىستى بولماق.
«قىزمەت تيىمدىلىگىن باعالاۋدى بونۋستىق-بالدىق جۇيەگە بايلانىستىرامىز. ياعني, ەگەر دە ول جاۋاپ بەرمەسە, ونىڭ رەيتينگى تومەندەيدى, سايكەسىنشە ەڭبەكاقىسى دا ازايادى. بىزدە اقپاراتقا قول جەتكىزۋ زاڭى بار, وندا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدى ەسكەرەتىن ءبولىم جۇمىس ىستەيدى. باسشىسى قىزمەتكەردىڭ جۇمىسىنداعى تيىمدىلىكتىڭ نەگىزگى كورسەتكىشىن قاراۋ ارقىلى ماماننىڭ جالاقىسى انىقتالادى. ونداعى كريتەريلەردىڭ ءبىرى رەتىندە باق-پەن جۇمىس دەپ كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار ول ونى قىزمەتىنەن دە بوساتۋعا قۇقىلى», دەدى مينيستر.
وسى ماسەلەگە وراي تىلشىلەر قاۋىمى كەي كەزدەردە مەملەكەتتىك ورگاندار باق ساۋالدارىن نازاردان تىس قالدىراتىنىن العا تارتقان ەدى. ءوز كەزەگىندە د.اباەۆ زاڭ جوباسىندا «رەسمي وكىل» ۇعىمى ەنگىزىلىپ جاتقانىن, رەسمي وكىل ءوز جۇمىسىندا باق-پەن جۇمىسقا تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىنىن ءتۇسىندىردى. بۇدان بولەك, ول بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ ماسەلەسى ءالى دە قىزۋ تالقىلانىپ جاتقانىن ايتتى.
«جولدانعان رەسمي ساۋالعا تولىق ءارى ناقتى جاۋاپ بەرۋ مەرزىمىن ناقتىلاۋعا قاتىستى سوڭعى شەشىم الداعى اپتادا ايقىندالادى دەپ جوسپارلانعان», دەدى د.اباەۆ.
اۆتوماتتى باقىلاۋ كەلەر جىلى ىسكە قوسىلادى
جالپى وتىرىس اياسىندا دەپۋتاتتار تاراپىنان ايتىلعان تاعى ءبىر جايت – ينتەرنەتتە اقپاراتتى باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىنە قاتىستى ماسەلە بولدى. بۇل جۇيە قۇقىققا قايشى كونتەنتتى باقىلايتىن قولدانىستاعى تەتىكتىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلماق.
«تەك, اعىمداعى جىلى ءبىز ءۇش مىڭعا جۋىق سايتتى بۇعاتتادىق. سول سياقتى قۇقىققا قايشى ماتەريالدارعا قاتىستى 270 مىڭعا جۋىق ەسكەرتۋ جولداندى. ياعني لاڭكەستىك, ەكسترەميزم, پورنوگرافيا جانە باسقا دا وسى تەكتەس ماتەريالدارعا تىيىم سالىندى. ماسەلەن, الەۋمەتتىك جەلىدە ماتەريال پايدا بولدى دەلىك. ءبىز بارشا الەۋمەتتىك جەلىنى ءبىر ماتەريال ءۇشىن بۇعاتتاي المايتىنىمىز بەلگىلى. نەگىزگى جۇمىسىمىز ينتەرنەتتە, تەلەديداردا تاراتىلاتىن اقپاراتتى باقىلاۋ بولعاندىقتان, الداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن قولدانىسقا ەنگىزبەكپىز. بۇل جۇيە ينتەرنەتتى باقىلايتىن بولادى. ياعني جەلىدەگى اقپاراتقا شولۋ جۇرگىزەدى. ارينە, ول ءۇشىن ۋاقىت كەرەك, سەبەبى ول وڭاي شارۋا ەمەس», دەگەن داۋرەن اباەۆ جوبانىڭ ءساتتى جۇزەگە اساتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى.
سونىمەن قاتار مينيستر ءسوز ورايى كەلگەندە شالعاي اۋدانداردا ۇيالى بايلانىستى جاقسارتۋدىڭ ءتاسىلى جايىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءتيىستى تۇزەتۋلەر اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ماسەلەسى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەردە قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, قولدانىستاعى زاڭنامادا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى سالۋعا مىندەتتى بولىپ تابىلادى. سولاي دەسەك تە, 500-600 ادام تۇراتىن ەلدى مەكەندە ينفراقۇرىلىمدى تۇرعىزۋ قارجىلىق جاعىنان ءتيىمسىز ەكەنى تۇسىنىكتى.
«سوندىقتان دا راديوجيىلىك سپەكترىن بىرلەسىپ پايدالانۋ مۇمكىندىگىن بەرىپ وتىرمىز. وسى ارقىلى ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى ءۇشىن ينفراقۇرىلىمعا 30 پايىزعا دەيىنگى شىعىندى قىسقارتۋدامىز. بۇل ءوز كەزەگىندە اۋىلدى جەرلەردە ۇيالى بايلانىستىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وعان قوسا, مۇنداي باسەكەلەستىك ورتا تۇرعىندار ءۇشىن ساپالى بايلانىس پەن ارزان تاريفتەر تاڭداۋىنا جول اشىلادى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ايتا كەتەرلىك تاعى ءبىر ماسەلە, ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان زاڭ جوباسىندا باق بەتتەرىندە ازاماتتاردىڭ سۋرەتىن جاريالاۋدىڭ ءتارتىبى دە تياناقتالعان.
كودەكس كەم دەگەندە ون بەس كەن ورنىن اشادى
وتىرىستا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكستىڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. بۇل جونىندە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, كودەكس جوباسى – جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ جۇمىسىندا كەزدەسەتىن كەدەرگىلەردى جويىپ, سالانىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋگە, حالىقارالىق ستاندارتتارعا وتۋگە جانە ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتىپ, سالاعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتۋعا باعىتتالعان. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان گەولوگيا سالاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بويىنشا 104 ەلدىڭ ىشىندە 74-ءشى ورىندا تۇر. ال جەر قويناۋىنىڭ گەولوگيالىق تارتىمدىلىعى جاعىنان 45-ءشى ورىندا. بۇل رەفورما الەمدە بولىپ جاتقان داعدارىس پەن ونىڭ سالدارىنان ينۆەستور تارتۋعا بايلانىستى باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋىنان تۋىنداپ وتىر. ۇلت جوسپارى باعدارلاماسىنىڭ قادامدارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن كودەكس جوباسىنا قاتىستى 600-دەن استام ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار قارالىپ, تالقىلانعان.
«زاڭ جوباسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنىڭ اشىقتىعىن جانە بولجامدىلىعىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار ەڭ ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەنى پايدالانا وتىرىپ, بارلىق پايدالى قازبا ءۇشىن كەلىسىمشارت جاساۋدا وڭتايلاندىرىلعان ءتاسىل ەنگىزىلەدى», دەدى ج.قاسىمبەك.
سونىمەن قاتار كودەكس جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا ءبىر جارىم جىلدىق زەرتتەۋ جۇمىستارى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك ۇسىنىسى ناتيجەسىندە اۋستراليالىق زاڭ مودەلى ۇلگى رەتىندە الىنعان. ويتكەنى الەم بويىنشا اۋستراليانىڭ تاجىريبەسى ۇزدىك دەپ سانالادى جانە ينۆەستورلاردىڭ دا بەرگەن باعاسى وسىنداي. وعان قوسا, اتالعان زاڭ جوباسى ەلىمىزدە گەولوگيالىق بارلاۋدى ساپالى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ جوسپارلانۋدا. مينيستر ءمالىم ەتكەندەي, ماككەنزيدەگى اقش كەڭەسشىلەر ەسەبىنىڭ تۇجىرىمىنا سۇيەنسەك, قازاقستاندا جاپپاي گەولوگيالىق بارلاۋ تەتىگى ىسكە قوسىلسا, ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى كەم دەگەندە 15 كەن ورنىن ءارى تاۋ-كەن رۋداسى ايماقتارىن اشۋعا بولادى.
«ەڭ ماڭىزدىسى, قازاقستاندا گەولوگيالىق بارلاۋ ساپالى ءارى تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلەدى. مىسالى, قازاقستاندا 1 شارشى شاقىرىم جەردى بارلاۋعا 7 اقش دوللارى جۇمسالسا, اۋستراليادا – 167 دوللار, اقش-تا – 87, ال كانادادا 203 دوللار قارجى جۇمسالادى», دەدى ج.قاسىمبەك.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
