بالاسىنا كىم كۇيىپ, جانبايدى. ادامدى قويىپ, ەڭ اياعى جاندىك تە ىشتەن شىققان «شۇبار جىلانىنا» قاتەر تونسە, جان الىپ, جان بەرەدى. «تورعاي ەكەش تورعاي دا, بالاپانىن قورعايدى», دەپ شونا اقىن (سماحان ۇلى) تەگىن ايتپاسا كەرەك.
ەندەشە الەمنىڭ يەسى دە, كيەسى دە سانالاتىن ادامنىڭ ۇرپاعىنا ۇقىپتى بولۋى, بۇل – تاعدىرشەشتى ءىس. ءوزىڭ قانشا جەردەن استا-توك كۇن كەشىپ, اسپانداعى ايدى قولعا العانداي سەزىم جەتەگىندە جۇرگەنىڭمەن, ۇل-قىزىڭ جەتەسىز وسسە ءومىرىڭ ەش كەتەدى. تۇزىڭ سورعا اينالىپ, اينالاڭا قاراي الماي جاسقانشاق, جالتاق بولاسىڭ. مۇنداي سىيىقسىز تىرشىلىكتى باستان كەشكەندەر بۇرىن دا بولعان, قازىر دە جوق ەمەس. ۇكىلەگەن ۇل-قىزدىڭ ۇياتىنىڭ «وتىنا» ورتەنگەندەر از با؟
ەندەشە بالانىڭ يەسى الدىمەن – اتا-انا. وقىماسا دا توقىعانى مول ايتۋلى اقتامبەردى جىراۋدىڭ اناۋ عاسىردىڭ ءبىر سوقتىقپالى كەزىندە ۇرپاعىنا: «بالالارىما وسيەت: قىلماڭىزدار كەپيەت, بىرلىگىڭنەن ايىرىلما, بىرلىكتە بار قاسيەت», دەۋى سودان شىعار. بۇل – ۇلت ۇلىلارىنىڭ ءسوزى.
ول زاماندا دا باي-باعىلان بولعان. ولار الدىمەن جەر تۇتاستىعىن, ۇلت بىرلىگىن, ۇرپاعىنىڭ بەرەكەسىن العا وزدىرىپ وتىرعان ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا بىزگە بايتاق دالا, مول قازىنا بۇيىرعان.
قازىر دە باي-باعىلاندار جوق ەمەس, بار. بىراق ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنىڭ شاراپاتى وزىنەن ارتىلا قويمايدى. ۇل-قىزىن جەكە مەكتەپكە بەرىپ جاتادى. كەيدە ازات ەلدىڭ ۇرپاعىن زاماننىڭ اعىمىن جەلەۋ ەتىپ, بولەكتەي بەرۋ قالاي بولار ەكەن دەگەن وي مازالايدى. ۋاقىت تالابىنان ۇلت تالابى زور ەكەنىن ءبىلۋ ءار قازاققا پارىز عانا ەمەس, قارىز دا. ويتكەنى تاۋەلسىز جۇرتتىڭ كەلەشەگى كوپ جاعدايدا الەۋەتىنە قاراي ەمەس, ۇلتتىڭ ۇيىسۋىنا, ۇلگىسىنە تاۋەلدى ەكەنى ءمالىم. جاعالاسقان جاھاندانۋ داۋىرىندە ۇلتتى ساقتاۋ باستى باعىت ەكەنى دە بەلگىلى. سونى كورەگەندىكپەن بولجاعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ۇلت بىرەگەيلىگىنىڭ ساقتالۋى جونىندە ء«بىرىنشىسى – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى», دەگەن اتالى ءسوزىن ۇعىپ قانا قويماي, بۇلجىتپاي ورىنداۋ ۇلت ۇلانىنا سىن بولىپ تۇر. سول سىننان ۇرپاقتىڭ سۇرىنبەي وتۋىنە الدىڭعى تولقىن سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس.
زاماننىڭ اعىمىنان ۇلتتىڭ ەرتەڭى بيىك تۇراتىنىن ەسكە ۇستاپ, اباي مەڭزەيتىن زاماندى ادام جاسايتىنىن كوكەيدەن شىعارماساق, ۇلت ۇلانىنىڭ ساناسى جاڭعىرىپ قانا قويمايدى, وتانشىلدىق رۋحى اسقاقتاپ, «ەل مەن جەردىڭ يەسى – مەن» دەگەن وتتى سەزىم بولمىسىن جاڭارتىپ, پاراسات-پايىمىن كەڭەيتەدى. بۇل – كوپ جاعدايدا زيالىلارعا, داۋلەتتىلەردىڭ الىمى مەن شالىمىنا, كوپ حالىقتىڭ قارىمىنا, ۇلتتى ۇعىپ, ءتىلىن تەرەڭ تۇسىنۋىنە قاتىستى بولىپ تۇر.
ءيا, اۋقاتتىلاردىڭ ءبىرازى الداعىداي تىرلىك ەتىپ جاتسا, جان باعۋدىڭ قارەكەتىمەن جۇرگەندەر بالالارىن باقشاعا بەرەدى, ودان ورىن تيمەسە اۋىلداعى اتا-انالارىنا جىبەردى. بالانىڭ اتا-انا باۋىرىندا بولعانىنا نە جەتسىن؟! وسى جەردە الەم تانىعان شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ كەڭەس زامانىندا ايتقان ءبىر ويى ويعا ورالادى. قالامگەر مەكتەپ-ينتەرناتتاردىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتا كەلىپ, بۇل جۇيە اتا-انا مەن بالانىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن مەيىرىم شاپاعاتىن, ىزەت ءىلتيپاتىن السىرەتەتىنىن ايتقانى بار ەدى. بۇل دا نەگىزسىز ەمەس سەكىلدى.
تاعى ءبىر شوعىر ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. ولار – اداسقاندار مەن ءتۇزۋ جولدان تايعانداردان ءونىپ-وسكەن ۇل مەن قىز. وسى جايت تا قوعامنىڭ قوردالانعان ماسەلەسىنە اينالىپ تۇرعانىن جوققا شىعارماساق كەرەك. مۇنىڭ بارىنە الدىمەن جاۋاپ بەرەتىن اتا-انا. ازات ەلدىڭ بارلىق اتا-اناسى ۇرپاق تاعدىرىنا كەلگەندە جىككە بولىنبەي, جىگەرلى ىسكە دەن قويىپ جۇدىرىقتاي جۇمىلسا, از ۇلتتىڭ ۇرپاعى الا-قۇلا بولماس ەدى.
سول ۇل مەن قىز تارىداي كەزىندە تاۋداي ۇمىتپەن مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. ارماندارى اسقاق, ۇمىتتەرى زور ۇرپاق ۇستاز الدىنا كەلگەندە ونىڭ قاس-قاباعىنان مەيىرىم كۇتەدى, جىلى ءسوز ەستىسەم دەيدى. ارينە مۇعالىمگە جۇكتەلگەن جۇك ولشەۋسىز. سول جۇكتى جولدا قالدىرماي ۇل مەن قىزدىڭ, اتا-انانىڭ سەنىمىنەن شىعۋ جاۋاپكەرشىلىگى جەڭىل بولماسى بەلگىلى. بۇل ءۇشىن مۇعالىم بۇكىل سانالى ءومىرىن وسى سالاعا ارناۋى كەرەك دەيمىز. بىراق ۇستاز مارتەبەسى, جاسالاتىن جاعداي كوڭىلدەن تولىق شىعىپ جاتسا, ۇستازدار دا ۇلت ۇرپاعىنان ايانباسى راس. بەس ساۋساقتىڭ بىردەي ەمەستىگى سەكىلدى مۇعالىمدەردىڭ دە اراسىندا ءوز ىسىنە ءاتۇستى قارايتىندار از-كەم بار.
جالپى العاندا, مۇعالىم قاسيەتتى ماماندىق. الەم ەلدەرىندە اتا-انا مەن مۇعالىمگە قۇرمەت كورسەتۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. ەلىمىزدە دە ۇلگىلى مۇعالىمدەر جەتكىلىكتى. تەك سولاردى باعالاۋ, ايلىعىن كوتەرىپ, جاعدايىن جاساۋ جاعى كەمشىن سوعىپ جاتىر. مۇعالىمگە جان-جاقتى مۇمكىندىك جاساي الماساق, ءبىلىم ساپاسىنىڭ ارتۋى دا ەكىتالاي. وسى ويدى تۇيىندەي كەلىپ قايتالاپ ايتارىمىز: ۇرپاق تاعدىرىن تاقتايداي جولدا الىپ ءجۇرۋ ءۇشىن: بالا – اتا-انا – مۇعالىم اتتى ۇشتىك بىرلىگىن بەكەمدەي تۇسسەك, قانەكي. بۇل تاۋەلسىز ەلدىڭ بارلىق ازاماتىن جۇمىلدىراتىن جۇمىس بولىپ تۇر.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
