قىج-قىج قايناپ جاتاتىن قاربالاس, قىم-قۋىت تىرلىك ءبىر ءسات دامىلداپ, قوڭىر كۇزدىڭ ادام بويىنا قۋات دارىتىپ, شاتتىق سىيلايتىن شاعى بۇل. ء«وڭىر بەرەكەسى» اتتى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى جارمەڭكەسىن پەتروپاۆلدىقتار اسىعا كۇتەتىن ءسات. بارلىق جيىن-تەرىندى ۇيىمشىلدىقپەن اياقتاعان اۋىلدىقتاردىڭ دا كوڭىل-كۇيى كوتەرىڭكى. استىقتىڭ گەكتار بەرەكەلىلىگى 18,2 تسەنتەردەن اينالىپ, 6,5 ميلليون توننا ريزىقتىڭ جينالۋى جەر-انانىڭ كەڭ قولتىقتى جومارتتىعىمەن قوسا, الا جاز بويى توگىلگەن ماڭداي تەردىڭ, جۇمسالعان ەسەلى ەڭبەكتىڭ اقتالعانىن كورسەتسە كەرەك.
بۇرىندارى قالالىقتار اۋىلدىقتارعا دەمەۋ قولىن سوزىپ جاتاتىن. اسىرەسە, ەگىن وراعى قىزىپ, قىزىل ءدان قىرمانداردا جال-جال بولىپ ۇيىلگەن كەزدە جۇمىس, تەحنيكا كۇشى جەتىسپەگەندىكتەن زاۋىتتار كومەككە كەلەتىن. تىعىرىقتان شىعۋ جولدارى تىنباي ىزدەستىرىلىپ, جۇمىلا كوتەرگەننىڭ جۇگى جەڭىل بولاتىنىن ەكى تاراپ تا جاقسى تۇسىنەتىن. قازىر بۇل ءداستۇر ۇمىتىلدى. نەگىزگى سالماق – اۋىلدىقتاردىڭ يىعىندا. بالكىم, كەي ماسەلەلەر بويىنشا قالالىقتاردان كەيىندەپ قالۋى مۇمكىن. بىراق ەكولوگيالىق تازا ءونىم جونىنەن اتى وزىپ تۇر. سوندىقتان وبلىس ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلاتىن ساتىلىمداردا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە سۇرانىستىڭ جوعارى بولاتىنى سونشالىق, كەيبىرەۋلەر جەتپەي قالعانىنا نالىپ, رەنجىپ جاتادى. بۇل جولعى ء«وڭىر بەرەكەسى» جارمەڭكەسى كەڭ كولەمدە قانات جايىپ, اۋداندارمەن قوسا اگروقۇرىلىمدار, جەكەلەگەن كاسىپكەرلەر, كاسىپورىندار دا ءبىر كىسىدەي جۇمىلا اتسالىستى. ءسويتىپ ءبىر مىڭ تونناعا جۋىق ازىق-ت ۇلىكتىڭ, جەمىس-كوكونىستەردىڭ, مال ازىعىنىڭ جۇزدەن استام تۇرلەرى ساۋداعا شىعارىلدى. الپىسقا تارتا ساۋدا پاۆيلوندارى قۇرىلىپ, ادامداردىڭ قالىڭ لەگى سۇتىشەۆ كوشەسىنەن باستاپ بۋكەتوۆ كوشەسىنە دەيىنگى ارالىقتى قامتىدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىلارىنىڭ جىلقى ەتى – 1400, سيىر مەن قوي ەتى – 1000, قاز – 1200, ۇيرەك – 1000-1100 تەڭگەدەن اسپايدى, بازارلارعا قاراعاندا 15-30 پايىز ارزان بولادى دەگەن بولجامى راستالىپ, ءسوز بەن ءىس ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىپ جاتتى. ءبىر جەردە قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى ءوز ونىمدەرىن ۇسىنسا, ەندى ءبىر جەردە بال, ءسۇت ساۋداسى قىزىپ سالا بەردى. ايىرتاۋ اۋدانىنان كەلگەن ساتۋشى يۋليا زابولوتنايا ءبىر كيلو ىرىمشىك 250 تەڭگە, كاپۋستا 40 تەڭگە تۇراتىنىن, ساپالى ونىمگە سۇرانىس مول ەكەنىن جەتكىزدى. ودان گۇلميرا ماحمەتوۆا ءبىر كيلو ءۇيدىڭ سارى مايىن 1700 تەڭگەگە ساتىپ الىپتى. قالادا 2000-2200 تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك, باعانىڭ قولجەتىمدىلىگى بىردەن سەزىلەدى.
م.جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ ساۋدا الاڭىنا كەلىپ, مال ازىعىنىڭ باعاسىن سۇراستىردىق. ءشوپتىڭ تونناسى – 7 مىڭ, سابان – 2 مىڭ, س ۇلى 23 مىڭ تەڭگەدەن. وسىندا ءبىر تانىسىمىزدى كەزدەيسوق جولىقتىردىق. كارتوپ بيىل از, مۇندا ءبىر كيلوسى 65 تەڭگە ەكەن, 3 قاپ ساتىپ الدىم. پياز 60 تەڭگە, ءسابىز 80 تەڭگە كورىنەدى. كەزەككە كەتىپ بارامىن. كەلەسى جولى دا مىندەتتى تۇردە كەلەمىن, دەيدى ساۋداسىنىڭ جۇرگەنىنە ءماز بولىپ. مامليۋت اۋدانىنان كەلگەن جەكە كاسىپكەرلەر يۋليا حايرۋدينوۆا مەن سەرگەي جۋكوۆ ساتۋعا كورپە-جاستىق شىعارىپتى. بۇلار جەڭىلدىكتى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا نەسيە الىپ, تاپسىرىس ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن. اققايىڭ اۋدانى, استراحانكا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى تامارا شامرينسكايا زەينەت جاسىنان اسسا دا, ۇيدە قول قۋسىرىپ وتىرا الماعانعا ۇقسايدى. ون ساۋساعىنان ونەر تامعان اجەي اشەكەي بۇيىمدار جاساۋمەن, توقۋ ىسىمەن كوپتەن بەرى اينالىسادى ەكەن.
30 توننا ەت, 3 توننا شۇجىق, 8 توننا ءسۇت, وسىنشا ۇن, 3 توننا بال, 75 مىڭ دانا جۇمىرتقا اكەلىندى. ەرتەڭ وڭتۇستىك وڭىرلەردەن 132 توننا كوكونىس جەتكىزىلەدى, دەدى سويلەسكەنىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى التىنبەك ابدوللاەۆ.
اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەسىن اسىقپاي ارالاعان وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ جۇرتشىلىقتىڭ ءوتىنىش-تىلەكتەرىن مۇقيات تىڭدادى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى بۋلاەۆ قالاسىندا شىعارىلاتىن سارى مايدىڭ ساپاسى تومەندەپ كەتكەنىنە رەنىشىن ءبىلدىردى. قۇمار ىرگەباي ۇلى باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا قالا بازارلارىنىڭ دا جايىمەن تانىسقانىن, ساۋدا ورىندارىن جالعا الۋشىلارمەن جۇمىس ءتارتىبىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن, باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ بارلىق شارالارى قولدانىلاتىنىن, سەبەپسىز وسىرۋگە جول بەرىلمەيتىنىن قاداپ ايتتى. جارمەڭكەنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋدى ءتيىستى ورىندارعا تاپسىردى.
جۇرگىزىلگەن مونيتورينگتىك تالداۋ بارىسىندا باعا كوبىنە دەلدالدار تاراپىنان نەگىزسىز وسىرىلەتىنى انىقتالعان. وسىنداي ولقىلىقتاردى بولدىرماۋ, الدىن الۋ ماقساتىمەن «سولتۇستىك» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى جۇمىسىن شيراتا تۇسكەن. تۇراقتاندىرۋ قورىندا 800 توننا كارتوپتىڭ, ارقايسىسى 100 توننالىق پيازدىڭ, ءسابىزدىڭ, قىرىققاباتتىڭ قورى جيناقتالعان. بەكىتكەن باعامەن ساتىلاتىن ازىق-ت ۇلىكتەر بەس قويمادا ساقتاۋلى. مۇندا بىلتىردان قالعان 5 مىڭ ليتر كۇنباعىس مايى, 290 توننا قانت, 31 توننا كۇرىش, 28 توننا قاراقۇمىق بار. ءسابىز تايىنشا اۋدانىنان, پياز بەن كارتوپ «زەنچەنكو جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگىنەن, قىرىققابات «اتامەكەن-اگرو» فيرماسىنان اكەلىنەدى. تىكەلەي بايلانىس جاساۋ ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر, دەيدى «سولتۇستىك» اكك باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گامالي جۇماشەۆ. بۇدان تىسقارى 900 توننا كارتوپ, پياز, ءسابىز جەتكىزۋ ءۇشىن اۋداندارمەن كەلىسىمشارت جاسالعان. الماتى, شىعىس قازاقستان وبلىستارى 25 توننا كۇنباعىس مايىن, 612 توننا قانت, 29 توننا قاراقۇمىق جەتكىزىپ بەرمەكشى. ازىق-ت ۇلىك باعاسى قىمباتتاعان جاعدايدا ساقتاندىرۋ قورى پايدالانىلادى. قولجەتىمدى باعامەن ساۋدالاناتىن ازىق-ت ۇلىكتەر «كوممۋنالدىق», «تايگا», «كورونا», «داريا» سياقتى ءىرى بازارلار مەن ساۋدا ورىندارىندا ورنالاسقان.
ساۋدا-ساتتىققا كوڭىلدەرى تولعان تۇرعىندار وبلىس ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماسىن دا قىزىعا تاماشالادى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
تالعات تانىباەۆ
