ءبىرىنشى كەزەكتە دەنە تاربيەسى جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ىرگەلى دامۋىنىڭ باستى زاڭدىلىقتارىن زەردەلەپ العان ءجون. سودان سوڭ ونىڭ اتقاراتىن قىزمەتى مەن قۇرىلىمىن تاني تۇسۋگە مۇمكىندىك اشىلادى. بۇل بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ دەنە تاربيەسىن قامتاماسىز ەتۋىنە قاجەتتى باستى فاكتورلار.
دەنە تاربيەسى ۇعىمىنىڭ اۋقىمى مەن ارناسى وتە كەڭ. ءبىز ونى تەك دەنەشىنىقتىرۋ ساباعى دەپ تۇسىنسەك قاتەلەسەمىز. كەرىسىنشە, بۇل – ساباقتان دا, مەكتەپتەن دە تىس دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا بايلانىستى شارالار جۇيەسى. ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جۇكتەلگەن قازىرگى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – جەكە تۇلعا تاربيەلەۋ دەسەك, بۇعان دەنە تاربيەسى جۇيەسى زور ۇلەس قوسا الادى. ءارى مۇنداعى وقىتۋ ءتاسىلى جاس ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ىسىمەن قوسا جۇرگىزىلەدى. وسى ارقىلى بولاشاق تۇلعا بويىنداعى بيولوگيالىق-پسيحولوگيالىق قاجەتتىلىكتەردى جان-جاقتى جەتىلدىرۋگە بولادى. ءارى مۇنىڭ ءوزى بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىم مەن ىزگى قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ العاشقى باسپالداعى ىسپەتتەس.
دەنە تاربيەسىندەگى جاڭا تەحنولوگيالار مەن وزىق تاجىريبە دەگەنىمىز قۇرعاق, جالاڭ ۇعىم ەمەس. بۇل ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىق قاعيدالارىمەن ساباقتاستىرىلا قارالماسا, كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرە المايدى. قازىرگى پەدوگوگيكا عىلىمىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى دە – وسى. تۇپتەپ كەلگەندە مۇنىڭ ءمانىسى دەنە تاربيەسىن بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەستەندىرۋ دەگەن ءسوز بولىپ شىعادى. ءار ادامنىڭ ءومىرى – ءوزى ءومىر سۇرگەن ورتانىڭ جەمىسى. سول ورتاداعى دەنە مادەنيەتى – ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ ءبىر باعىتى.
دەنە تاربيەسى جاس جەتكىنشىكتەرگە ساپالى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە بەرۋ ءىسىنىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى. سونداي-اق ول جەكە تۇلعانىڭ جان-جاقتى ءارى قۋاتتى بولىپ ءوسۋىنىڭ ءبىر كەپىلى. وسى ارقىلى وندىرىستىك جانە شىعارماشىلىق ەڭبەككە ءتوزىمدى, ەرىك-جىگەرى مول ادام قالىپتاستىرۋعا ابدەن بولادى. وتانسۇيگىشتىك پەن پاتريوتيزمگە باۋلۋ ىسىنە دە دەنە تاربيەسىنىڭ تيگىزەتىن پايدالى اسەرى جوعارى. بولاشاق ۇرپاق دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋى جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا باعدار الۋى بىزدەرگە, رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىندەگى دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى مۇعالىمدەرىنە دە بايلانىستى.
ءبىز ولارعا جەكە باسىمىز ارقىلى ۇلگى-ونەگە كورسەتە بىلسەك, كوپ نارسەدەن ۇتامىز. وسى ورايدا ارىپتەستەرىمىزدىڭ تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك ازىرلىگىنىڭ دەڭگەيى تەرەڭ بولعانىن قالايمىز. دەنە تاربيەسىنە دە كەشەندى كوزقاراس قاجەت. بۇل باعىتتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جاسى مەن جىنىستىق ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرۋسىز قالماعانى ءجون. بۇل – دەنە تاربيەسىنىڭ جازىلماعان زاڭدىلىعى. پەداگوگيكا سالاسىندا وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇزدىكسىزدىگى دەگەن ۇعىم بار. بۇدان دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى مۇعالىمدەرى دە تىس قالا المايدى. اتالعان ۇزدىكسىزدىك ءۇش باستى قاعيداعا ارقا سۇيەيدى. مۇنىڭ العاشقى بولىگىندە وقۋ-تاربيە ۇدەرىسى جىل بويىنداعى ءارى كوپ جىلعى ساناتقا يە بولۋعا ءتيىس. ەكىنشىدەن, بىرىنەن كەيىن ءبىرى وتكىزىلەتىن ساباق بارىسىنىڭ جۇيەلىلىگى مەن بىرىزدىلىگىن ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارى مول.
ياعني وقۋشىنىڭ بويىندا الدىڭعى ساباقتاردىڭ اسەرىنەن پايدا بولعان جاعىمدى وزگەرىستەر كەلەسى ساباقتاردا ودان ءارى جەتىلىپ, بەكي تۇسسە مۇعالىمنىڭ العا قويعان ماقساتىنىڭ ورىندالعانى. ۇشىنشىدەن, ۇزدىكسىزدىك دەگەن ءسوز دەم الماۋ دەگەن تۇسىنىكتى بىلدىرمەيدى. كەرىسىنشە, دەمالىس جۇمىس قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ مەن ونى ودان ءارى كوتەرۋگە جەتكىلىكتى بولۋعا ءتيىستى.
دەنە تاربيەسىنە دە كەشەندى كوزقاراس كاجەتتىلىگى دەنە جۇكتەمەلەرىنىڭ مولشەرىنە دە قاتىستى. ياعني ونى بىرتە-بىرتە ساتىلاپ جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋ تالاپتارى قويىلسا وقۋشىعا ەشقانداي سالماق تۇسىرمەيدى. ول ونى جەڭىل وتكەرەدى. وسى ادىسپەن وقىتۋ كولەمى مەن قارقىندىلىعىن ۇزدىكسىز كوتەرۋ جولى ۇستالىنسا – جەتەتىن جەتىستىكتەر دە مول بولادى.
دەنە تاربيەسى ساباعى تەك جاتتىعۋلاردى ورىنداۋمەن شەكتەلمەيدى. اتالعان ءپان جاس جەتكىنشىكتەردى ەڭبەكسۇيگىشتىك پەن قاجىرلىلىققا, جىگەرلىلىككە جانە باتىلدىق پەن باتىرلىققا باعىتتاي الادى. بۇل – دەنە تاربيەسى ادامنىڭ تانىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ىشكى جان دۇنيەسى مەن رۋحىنا دا ورەلى وزگەرىستەر اكەلە الاتىن ايرىقشا ءپان.
بۇگىندە ەلىمىزدەگى پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ بەلدى وكىلدەرى دەنە تاربيەسى جەكە تۇلعانىڭ پسيحوفيزيولوگياسىن وزگەرتەتىنى ءارى ءوزىن-ءوزى رەتتەۋگە جول اشاتىنى جونىندەگى تۇجىرىمدارعا كوبىرەك دەن قويادى. وسى دايەكتە شىندىق بار سەكىلدى. ءتۇيىپ ايتقاندا, دەنە قابىلەتى مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ءوزارا ۇيلەسىمى عانا جەكە تۇلعانى قالىپتاستىرۋعا جول اشا الاتىنى ايان.
ماماي مۋرادوۆ,
قاراتوعاي ورتا مەكتەبىنىڭ
دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى
اقتوبە وبلىسى,
مارتوك اۋدانى
