قىرعىزدىڭ كورنەكتى عالىمى وسموناكۋن يبرايموۆ تاياۋدا «ەگەمەندە» جارىق كورگەن ماقالاسىندا قازاق-قىرعىز باۋىرلاستىعى ساياسي امالداردىڭ قۇربانى بولماۋى تيىستىگىن, بۇل مادەني, گەنەتيكالىق, تاريحي ءارى ماڭگىلىككە ۇلاسقان قۇندىلىق ەكەنىن جازا كەلىپ, ءسوزىن بىلاي دەپ تۇيىندەيدى:
«اركىمنىڭ بايلىعى – جاراتۋشى قۇدايدىڭ بەرگەنى. ءومىردىڭ ءمان-ماڭىزى, باقىتى اقشادا ەمەس, زەينەتاقى مەن جاردەماقى كولەمىندە دە ەمەس. ناعىز باقىت – بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتا. باقىت – بىشكەككە جاقىن جەردە زاماناۋي مەگاپوليس الماتى قالاسىنىڭ بولۋىندا جانە وعان قىرعىزدىڭ قالاعان ۋاقىتىندا اۋدارماشىسىز بارا الۋىندا. باقىت كەز كەلگەن قازاقتىڭ ىستىقكولگە قوناق بولىپ, ورتاق اتا-بابامىزدىڭ مەكەنىنە اۋناپ-قۋناپ قايتۋىندا».
تامىز ايىنىڭ سوڭىنا قاراي بىشكەكتە وتكەن «ايتماتوۆ وقۋلارى: مادەني ديالوگتەر» اتتى حالىقارالىق فورۋمعا ءبىزدىڭ دە قاتىسىپ قايتقانىمىز بار. سول جولى قىرعىز اعايىننىڭ استا-توك پەيىلىنە, قوناقجايلىعىنا, ادال نيەتىنە تاعى ءبىر ءتانتى بولعانبىز. حالىقارالىق فورۋمعا الەمنىڭ الۋان ەلىنەن زياتكەرلەر, فيلوسوفتار, جازۋشىلار, مادەنيەت جانە ونەرتانۋشىلار, ساياساتتانۋشىلار قاتىسىپ, ەكى كۇن بويى كەڭىنەن وتىرىپ سۇحبات جاساستى, سىرلاستى, پىكىر الىستى. جينالعان قوناقتاردىڭ بارشاسى ايتماتوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەڭ الدىمەن قىرعىز-قازاق جۇرتىمەن بايلانىستىرا قارادى. ودان ءارى تۇركى تەكتەس حالىقتاردىڭ ورتاق ماقتانىشى رەتىندە سارالاي كەلىپ, اقىر اياعىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى ويشىل رەتىندە باعاسىن بەردى, شىعارماشىلىعىنا تەرەڭ تالداۋلار جاسادى.
سول جيىندا مەن دە قازاقستان دەلەگاتسياسى اتىنان ءسوز الىپ, ايتماتوۆ تۋرالى ويلارىمدى تۇجىرىمداما رەتىندە ۇسىنعان ەدىم. ول تۇجىرىمداما قىسقاشا مىناعان سايادى: قوعامدا كوپتەن بەرى «حرۋششەۆ جىلىمىعى» دەگەن تەرمين قالىپتاسقانى بەلگىلى. بۇل «جىلىمىق» ادەبيەت پەن ونەرگە ەرەكشە سەرپىن بەرگەنى راس. الايدا ۇزاق جىلدار بويى كسرو ۇستانعان ساياسي يدەولوگيانىڭ سالقىنى ول كەزدە دە قالامدى ەركىن سىلتەۋگە مۇمكىندىك بەرمەگەن ەدى. شىعارمالاردىڭ مازمۇنىنان يىقتان باسقان ءزىلباتپان جۇك بارداي الاڭداۋشىلىق, جوعارىدان ۇركۋ, كولەڭكەدەن قورقۋ بايقالاتىن. وسىنداي الماعايىپ داۋىردە, تۋراسىندا ەلۋىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ء«جاميلا» پوۆەسى جارق ەتتى.
بۇل پوۆەست شىن مانىندە «سوۆەتتىك ساناعا» توڭكەرىس جاساعان تۋىندى بولدى. ايتماتوۆ ادامدى تەك قورشاعان قوعامنىڭ تاۋەلدى مۇشەسى عانا ەمەس, ءوز ويى, وزىندىك پىكىرى بار, جۇرەك سەزىمىنە باعىناتىن, جان الەمى قالتارىس-بۇلتارىستى جەكە تۇلعا رەتىندە قاراستىردى. ء«جاميلا» – سول ءداۋىردىڭ ساياساتىن ۇستانعان شىعارما بولاتىن بولسا – باستى كەيىپكەرى سوعىسقا كەتكەن جارىن ءپىر تۇتۋى, كۇيەۋىن جىگەرلەندىرەتىن حاتتار جازىپ, زارىعا كۇتۋى كەرەك ەدى.
ءسويتىپ وتانى ءۇشىن, ەلى ءۇشىن ءوزى دە تىلدا جان بەرىپ, جان الىسىپ ادال ەڭبەك ەتۋى ءتيىس ەدى. بىراق ولاي بولمادى... ءجاميلا ادامدىق سەزىمنىڭ جەتەگىنە ەرىپ, قازاق جىگىتىمەن قاشىپ كەتتى. سىنشىلار تاراپىنان رەزونانس تۋدىرعان دا وسى جايت-تى. كۇيەۋى سوعىستا جۇرگەن ايەلدىڭ باسقا ەر ادامدى ءسۇيىپ قالۋى, ونىڭ ۇستىنە سۇيگەن جىگىتىنىڭ ءوز ۇلتىنان ەمەس, قازاق جىگىتى بولۋى, ونىمەن بىرگە باسى اۋعان جاققا قاشىپ كەتۋى – يدەولوگياعا مۇلدەم جات قىلىق-تى. ول زاماندا ادەبي سىنشىلاردىڭ ءوزى ادەبيەتتى قالىپتاسقان ساياساتتان ءبولىپ قاراي المايتىن.
سىنشىلار دا, ساياساتشىلار دا داعدارىپ قالعان وسى كەزەڭدە جاس قالامگەردىڭ تۋىندىسىن ادەبيەت الەمىندەگى ۇلكەن بەتبۇرىس ەكەنىن العاش بايقاعان مۇحتار اۋەزوۆ بولدى. اۋەزوۆ «ليتەراتۋرنايا گازەتاعا» جاريالاعان ماقالاسىندا ء«جاميلا» پوۆەسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن, ونىڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ كەلبەتى ايقىن, جان دۇنيەسى ءمولدىر, مىنەزگە باي ەكەندىكتەرىن اشىپ جازىپ, جازۋشىنىڭ بولاشاعىنا زور ءۇمىت ارتىپ, ابىزدىق تىلەگىن ايتتى. پوۆەسكە «ناعىز ليريكالىق شىعارما» دەپ جوعارى باعا بەردى. شاعىن دا بولسا اعالىق جىلى كوڭىل, ىستىق ىلتيپاتپەن جازىلعان وسى ماقالا ايتماتوۆتىڭ قالامگەرلىك تۇعىرىن بەكىتە ءتۇستى.
العاشىندا قازاق تىلىندە جارىق كورگەن, كەيىن ورىس تىلىنە اۋدارىلعان بۇل تۋىندى قازاق جازۋشىلارى اراسىندا عانا ەمەس, كسرو كولەمىندە دە ۇلكەن سەرپىلىس تۋدىردى. كەيىن كەڭەستىك كوركەم ءسوزدىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنا اينالعان ءبىرشاما جاس قالامگەرلەر ادەبيەتكە كەلدى, «جاميلاعا» ەلىكتەگەن كوپتەگەن شىعارمالار پايدا بولدى.
مىنەكي, «ايتماتوۆ جىلىمىعى» دەپ وسىنى ايتامىز!
بىشكەك فورۋمىندا تۇجىرىمداما رەتىندە ۇسىنعان بۇل يدەيانى الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن كەلگەن زياتكەرلەر قىزۋ قولداپ جاتتى.
ارينە, ايتماتوۆ الەمى, ونىڭ وقىرمان جۇرەگىنەن ورىن العان تۋىندىلارى از زەرتتەلگەن جوق. الايدا قوعامدىق سانانى ءدۇر سىلكىندىرىپ قانا قويماي, جازۋشىلاردىڭ دا قالامىنا سەنىم ۇيالاتقانى, ۇرەيىن سەيىلتكەنى, ولاردىڭ سۋرەتكەر رەتىندەگى دە ويلاۋ جۇيەسىنە توڭكەرىس اكەلگەندىگى كوپ مويىندالا بەرمەيدى.
ال مۇحتار اۋەزوۆ سول ءمولدىر تۇمانىڭ كوزىن اشۋعا اعالىق قامقورلىعىن كورسەتتى. بۇل ۇلى جازۋشىنىڭ الەم ادەبيەتىنە «اباي جولىنان» كەيىنگى قوسقان تاعى ءبىر ۇلەسى دەر ەدىك.
قىرعىز بەن قازاقتىڭ تاعدىرى ءبىر ەكەندىگىنىڭ تاعى ءبىر ايعاعى رەتىندە 1951-1953 جىلدارداعى «اشكەرەلەۋ ناۋقانىن» ايتۋعا بولادى. «ايت» دەگەندى ايتساڭ, تاريح الدىندا ابىرويىڭ توگىلىپ, «ايتپا» دەگەندى ايتساڭ, باس كەتەتىن زامان ەدى عوي... «تاريحىمىزدى قايتا جازامىز, ادەبيەتىمىزدى قايتا جاسايمىز» دەپ جار سالعان جەلەۋمەن ساياسي يدەولوگياعا قايشى كەلگەن فولكلور اتاۋلىنىڭ بارشاسى دەرلىك قايتا قارالىپ, ساراپتالىپ-سۇرىپتالىپ جاتقان كەز. سول دۇربەلەڭدە قىرعىز حالقىنىڭ الەمدە تەڭدەسى جوق ەپوستىق جىرى «ماناستىڭ» تاعدىرىنا تۇبىرىنەن بالتا شابىلماقشى بولدى. مىڭداعان جىل بويتۇمارداي ساقتاپ كەلگەن جاۋھار مۇرادان ماڭگىگە ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى ءتوندى.
وسى ماقساتتا فرۋنزەدە «ماناس» ەپوسىنىڭ تاريحيلىعى مەن حالىقتىعىن سىلتاۋ ەتكەن بۇكىلوداقتىق تالقى ءوتتى. بۇل تالقىعا وداق كولەمىندەگى ەڭ تاڭداۋلى شىعىستانۋشىلار مەن تۇركولوگتەر, فولكلورشىلار, تاريحشىلار, ادەبيەتتانۋشىلار, جازۋشىلار اعىلىپ كەلدى. ەگەر دە وسى جيىندا قىرعىز اعايىن «ماناستان» ايىرىلار بولسا, وندا قازاقتىڭ دا نەبىر تاماشا ەپوستارى مەن فولكلورى سونىڭ كەبىن كيگەن بولار ەدى.
«ماناس» جىرىن دالانىڭ «يلياداسىنا» بالاپ, سەمەتەيدى – وديسسەياعا تەڭەپ, «قىرعىزداردىڭ ءومىر سالتى, ءداستۇرى, مىنەز-قۇلقى, گەوگرافياسى, ءدىني ءبىلىمى, مەديتسينالىق ساۋاتى, ءبارى-ءبارى وسى ۇلى ەپوپەيادا كورىنىس تاپقان» دەي وتىرىپ, ەپوستىق تىنىستاعى بۇل جىردىڭ ماڭىزى مەن مازمۇنىن جىلىكتەپ-تالداپ, جارىق الەمگە العاش جاريا ەتكەن قازاق عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ بولاتىن. ەندى كوردىڭىز بە, ولەڭ جولدارىنىڭ كوپتىگى جونىنەن «يليادا» مەن «وديسسەيانى» ون وراپ الاتىن, بۇكىل تۇركى تەكتەس حالىقتاردىڭ ءومىر-سالتىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسىنا اينالعان سول «ماناستىڭ» باسىنا شىندىعىندا تاعدىرشەشتى كۇن تۋدى. كونفەرەنتسيادا ا.ك.بوروۆكوۆ دەگەن اۋزىنان وت شاشقان ماسكەۋلىك وكىل بورانداتىپ-شاشىنداتىپ نەگىزگى باياندامانى جاساپ, وعان قوسىمشا بىرنەشە ۇرانداتقان باياندامالار, جاندايشاپ جارىسسوزدەر قوسىلىپ, «ماناستىڭ» تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعاندا الماتىدان ارنايى كەلگەن اكادەميك مۇحتار اۋەزوۆ ءسوز الادى.
مۇقاڭ ءوزىنىڭ ءسوزىن «ماناس» جىرىن جيىرماسىنشى جىلداردىڭ سوڭى, وتىزىنشى جىلداردىڭ باسىنان بەرى زەرتتەپ كەلە جاتقانىنان باستايدى. ءسويتىپ ۇزاق جىلعى وسى ىزدەنىستەرىنىڭ ناتيجەسىن 1935 جىلى كولەمدى ەڭبەك تۇرىندە جازىپ شىققانىن ايتادى. سوڭىنان 1937 جىلى ۇستىنەن قايتا قاراپ, كوپ جەرىن جاڭادان جازىپ, تولىقتىرىپتى. 1942-43 جىلدارى ول زەرتتەۋلەرىن قىرعىز ماماندارى اۆتوردىڭ كەلىسىمىنسىز سوۆەتتىك يدەولوگياعا يكەمدەپ, رەداكتسيالاپتى.
الايدا 1944 جىلى مۇقاڭ زەرتتەۋىن ءوزى قايتا قولعا الىپ, وعان سوڭعى تۇزەتۋلەر جاساپ, رەداكتسيالاپ شىققان ەكەن. سودان بەرى مۇقاڭنىڭ «ماناس» تۋرالى زەرتتەۋلەرى ءۇزىپ-ج ۇلىپ بىرەر گازەتكە شىققانى بولماسا, تۇتاستاي كۇيىندە ءالى جارىق كورمەگەنىن بايان ەتەدى. وسى ىزدەنىستەرىن مۇقاڭ تەك ساعىمباي وروزباقوۆ ايتقان جىر بويىنشا زەرتتەگەنىن, كەيىن 1933 جىلدارى ساياقباي قارالاەۆ نۇسقاسىمەن قايتا ءبىر قاراپ شىققانىن, مولدوباەۆ جىرلاعان «ماناستى» ءوز قۇلاعىمەن ەستىگەنى بولماسا, ءالى قاعازعا تۇسكەنىن كەزدەستىرمەگەنىن ايتادى.
كونفەرەنتسياداعى بايانداماشىلار مەن سويلەۋشىلەردىڭ 99 پايىزى حالىقتىڭ باعا جەتپەس رۋحاني مۇراسىن قۇردىمعا جىبەرگىسى كەلەتىنىنە قىنجىلا وتىرىپ, ۇلى مۇقاڭ ۇزاق-سونار ءسوزىن بىلايشا تۇجىرىمدايدى: «ماناس» نۋجەن سوۆەتسكومۋ كيرگيزسكومۋ نارودۋ, كاك تسەننىي پامياتنيك ەگو پروشلوگو, ي «ماناس» دولجەن بىت يزدان, يزۋچەن!».
كەيىن شىڭعىس ايتماتوۆ مۇحتار شاحانوۆپەن بىرلەسىپ جازعان «عاسىر ايىرىعىنداعى سىرلاسۋ» اتتى كىتابىندا وسى كونفەرەنتسيا ءوتىپ جاتقان كەزدە جۇرەكتەرى لۇپىلدەپ ەسىكتەن سىعالاپ تۇرعاندارىن ەسكە الادى. «كونفەرەنتسيا جابىلا بەرگەن ساتتە, سىرتتان ء«سۇيىنشى! ءسۇيىنشى! ماناستى امان الىپ قالدىق!», «مۇحتار قايدا, سەنى تاپقان اناڭنان اينالدىق, بۇكىل قازاق ەلىنەن اينالدىق!» «اقسارباس! اقسارباس!» دەگەن ايعاي كوتەرىلەدى. قۋانىسقان, قۇشاقتاسقان, كوزىنە جاس العان جۇرت سەڭدەي سوعىلىستى», دەپ جازادى شىقاڭ.
ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىز... كەيىن ءدال وسىنداي داۋ-دامايدىڭ ورتاسىندا قالعان «قىز جىبەكتى» جەتپىسىنشى جىلدارى ماسكەۋدىڭ الپاۋىتتارىنان ج ۇلىپ الىپ بەرگەن شىڭعىس ايماتوۆ ەكەن. بەدەلىن سالىپ, ستسەناريىن بەكىتتىرىپ بەرەدى. بۇگىنگى كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيانىڭ وركەندەپ, كينويندۋستريانىڭ دامىعان تۇسىندا قانشاما كوركەم فيلم ومىرگە كەلىپ جاتسا دا, «قىز جىبەك» ءوزىنىڭ بيىگىندە قالدى, قازاق كينوسىنىڭ قايتالانباس كلاسسيكاسىنا اينالدى. وسىندايدا دوستىق دەگەن تەك ۇلىلارعا عانا ءتان قاسيەت شىعار, ال دوستىققا سىزات ءتۇسىرۋ, بار دوستىقتى باعالاماۋ – ەكى ەلدىڭ, توسكەيدە مالى, توسەكتە باسى قوسىلعان, باۋىرلاس ەلدىڭ تاريحىنان حابارسىز ادامنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن بولار دەگەن ويعا قالاسىڭ.
ءبىلىمدار ءىنىمىز دارحان قىدىرالى ءبىر ماقالاسىندا ءسۇيىنباي مەن قاتاعاننىڭ سىيلاستىعىن, توقتاعۇلدى باۋىرىنا باسقان جامبىل جايىن تەبىرەنە ءسوز ەتەدى. بۇلار شىن مانىندە تەرەڭنەن تارتىلعان تاعىلىمدى, ۇلاعاتتى مىسالدار ەكەنى داۋسىز.
ءسوز ورايىندا ءبىز دە بىلەتىنىمىزدى, ءوزىمىز كۋا بولعان جاعدايدى ايتساق دەيمىز... ول – كومپوزيتور ءىليا جاقانوۆ پەن شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ اعالى-ءىنىلى دوستىعى. قازاق كومپوزيتورى ىلەكەڭ شىقاڭنىڭ ءۇش پوۆەسىنە («شىنارىم مەنىڭ, شىرايلىم», ء«جاميلا», «قوش, گۇلسارى!») بەس ءان جازىپتى. ول اندەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ سوزدەرىن دە ءوزى جازعان. ىلەكەڭنىڭ وسى اندەرى – «اسەل», «دانياردىڭ ءانى», «اسىلىم», ء«جاميلانىڭ ءانى», ء«بيبىجاننىڭ ءانى» قازاق پەن قىرعىز اراسىنا كەڭىنەن تاراپ, ەل ىشىندە حالىقتىق سيپاتقا اينالىپ كەتكەنى جۇرتشىلىققا ايان.
ءىليا جاقانوۆ ءوزىنىڭ «ىقىلاس» اتتى رومانىندا قازاقتىڭ ىقىلاس كۇيشىسى مەن قىرعىزدىڭ كۇرەڭكەي قوبىزشىسى اراسىنداعى دوستىقتى كوركەم تىلمەن تامىلجىتىپ جازعانى دا ەسىمىزدە. ەكى ەلدىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن ەكى دوس قاتار وتىرا قالىپ قوبىزدى جارىسا اڭىراتقان كەزدە, قوبىزدىڭ قىلىنان بۇرقىراپ ءتۇتىن شىعادى ەكەن.
بۇگىنگى ادەبي سىننىڭ مارعاسقالارىنىڭ ءبىرى قۇلبەك ەرگوبەك ايتقان مىنا ءبىر ەستەلىكتى ەستىگەندە ءبىز دە قايران قالعانبىز...
اتاقتى ادەبيەتتانۋشى عالىم, قۇلبەك ەرگوبەكتىڭ رۋحاني اكەسى بەيسەمباي كەنجەباەۆ پەن شىڭعىستىڭ اكەسى تورەقۇل ماسكەۋدە ي.ۆ.ستالين اتىنداعى كۇنشىعىس ەڭبەكشىلەرى كوممۋنيستىك ۋنيۆەرسيتەتىندە بىرگە وقىپتى. ولار اينىماس دوستار بولىپتى. دوستىقتارى سونشالىق, ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرەردە: «ۇيلەنىپ, پەرزەنت كورەرمىز. سوندا بىرىمىزدەن ۇل, بىرىمىزدەن قىز بولىپ جاتسا, اتاستىرايىق, ەكەۋمىز بەل-قۇدا بولايىق. ەگەر ەكەۋمىزدەن دە ۇل بولسا, شىڭعىس قاعاننىڭ اتىن بەرەيىك, ال ەگەر ەكەۋمىزدەن دە قىز بولسا, شولپان دەپ اتايىق» دەپ قول الىسىپ, ءتوس ءتۇيىستىرىپ سەرتتەسىپتى. كەيىن, وتىزىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا ەكى دوس ماسكەۋدەگى تاعى ءبىر جيىندا كەزدەسىپ قالادى عوي... سۇراستىرا كەلسە, ەكەۋىنىڭ دە تۇڭعىشتارى ۇل بوپتى, ەكەۋى دە ۇلدارىنا شىڭعىس دەپ ات قويىپتى. بۇل دا ەجەلدەن كەلە جاتقان ۇلى دوستىقتىڭ جۇرەك تەبىرەنتەر ءبىر كورىنىسى-اۋ!
سول دوستىقتىڭ بەلگىسىنىڭ ءبىرى – الەمگە ايگىلى جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆ, ءبىرى – ماسكەۋدەگى ۆ.سۋريكوۆ اتىنداعى كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىن قازاق اراسىنان تۇڭعىش وقىپ شىققان, ۇلتتىق ونەرىمىزدە قايتالانباس قولتاڭباسى بار مايتالمان سۋرەتشى شىڭعىس كەنجەباەۆ. ومىردە ەشتەڭەنىڭ دە كەزدەيسوق بولمايتىنىنا وسىندايدا كوز جەتەدى. ەرتەڭگى كۇنى الەمگە ءماشھۇر جازۋشى بولاتىن ايتماتوۆتىڭ ەسىمىن قازاقتىڭ ايگىلى ادەبيەتتانۋشى عالىمى بەيسەمباي كەنجەباەۆ قويعان ەكەن!
وسىنداي اتام زاماننان ءجىبى ۇزىلمەي كەلگەن دوستىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن ءبىز دە ءوز كوزىمىزبەن كورگەنىمىز بار... الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە وقىپ جۇرگەن كەزدەگى مىنا ءبىر جاعداي ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. بىزگە جيۆوپيستەن تاماشا سۋرەتشى مۇحيت قالىموۆ ءدارىس بەردى. سول مۇحيت اعامىز لەنينگرادتا, ي.رەپين اتىنداعى كوركەمسۋرەت اكادەمياسىندا سۇيمەنقۇل چوقموروۆپەن بىرگە وقىپتى. ول كەزدە چوقموروۆتىڭ مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قاراش-قاراش وقيعاسى» بويىنشا «قازاقفيلم» مەن «قىرعىزفيلم» بىرىگىپ تۇسىرگەن «اسۋدا اتىلعان وق» اتتى فيلمدە باقتىعۇلدى ويناپ, اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان كەزى.
ءبىز سۇيمەنقۇلدى كينواكتەر رەتىندە عانا سىرتتاي تانيتىنبىز. سويتسەك ول كىسى كەرەمەت مىقتى سۋرەتشى ەكەن. جازعان كارتينالارىن كورگەندە جاعامىزدى ۇستاپ, قايران قالدىق. تالانت قاي سالادا دا تالانت ەكەن عوي! ۇستازىمىز مۇحيت قالىموۆ ونشاقتى سۋرەتشى-ستۋدەنتىن ەرتىپ, فرۋنزەدەگى وسى سۇيمەنقۇل اعانىڭ ۇيىنە قوناققا اپاردى.
ءۇش كۇن بويى كۇندىز دە, تۇندە دە, قىسقاسى, الماتىعا قايتقانشا سۇيمەنقۇل اعا مۇحيت دوسىنىڭ قاسىنان شىققان جوق. ەكەۋىنىڭ اڭگىمەسى ءۇش كۇن بويى تاۋسىلىپ بەرسەشى! ولاردىڭ ۇلتتىق تاريح, ءتول مادەنيەت, حالىقتىق قولونەر جايىنداعى سوزدەرى سول زاماننىڭ تار شەڭبەرىنەن شىعىپ كەتىپ جاتقانىن دا بايقادىق. ال الەمدىك كوركەمسۋرەتتىڭ دامۋ تەندەنتسيالارى, ونىڭ بەت العان باعىت-باعدارى توڭىرەگىندەگى پايىمدارى بىزگە – سۋرەتشى جاستارعا عيبراتتى ساباقتاي بولدى.
مىنەكي, ەكى مىقتىنىڭ رياسىز باۋىرلاستىعىن ءبىز ءوز كوزىمىزبەن كوردىك, اعالاردان ومىرلىك ونەگە الىپ, ريزا بوپ قايتقان ەدىك.
سودان ءبىزدىڭ ۇققانىمىز – ۇلتتاردىڭ دوستىعىنا جەكەلەگەن ۇلىلاردىڭ دا دوستىعى ۇلكەن اسەر ەتەتىنى راس ەكەن. ادام ءومىرى وتكىنشى بولعانىمەن, دوستىق – ومىرشەڭ. قانداي عاجاپ تۇلعا بولسا دا اقىرى ومىردەن وتەدى, ال قارا ورمان حالىق – ماڭگىلىك. قازاق پەن قىرعىزدىڭ ەجەلدەن تاريحى ورتاق, ءتۇپ-تامىرى ءبىر, ءانى مەن كۇيى دە, جىرى دا, سىرى دا ءبىر. بۇل ەشبىر دالەلدى قاجەت ەتپەيتىن اقيقات دۇنيە. ءبىزدى قىنجىلتاتىنى, باسقا ماقساتتى كوزدەگەن كەيبىر ساياسي كۇشتەردىڭ ارزان بەدەل جيناماققا ەكى ەلدىڭ اراسىنا سىنا قاقپاق بولعاندىعى.
بىراق ونداي ويدان دا, ويىننان دا ەشتەڭە ونبەسىن جۇرتشىلىق بىلەدى. الاتاۋدىڭ قوس قاپتالىن مەكەن ەتكەن ەگىز حالىقتىڭ عاسىرلار تەرەڭىنەن سۋسىنداعان باۋىرلاستىعىنا ەشكىم سەلكەۋ تۇسىرە الماسىن دا جۇرت بىلەدى. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – قىرعىز بەن قازاققا ءناسىپ بولعان يگىلىكتەرىمىزگە بوتەن نيەت, سايقال ساياساتتى ارالاستىرمايىق, ولاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي بىلەيىك, اعايىن!
الىبەك اسقاروۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
