01 قاراشا, 2017

دالا دەموكراتياسىن جوعالتپايىق

600 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

توتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن تۇ­گەل تۇگەندەپ, ادامزات اقىل-ويى جەتكەن دەموكراتيا تاجىريبەلەرىنە ءتانتى بولىپ بىتتىك. بۇگىندە جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن مەڭگەرىپ, ءبىلىم مەن عىلىم تەڭىزىندە با­­لىقتاي جۇزگەن «تازا قازاقتار» دا, عايىپتان كەلگەن بايلىقتان باس­تا­رى اينالىپ, وففشورلارداعى شوت­تا­رىنىڭ ەسەبىنەن جاڭىلىپ جۇرگەن «جا­ڭا قازاقتار» دا ءبازبىر ەلدىڭ وزىق دەموكراتياسىن تىلگە تيەك ەتىپ سويلەمەسە, اڭگىمەسىنىڭ تۇزدىعىن كەلىستىرە المايتىن كۇيگە كوشتى. 

دالا دەموكراتياسىن جوعالتپايىق

اقيقاتىن ايتسام, ءدال بۇگىن ماعان بابالاردان ميراس قالعان دالا دەموكراتياسىنان ارتىق «قارا قىلدى قاق جارعان» ادىلدىك جوق سياقتى بولادى دا تۇرادى. ايتپەسە, جەر قايىسقان جوڭعاردى جاۋساتىپ, قۇمىرسقاداي قاپتاعان قىتايدى قالتىراتىپ, ورمانداي قالىڭ ورىسقا قىلىش كوتەرگەن قاھارلى ابىلايعا استىندا جالعىز اتى بار, توقسان ۇشتە جاسى بار قارت جىراۋ: «ابىلاي-اۋ, ابىلاي, مومىنعا كەلىپ بەك بولدىڭ, اتاڭدى بىلمەس قۇل ەدىڭ, اتاڭنىڭ تەگىن سۇراساڭ, ارقار ۇراندى جات ەدىڭ, قاي جەرىڭدە تورە ەدىڭ؟» دەپ قايمىقپاي قارسى كەلىپ, شىندىقتى بەتكە ايتا الار ما ەدى؟

«وكپەڭمەنەن قابىنبا, وتىڭمەنەن جارىلما, ورىسپەنەن سوعىسىپ, باسىنا مۇنشا كوتەرگەن, جۇرتىڭا جاۋلىق ساعىنبا», – دەپ ۇلان-عايىر دالانىڭ بيلىگىن ءبىر ۋىسىنا سىيعىزعان ءور ابىلايدى رايىنان قايتارا الار ما ەدى؟!.

قانداي زامان بولسا دا «قارا قىلدى قاق جارعان» اقيقاتتان اينىماعان اقتام­بەر­دىلەر مەن ۇمبەتەيلەردىڭ ۇلاعا­تىن دە­موكراتيا شىڭى ەمەس دەپ كىم ايتتى؟! حالقىنىڭ قامىن ويلاماعان حان جاڭگىردى «حان ەمەسسىڭ ىلاڭسىڭ, قارا شۇبار جىلانسىڭ» دەپ جەرگە قاراتقان ماحامبەت ەرلىگىنىڭ كۇنى ءوتتى مە؟! دالا­نىڭ شىن­جىر بالاق, شۇبار ءتوس بي-شون­جار­لا­رى قۇنانباي مەن الشىنبايدىڭ جەم­قور­لىعىن «كەم-كەتىك جينالىپتى تاز بەن سوقىر, ارقايسىسى ءوز قۇلقىنىن كوزدەپ وتىر...», دەپ بەتتەرىنە باسىپ, ءبىر اۋىز ولەڭمەن تۇرالاتىپ كەتكەن شوجە اقىننىڭ شىندىقتى شىڭعىرتىپ ايتار العىرلىعى بۇگىنگە دە اۋاداي قاجەت-اۋ!

الايدا, ءدال بۇگىن كوڭىل كۇپتى, كۇدىك كوپ. اينالامىزدا بولىپ جاتقان كەلەڭ­سىز­دىكتەردى كورسەك تە كورمەگەندەي بولىپ, كوز جۇمىپ, اششى شىندىقتى بىلسەك تە بىل­مە­گەندەي بولىپ, اۋىز اشپاي وتىرعان سى­ڭايىمىز بار. قانداستارىمىزدىڭ ءبى­رازى بولجاۋسىز زاماننىڭ ب ۇلىڭعىر بول­مىسىنا بوي الدىرىپ, ەڭبەكتەن دە, ۇلەس­تەن دە قۇر قالىپ, سەندەلگەن سەڭدەي سال­عىرتتىق سيندرومىنا ۇرىندى. ال ەندى ءبىر بولىگى «اۋزى قيسىق بولسا دا بايدىڭ بالاسى سويلەسىن» دەگەندەي, قالتالىلاردىڭ قاباعىن باعىپ, جاپپاي جاعىمپازدىققا بوي الدىردى.

«جاعىمپازدىق» اتتى جۇقپالى كەسەلدىڭ قوعامىمىزدى جاپپاي جايلاعانى سونشالىق, ۇلت مۇددەسىن ۇلىق­تايدى-اۋ دەگەن زيالىلار دا, ەرتەڭگى ور­كەنيەتىمىزدىڭ ۇكىلەگەن ۇمىتىندەي جاس­تا­رىمىز دا بيلىك باسىنداعىلار مەن قال­تالىلاردى ماداقتاۋدىڭ جارىسىنا ءتۇستى. جالعاندىق پەن جانتىقتىق مانساپ قۋعانداردىڭ قۇرالى بولىپ الدى. اقيقاتىندا ءالىپتىڭ ارتىن باققان جال­تاق­تىق پەن بيلىك باسىنداعىلارعا باس شۇل­عي-
تىن جاعىمپازدىق قوعامىمىزدىڭ بو­لاشاعىنا قاۋىپ توندىرگەن قاتەرگە اينال­دى.

ال اسقاق ارمانىمىز – تاۋەلسىزدىك تە­ڭىزىندە ءتاي-ءتاي باسقان مىنا ورتاق شا­ڭى­راعىمىزدا ايتىلماي جاتقان اششى شىن­دىق از ەمەس. ەڭ الدىمەن بيلىك با­سىن­داعىلاردىڭ حالىق الدىنداعى, مەملە­كەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ءجىبى بوساڭسىپ, تازالىقتارىنا كولەڭكە ءتۇستى. ەندەشە اشىنا ايتار اقيقات بىرەۋ – ەڭ الدىمەن ەل ابىرويىن ويلاماي, ەشكىم دە ۇشپاققا شىعا المايدى. ەندىگى تاڭدا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەن بايلىعىن يەلەنگەن بيلىك سالالارىن باسقاراتىن جوعارى لاۋازىمدى قانداستارىمىزدىڭ بارلىعىنا قويىلاتىن ءبىرىنشى تالاپ – تۋعان حالقى مەن تۋعان جەرىنە ادالدىق بولۋعا ءتيىس. تەك ەندى اۋمالى-توكپەلى مىنا زاماندا ەن بايلىققا يە بولىپ, مەملەكەتتىك م ۇلىكتەن مول ۇلەس العان قانداستارىمىز «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىندا تۋعان جەرگە تۋ تىگىپ, ەلىنىڭ ەرتەڭىن, حالقىنىڭ مۇددەسىن, ۇلتىنىڭ بولاشاعىن ويلايتىن پاتريوتتىققا بەت بۇرۋى ەل ءۇشىن اۋاداي قاجەت. قازىرگى ميلليونداردى ساپىرىپ جۇرگەن قالتالى قازاقتار كوكتەن تۇسكەن جوق.

بۇگىنگى كورپورا­تسيالار مەن اكتسيونەرلىك قوعامداردىڭ قو­جا­لارىن دا, ءىرى بانكيرلەردى دە اينالاسى جي­ىرما جىلدىڭ ىشىندە قوياردا قويماي قولدان جاسادىق. سوندىقتان ولار مىنا شىدامى شەكسىز حالقىنىڭ الدىنداعى, تال­قىسى قاتال تاريح الدىنداعى جاۋاپ­كەر­شى­لىكتەرىن جەتە سەزىنە ءبىلۋى پارىز. قولدارىنا شوعىرلانعان مول قارجىنى ەلىمىزدىڭ تۇرالاعان ەكونوميكاسىن كوتەرىپ, ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا, حالىقتىڭ جۇتاعان رۋحاني, مادەني يگىلىكتەرىن جانداندىرىپ, قوعامنىڭ قا­زىر­­گى تىعىرىققا تىرەلگەن الەۋمەتتىك جاع­داي­ىن شۇعىل ساۋىقتىرۋعا جۇمساۋى كەرەك.

قازاققا اششى شىندىقتى قازاقتان باسقا ەشكىم ايتپايدى. ەندەشە بارىمىزدى بار, جوعىمىزدى جوق دەپ ايتار كەز كەلدى. «باس كەسپەك بولسا دا ءتىل كەسپەك جوق» اتتى بابالار ۇلاعات ەتكەن ۇلى ءۇردىستى, «دۇشپان كۇلدىرىپ, دوس جىلاتىپ ايتار» اتتى قاعيداعا نەگىزدەلگەن دالا دەموكراتياسىن جوعالتىپ المايىق...

 

جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قورعايدى

ساياسات • بۇگىن, 08:58

بەينەباقىلاۋ قىلمىسقا توسقاۋىل بولسا يگى

زاڭ مەن ءتارتىپ • بۇگىن, 08:45

ونەر ۇجىمدارى ىنتالاندىرىلدى

ايماقتار • بۇگىن, 08:27