كوكتەمگى جانە جازعى مەزگىل شارۋالار ءۇشىن قولايلى بولعاندىقتان, شابىندىقتاردا تابيعي ءشوپ مول بولىپ, مال ازىعىن دايىنداۋ ناۋقانى ويداعىداي وتكەن بولاتىن. وڭىردە مال قىستاتۋدى قالىپتى وتكىزۋ ءۇشىن بيىل 1 ميلليون 402,6 مىڭ توننا پىشەن دايىنداۋ قاجەت بولسا, وبلىستاعى بارلىق ساناتتاعى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىندا 1 ميلليون 456,9 مىڭ توننا پىشەن دايىندالىپ وتىر. بۇعان قوسا اۋدانداردا 123,3 مىڭ توننا سابان ورىلعان. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, قىستاۋعا تۇسەتىن مال سانىنا قاراي شارۋاشىلىقتارعا 467,5 مىڭ توننا قۇنارلى جەم قاجەت ەكەن. بۇگىنگى تاڭدا اۋداندار ءۇشىن مال ازىعىنا داندىك جۇگەرىنى ەسەپتەمەگەندە 323,9 مىڭ توننا ءداندى داقىلدار بولىنگەن. ەندىگى جەردە قۇنارلى مال ازىعىنا دەگەن قاجەتتىلىكتى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەركىن نارىقتاعى كاسىپكەرلەردەن جانە ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وبلىستارىنان 126,1 مىڭ توننا جەم ساتىپ الۋ قاجەتتىگى تۋىپ تۇر. الداعى ۋاقىتتا سولتۇستىك وبلىستاردان بەلگىلەنگەن مەجەلەدەگى جەم ساتىپ الىنباق.
بيىل وبلىس قۇنارلى جەمازىعىمەن 73,0 پايىزعا قامتاماسىز ەتىلدى. الايدا كەيبىر اۋدانداردا شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بار ەكەن. ايتالىق قاجەتتى ازىقتىڭ مويىنقۇمدا 0,6 پايىزى, تالاستا 1,7 پايىزى, سارىسۋدا 13,8 پايىزى عانا جينالسا, بايزاق, جامبىل, شۋ, قورداي اۋداندارىندا بۇل كورسەتكىش 40-90 پايىز ارالىعىندا. ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا دايىندالعان مال ازىعى قاجەتتىلىكتەن 25,0 مىڭ تونناعا ارتىق بولىپ وتىر. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى مال شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى امانباي قوشامبەكوۆ: «دەمەك, وسى اتالعان اۋدانداردىڭ ەسەبىنەن مويىنقۇم, تالاس اۋداندارى شارۋالارىنىڭ قۇنارلى ازىققا دەگەن سۇرانىسىن ءىشىنارا قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بار. ءبىرىنشى كەزەكتە جەكە سەكتورداعى جانە ۇساق شارۋاشىلىقتارداعى مالدى قۇنارلى ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ جولدارىن قاراستىرۋىمىز كەرەك. وسى ماقساتتا اۋدان اكىمدىكتەرىمەن بىرىگە وتىرىپ, قۇنارلى مال ازىعىن سولتۇستىكتەگى استىقتى وبلىستاردان كەلىسىمشارت نەگىزىندە جەتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ قولعا الىنادى. قاجەتتى مال ازىعىن وزىمىزدە وندىرىلەتىن كوكونىس, باقشا ونىمدەرىنە ايىرباستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى.
سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭدا باسقارما اۋىل اكىمدەرىنە اۋىلداردا, اسىرەسە شالعايدا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردە مال ازىعىمەن ساۋدا جاسايتىن ورىندار ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل ۇسىنىستىڭ الداعى ۋاقىتتاردا قانشالىقتى قولداۋ تاباتىنى بەلگىسىز.
ماسەلەن, وبلىستىڭ بايزاق, جامبىل, مەركى, قورداي جانە شۋ اۋداندارىندا ءىرى تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىنىڭ نەگىزگى بولىگى ورنالاسقان. سوندىقتان دا اعىمداعى جىلى بۇل اۋدانداردا مال ازىعىنىڭ پىشەن جانە سۇرلەم تۇرلەرى جاقسى دايىندالعان. جالپى, اۋدانداردا بارلىعى 5862 مال قىستاتۋ ورنى بار. ونىڭ ىشىندە 1020 مال قىستاتۋ ورنى شالعايداعى جايىلىمداردا, ياعني قۇمدى ايماقتاردا جايعاسقان. وڭىردەگى بارلىق اۋداندار بويىنشا مالشىلارعا ارنالعان 5564 تۇرعىن ءۇي مەن 936 باز تولىق جوندەۋدەن وتكەن.
تابيعاتتىڭ تىلسىم قۇبىلىسىنا شەكتەۋ جوق. وقىس مىنەزدى «كارى قۇدانىڭ» كەيدە تىم ەرتەلەتىپ, ويلاماعان جەردەن كەلىپ قالاتىنى بار. سوندىقتان دا قىستىڭ كوزى قىراۋدا اۋەلى باستىڭ, ودان كەيىن مالدىڭ اماندىعىن ويلاعان ءجون. ماسەلەن, الدىڭعى جىلى وڭىرگە قار ادەتتەگىدەن قالىڭ ءتۇسىپ, الىستاعى مالشى اۋىلدارمەن بايلانىس بولماي قالۋ جاعدايلارى دا ورىن العان ەدى. سونداي-اق مال ازىعىن قىستاۋلارعا جەتكىزۋدە ايتارلىقتاي كەدەرگىلەر تۋىنداپ, ءتىپتى مال شىعىنى دا بولعان. بۇل ورايدا, بيىلعى جىلى دايىندالعان ءشوپتىڭ نەگىزگى بولىگى قىستاۋلارعا جينالعان. سونىمەن قاتار مالشىلاردىڭ ۇيلەرى مەن قورالار دا جوندەۋدەن وتكەن.
كودەلى, ەدەن, ەسقارا ساساي, تەرىسكەندى, بالاق دالا, قوس-شۇرات, كوك-شۇرات, جولبارىستى, دوڭگەلەك, قوسقۇدىق, تورە دەيتىن جەر اتاۋلارى جامبىل وبلىسىنداعى نەگىزگى مال قىستاتۋ قىستاقتارى بولىپ سانالادى. دەگەنمەن بۇل جەرلەردەن قىستىڭ كوزى قىراۋدا مالشىلاردىڭ ءارى-بەرى قاتىناۋى قيىن. الايدا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى مال قىستاتۋ بارىسىندا توتەنشە جاعدايلار تۋىنداعان جاعدايدا پايدالانىلاتىن تەحنيكالاردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتىپ وتىر. «مال شارۋاشىلىعىنداعى ەڭ ماڭىزدى شاق – مال قىستاتۋ ناۋقانى باستالدى. ناۋقان كەزىندە مال شىعىنىنىڭ بولماۋى − كەلەر جىلعى مول ءونىمنىڭ كەپىلى. سوندىقتان اۋدان اكىمدىكتەرى سالالىق مەكەمەلەرمەن بىرگە مال قىستاتۋ شارالارىن تاعى ءبىر رەت پىسىقتاپ, ۇدايى باقىلاۋعا الۋى قاجەت», دەيدى امانباي قوشامبەكوۆ.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
