حالىقارالىق ونەر بايگەسىندە ش.ايتماتوۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قۋاندىق قاسىموۆ حاينەر ميۋللەردىڭ «فيلوكتەت» قويىلىمى مەن جان ءانۋيدىڭ «مەدەيا» مونودراماسىن ساحنالاعان. قازاق تەاترى فەستيۆالدىڭ باس جۇلدەسىنەن بولەك, «ەڭ ۇزدىك ەر ادام» (اكتەر سالاۋات تۇمەنوۆ) جانە «ەڭ ۇزدىك ايەل وبرازى» (قر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى نۇرگۇل جۇباتوۆا) سىيلىقتارىن دا جەڭىپ الدى.
باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى بيىلعى مەرەيتويلىق XXV ماۋسىمىن نازىم حيكمەتتىڭ «شىعىستىڭ شەرلى ماحابباتى» قويىلىمىمەن اشتى. شىعىستاعى ايگىلى «جەتى عاشىقتىڭ» ءبىرى فارحاد پەن شىرىن قيسساسىن باياندايتىن تەرەڭ تۋىندىنى ساحنالاعان مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تۇڭعىشباي ءال-تارازي.
ورال قالاسىنداعى قازاق دراما تەاترى – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارى دۇنيەگە كەلگەنىمەن, بۇگىنگە دەيىن تالاي جەتىستىك, تالاي جەڭىسكە جەتىپ جۇرگەن ماقتاۋلى ۇجىم. وتكەن ماۋسىمنىڭ سوڭىندا عانا تەاترعا داڭقتى جەرلەسىمىز – كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ ەسىمىن بەرۋ جونىندە شەشىم شىققان بولاتىن. ءبىر قىزىعى, جاڭا ماۋسىمنىڭ شىمىلدىعىن اشقان فارحات-شىرىن قويىلىمى الماتىدا ساحنالانعان كەزىندە حاديشا بوكەەۆا مەحمەنبانۋ ءرولىن سومداعان ەكەن.
– مەن ايگىلى ساحنا ساڭلاعى, پروفەسسور حاديشا بوكەەۆانىڭ شاكىرتىمىن. ۇستازىمنىڭ ەسىمى بەرىلگەن قاسيەتتى ساحنادا تۇرىپ, ول كىسىنىڭ ارۋاعى الدىندا باس يگىم كەلەدى. قاسيەتتى اق جايىق وڭىرىنەن تۇلەپ ۇشقان حاديشا اپامىز سوناۋ سانكت-پەتەربۋرگتە ءبىلىم الىپ, قازاق ونەرىنىڭ اتىن بيىككە كوتەردى. ءبىز بۇگىنگى پرەمەرامىزدى سول كىسىنىڭ رۋحىنا ارنايمىز, – دەدى پرەمەرا سوڭىنان ساحناعا كوتەرىلگەن قويىلىم رەجيسسەرى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, ماۋسىمنىڭ العاشقى قويىلىمى انشلاگپەن ءوتتى. باستى رولدەردە ج.جۇباتوۆ, ج.ۆاليۋلليەۆ (فارحاد), ا.ساعادەنوۆا, ا.كايروۆا (شىرىن), ا.اماندىقوۆا, ن.شادىەۆا (مەحمەنبانۋ), قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ە.ەسەندوسوۆ, س.تۇمەنوۆ ء(ۋازىر), قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى گ.شىنتەمىر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى ءا.مامبەتوۆا (كۇتۋشى ايەل) تاعى باسقالارى ونەر كورسەتكەن قويىلىمنىڭ راسىمدىك, پلاستيكالىق شەشىمدەرىنە تەاتر ارتىستەرى تۇگەل قاتىسقان. رەجيسسەرمەن بىرگە سپەكتاكلدىڭ قويۋشى سۋرەتشىسى م.مامبەتوۆ, بالەتمەيستەرى ق.قادىربەكوۆا, مۋزىكامەن كوركەمدەۋشى ە.قاجىموۆ تا ۇيلەسىمدى ەڭبەك ەتكەنى كورىندى.
باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى سوڭعى جىلدارى ۇزدىك جەتىستىكتەرىمەن كورەرمەن قاۋىمدى ءتانتى ەتىپ ءجۇر. ماسەلەن, ورال تەاترى 2015 جىلى كەرچ قالاسىندا وتكەن «بوسپورسكيە اگونى» حالىقارالىق انتيكالىق ونەر فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەسىن, 2016 جىلى ماكەدونيادا وتكەن «ستوبي-2016» انتيكالىق دراما تەاترلار فەستيۆالىنىڭ گرانپري جۇلدەسىن, بىلتىر كۇزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي جانە تاۋەلسىز «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى يرانعايىپتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «ماڭگىلىك ەلدىڭ التىن ادامى» اتتى رەسپۋبليكالىق تەاترلار فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ العان بولاتىن. جاقىن كۇندەرى تەاتر ۇجىمى ارنايى شاقىرۋمەن ماكەدونياعا انتيكالىق دراما تەاترلار فەستيۆالىنە تاعى اتتانباق.
– ءبىز بۇل جولى حالىقارالىق ونەر بايگەسىنە حاينەر ميۋللەردىڭ «فيلوكتەت» قويىلىمىن جانە جان ءانۋيدىڭ «مەدەيا» مونودراماسىن اپارا جاتىرمىز. ەكى سپەكتاكلدى دە ساحنالاعان – ش.ايتماتوۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قۋاندىق قاسىموۆ, – دەيدى تەاتر ديرەكتورى قۋانىش اماندىقوۆ.
جوعارىدا اتالعان ءۇش قويىلىمنان بولەك, مۇندا تاعى ەكى سپەكتاكلدىڭ دايىندىعى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ولار رەجيسسەر سامال ءابۋوۆ دايىنداپ جاتقان «قىسىلعاننان قىز بولدىق» كومەدياسى مەن مۇقان تومانوۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن قويىلاتىن جەرگىلىكتى جازۋشى مۇنايدار بالمولدانىڭ دراماتۋرگيا جانرىنداعى تىرناقالدىسى – «ون ءتورت» دراماسى.
ارينە تەاتر ۇجىمى ءۇشىن ءاربىر جاڭا دۇنيەنى ساحنالاپ شىعارۋ قانشاما كۇش-قۋات, قارجى مەن ۋاقىت تالاپ ەتەتىن كۇردەلى پروتسەسس قوي. قۋانىش سايلاۋ ۇلىنان ءبىر مەزگىلدە 5 پرەمەرا دايىنداپ وتىرعان ورال تەاترى تابىسىنىڭ سىرىن سۇرادىق.
– ءبىزدىڭ تەاتردا اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەر اراسىندا ىشكى ونەر جارىسى, شىعارماشىلىق باسەكەلەستىك قالىپتاسقان, – دەيدى ءوزى دە تالانتتى اكتەر, تانىمال اقىن قۋانىش اماندىقوۆ. – وسىنداي تۆورچەستۆولىق اۋرا قالىپتاسقان سوڭ جۇمىس تا وزدىگىنەن العا باسا بەرەدى. ادەتتە وزگە تەاترلاردا ءبىر قويىلىمعا بۇكىل ۇجىم, ياعني 40-45 اكتەر كىرىسەدى. سوسىن رولگە تالاسادى. «اناۋ شىعا بەرەدى, مىناۋ قالىپ قويا بەرەدى» دەگەن ينتريگا باستالادى. ءبىر-ءبىرىن اياقتان شالۋ كەزدەسەدى. ال بىزدە ونداي مۇلدەم جوق. بىزدە مىسالى سامال ءابۋوۆ ءبىر سپەكتاكل قويعىسى كەلسە, وزىنە كەرەكتى ارتىستەردى, ءوزى ءتىل تابىساتىن ادامداردى جانىنا ۇيىرەدى. ەكىنشى توپ تا, ءۇشىنشى توپ تا سولاي. ءسويتىپ ولاردىڭ اراسىندا جارىس, شىعارماشىلىق باسەكە باستالادى. ولار قالايدا ساحنادا ءوزىن كورسەتۋگە كۇش سالادى. اكتەردىڭ جۇكتەمەسى كوبەيەدى. سوندىقتان ولاردىڭ بوس اڭگىمەگە ۋاقىتى دا بولمايدى. سونىڭ ارقاسىندا بىزدە سپەكتاكلدەر بىرىنەن كەيىن ءبىرى ساحناعا شىعىپ جاتىر. جانە بۇل قويىلىمداردىڭ ارقايسىسىنان ناتيجە بار.
ءبىز باس رەجيسسەر دەگەن لاۋازىمنان باس تارتتىق. بايقاساڭىز, بۇگىندە ەۋروپادا دا, رەسەيدە دە وسى ءۇردىس. باس رەجيسسەر كىمگە باس بولادى؟! مىسالى, مەن ديرەكتور رەتىندە وسى تەاتردىڭ شارۋاشىلىق جاعىن رەتتەۋشى مەنەدجەر عانامىن. كوركەمدىك جەتەكشىمىز بار. تەاتردا ادام ونەر كورۋى كەرەك. اشىق-شاشىق, جەڭىل دۇنيەلەرگە قىزىقپايمىز. ءار سپەكتاكلدىڭ ءبىزدىڭ رەپەرتۋارىمىزعا نە ءۇشىن, قانداي ماقساتپەن الىنىپ جاتقانىن, نە بەرەتىنىن تالقىلاپ الامىز. وسىلايشا ءبىزدىڭ تەاتردا قاپتاعان باستىق جوق. مەن ءوز شارۋاممەن شاۋىپ جۇرەمىن. ءوزىم اكتەر بولعاندىقتان اراسىندا ساحناعا دا شىعىپ جاتامىن. ديرەكتوردىڭ ءبىر ورىنباسارى كورەرمەن جيناۋ, جارناما ماسەلەلەرىمەن اينالىسادى. اكتەر تۆورچەستۆولىق تۇلعا بولعاندىقتان, ونىڭ كوڭىلىن الاڭ قىلاتىن ارتىق جۇك بولماۋ كەرەك. «قامىتتان شىعىپ كەتكەن» اكتەر ساحناعا بەتتەي الماي قالادى. جىلىنا ون سپەكتاكل ەمەس, ءبىر-ەكى قويىلىمدى ارەڭ قوياتىن ۇجىمدار بار. ۇجىم كلان-كلانعا ءبولىنىپ, العا باسىپ جارىسۋعا ەمەس, ارتقا تارتىپ شالىسۋعا كەتەدى, – دەيدى ديرەكتور قۋانىش اماندىقوۆ.
تەاتر باسشىسى ۇجىمنىڭ جوعارىداعىداي جەتىستىكتەرىنە جەتۋىنە وبلىس جانە سالا باسشىلارىنىڭ ەرەكشە قولداۋى دا اسەر ەتكەنىن ايتادى. ويتكەنى حالىقارالىق گاسترولگە شىعىپ, شەتەلدىك فەستيۆالدارعا قاتىسۋ ۇلكەن قارجىنى تالاپ ەتەدى. بۇل ماسەلەنى كوبىنە وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسى عانا شەشە الادى. قۇدايعا شۇكىر, باتىس قازاقستان وبلىستىق تەاترى جىل سايىن شەتەلدىك سايىستارعا قاتىسىپ, تاجىريبەسىن شىڭداپ كەلەدى. جاقىندا عانا ءوڭىر باسشىسى التاي كولگىنوۆتىڭ قولداۋىمەن تەاتر ۇجىمى سۋ جاڭا ەكى كولىككە يە بولعان.
باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى قازاننىڭ 28-30-ى ارالىعىندا جاستار تەاترىندا ءوز رەپەرتۋارىمىزداعى «ترويا ارۋلارى», «ماحامبەت», ء«جاميلا», «قىسقا عۇمىر» قويىلىمدارىن الماتىلىق تالعامپاز كورەرمەننىڭ نازارىنا ۇسىنباقشى. بايقاپ وتىرعانىمىزداي, قايناعان تىرلىك ءجۇرىپ جاتىر. تەاتر باسشىسى قۋانىش سايلاۋ ۇلىمەن اراداعى وسى اڭگىمەمىز دە كولدەنەڭ قوڭىراۋ مەن تەاتردىڭ تىنىمسىز تىرلىگى اراسىندا سان ءبولىنىپ, سان جالعانعانىن ايتا كەتەيىك.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ورال
