– «تەڭىزشەۆرويل» جشس وتاندىق كاسىپكەرلىكتىڭ ىلگەرىلەۋىنە قالاي ىقپال ەتۋدە؟ جەرگىلىكتى قامتۋ تۇرعىسىنان تاپسىرىستار كولەمى بۇگىندە قاي دەڭگەيدە؟ باستىرمالاتا ساۋالدىڭ استىنا العانىمىزعا عافۋ ەتىڭىز, جەرگىلىكتى كاسىپورىندارعا بەرەتىن تاپسىرىستاردىڭ كولەمى وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا قانشالىقتى ارتقانىن نەمەسە كەمىگەنىن دە ايتا كەتسەڭىز.
– سۇراقتارىڭىز وتە ورىندى. الدىمەن «تەڭىزشەۆرويلدىڭ» قازاقستاندىق قامتۋدى دامىتۋ ستراتەگياسىنىڭ باستى اسپەكتىسىن ايتايىن. ول مۇناي-گاز يندۋسترياسىمەن ىنتىماقتاستىق ءۇشىن وزدەرى جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس حالىقارالىق ساپا مەن ستاندارتتاردى ءتۇسىنۋ ماقساتىندا قازىرگى جانە ىقتيمال جابدىقتاۋشىلارمەن جۇمىس جاساۋ بولىپ تابىلادى. جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن قازاقستاندىق تاۋارلار جانە قىزمەتتەر نارىعىن ۇدايى دامىتۋ – كومپانيانىڭ ۇزدىكسىز دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ىرگەتاسى جانە بۇل قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى قۇندىلىقتاردى تۋعىزادى.
كومپانيا قازاقستاندىق قامتۋ بويىنشا مىندەتتەرىن ورىنداۋ ءۇشىن تاۋارلار جانە قىزمەتتەر جابدىقتاۋشىلارىنا ۇزاق مەرزىمدى مۇمكىندىكتەر بەرۋگە ءتيىس. سول سەبەپتى تشو ينفراقۇرىلىمعا, قازاقستاندىق كادرلاردى وقىتۋ جانە جۇمىس ورىندارىن اشۋعا قاجەتتى ينۆەستيتسيانى تارتۋ ارقىلى قازاقستاندىق جابدىقتاۋشىلاردى تۇراقتى دامىتۋدى قولداۋىن جالعاستىرا بەرمەك.
«تەڭىزشەۆرويل» ەل كومپانيالارىنىڭ دامۋىنا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. وسى ماقساتتا جابدىقتاۋشىلاردى جەتىلدىرۋ باعدارلاماسى جاساقتالعان. ءبىزدىڭ ماماندارىمىز بەن ساراپشىلارىمىز كومپانيالارعا بارىپ, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن جانە الەۋەتتەرىمەن تانىسىپ, بىلىكتىلىكتەرىن تەكسەرۋ كەزىندە كەمشىلىكتەردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن وسى باعدارلاماعا جۇگىنەدى. بۇعان قوسا تشو-نىڭ بارلىق جابدىقتاۋشىلارى ساپانى باسقارۋ, ادام رەسۋرستارىن جەتىلدىرۋ جانە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى نەگىزىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى پروتسەستەرمەن جانە پروتسەدۋرالارمەن تانىستىرىلادى. بۇل ولاردىڭ قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋمەن قاتار, ولاردى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, دۇنيە ءجۇزى بويىنشا باسەكەگە قابىلەتتى ۇيىمدار قاتارىنا قوسادى.
بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا عانا كومپانيا قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى پايدالانۋعا 1 ميلليارد اقش دوللارى شاماسىندا قارجى جۇمسادى, ونىڭ 384 ميلليون دوللارى ككج-ۇەقبج اياسىندا ورنىن تاپتى. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 1,9 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ ەدى. 1993 جىلدان باستاپ تشو قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ 22,9 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرىن پايدالاندى.
– وتە كەرەمەت كورسەتكىشتەر ەكەن. ال كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بايلانىستى وقۋ-اعارتۋشىلىق نەمەسە دايارلىق سەكىلدى باعدارلامالار قاراستىرىلعان با؟
– «تەڭىزشەۆرويل» قازىرگى ۋاقىتتا ەۋروپا قايتۋ قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ «شاعىن بيزنەسكە بەرىلەتىن كەڭەس» دەپ اتالاتىن قازاقستانداعى بيزنەستى دامىتۋ باعدارلاماسىن قولدايدى. «بۇل باعدارلاما شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە وسۋگە, دامۋعا جانە جەرگىلىكتى جەر مەن ايماقتىڭ ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسۋلارىنا كومەكتەسەدى.
– تشو – قازاقستانداعى ءىرى بىرلەسكەن كومپانيالاردىڭ ءبىرى. ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك, رۋحاني باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا قوسىپ جاتقان ۇلەسى قانداي؟
– كومپانيامىز ءوزى قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ قىزمەتكەرلەرى مەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ يگىلىگى ءۇشىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ ءارتۇرلى الەۋمەتتىك جوبالارىنا 1,3 ميلليارد اقش دوللارىنان استام قارجى جۇمسادى. «يگىلىك» ەرىكتى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم باعدارلاماسىنىڭ بيىلعى بيۋدجەتى 25 ميلليون دوللاردى قۇرادى. اتالمىش قارجىنىڭ نەگىزگى ۇلەسى وڭىردەگى بالاباقشالار, مەكتەپتەر جانە باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا سالىنۋدا. بىلتىردان بەرى 7 بالاباقشانى, 3 مەكتەپتى, 3 مادەنيەت ءۇيىن, 3 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتاندىرۋ كەشەنىن جانە وبلىس ورتالىعىنداعى رەترو-ساياباقتى پايدالانۋعا بەردىك.
جوعارىداعى باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بارىسىندا 250 ميلليون اقش دوللارىنا جۋىق سوما يگەرىلىپ, 130 جوبا جۇزەگە اسىرىلعان ەكەن. ناتيجەسىندە دارىگەرلەر, مۇعالىمدەر جانە تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر ءۇشىن مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلعانىن ايتا كەتەيىن.
جىلدىق بيۋدجەتى 1 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيا باعدارلاماسى – تشو-نىڭ ايماقتىڭ الەۋمەتتىك سالاسىن دامىتۋعا ارناعان تاعى ءبىر جارقىن باستاماسى. سوڭعى كەزدەرى جۇرگىزىلگەن ۇيىمداستىرۋ شەشىمدەرىنىڭ ناتيجەسىندە كومپانيا الگى باعدارلامانى ءوندىرىس پەن جۇرتشىلىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن ماقساتتارىنا ساي جەتىلدىردى.
جەتى جىل بۇرىن جاسالعان باعدارلاما اياسىندا وتكەن جىلعا دەيىن 50 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ 6-ۋى 2016 جىلعا تيەسىلى. ال بيىل بيۋدجەتى 1,2 ملن دوللاردى قۇراعان باعدارلاما شەڭبەرىندە 7 جوبا قولعا الىنعان. جىل باسىندا اتىراۋ وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا تشو الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيالار باعدارلاماسىنا 1 ميلليون دوللار شاماسىندا قارجى بولگەن ەدى. باعدارلاما ىسكە قوسىلعان ۋاقىتتان بەرى وعان قۇيىلعان ينۆەستيتسيا قۇنى 6 ميلليون دوللاردان اسىپ تۇسەدى. ءسوز اراسىندا ايتا كەتەيىن, ءبىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىز بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىپ جاتىر.
– كومپانيانىڭ ءدال قازىرگى كەزدە جەرگىلىكتى مامانداردى جۇمىسپەن قامتۋ كورسەتكىشى قانداي؟ ولاردىڭ الەۋمەتتىك جانە مەديتسينالىق قورعالۋى تۋرالى دا بىلگىمىز كەلەدى.
– «تەڭىزشەۆرويلدا» جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەردىڭ ۇلەسى 1993 جىلى 50 پايىز بولسا, بۇل كورسەتكىش قازىرگى تاڭدا 84 پايىزعا جەتتى. بىزدەگى جەرگىلىكتى ۇلتتىق باسشىلاردىڭ, جوعارى جانە ورتا بۋىن جەتەكشىلەرىنىڭ ۇلەسى جالپى باسشىلىق قۇرامنىڭ 70 پايىزىن قۇرايدى. كادرلاردى وقىتۋ جانە شىڭداۋ جونىندەگى تۇراقتى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە جاۋاپتى باسشىلىق لاۋازىمدارعا تاعايىندالعان جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەر قاتارى كوبەيە تۇسۋدە. تشو ءوز قىزمەتكەرلەرىنە الەۋمەتتىك باعدارلامالار مەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ سەكىلدى جەڭىلدىكتەر مەن باستامالاردىڭ كەڭەيتىلگەن پاكەتىن ۇسىناتىنىن دا ايتا كەتسەم, ايىپ بولماس.
– وتە دۇرىس ەكەن. اڭگىمەمىزدىڭ سوڭىندا كومپانيانىڭ الداعى جوسپارلارىمەن بولىسسەڭىز.
– 2016 جىلى تشو سەرىكتەستەرى تەڭىز مۇناي-كەن ورنىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى بولىپ تابىلاتىن كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى – ۇڭعى ەرنەۋىندەگى قىسىمدى باسقارۋ جوباسىن (ككج-ۇەقبج) قارجىلاندىرۋ جونىندەگى اقىرعى شەشىمنىڭ قابىلدانعانى تۋرالى جاريالادى. ككج-ۇەقبج نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى بارىنشا تيىمدىلىكتى ارتتىرىپ, قاراجاتتى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ءبىر ۋاقىتتا ورىندالىپ جاتىر. وندىرىستىك قۋاتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا تابىستى تۇردە جۇزەگە اسىرىلعان تشو-نىڭ الدىڭعى ەبز/شگا جوباسى تاجىريبەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ككج ءوندىرىس قۋاتىن جىلىنا شامامەن 12 ميلليون توننا نەمەسە تاۋلىگىنە 260 مىڭ باررەلگە ارتتىردى. وسىلايشا, مۇناي ءوندىرىسىنىڭ جىلدىق كولەمىن شامامەن 39 ميلليون تونناعا نەمەسە تاۋلىگىنە 850 مىڭ باررەلگە جەتكىزۋ كوزدەلەدى.
ۇەقبج اتقىلايتىن ۇڭعىلاردىڭ ەرنەۋلىك قىسىمىن تومەندەتىپ, قولدانىستاعى التى كەشەندى تەحنولوگيالىق جەلىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى قىسىمدى ارتتىرۋ ارقىلى تەڭىز كەن ورنىندا جۇمىس جاسايتىن زاۋىتتاردىڭ تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
قازىرگى تاڭدا ەل اۋماعىنداعى جوبا اياسىندا 20 مىڭنان استام قازاقستاندىق ازامات ەڭبەك ەتەدى, بۇل قازاقستانداعى جوبا قىزمەتكەرلەرى جالپى سانىنىڭ 92 پايىزىن قۇرايدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
