اۋليەاتانىڭ تالاس توپىراعىندا شەجىرەمەن ءورىلىپ, اڭىزبەن كومكەرىلگەن كورنەكتى تاريحي ورىندار كوپ. ماسەلەن, بوز دەگەن ءبيدىڭ تاعدىرىنا قاتىستى بوزتۇمسىق, وزگە دە تاريحي اڭىزداردى قامتيتىن جالبى, اقكەسەنە, جيدەلىبۇلاق سياقتى جەرلەر بايتاق دالامىزدىڭ دەگدارلىعىن كورسەتەتىن كورىكتى جەرلەر. ال تاڭىرقازعان, بورىقازعان تاريحي جەر اتاۋلارى الىپ دالانىڭ اقيقاتىن سيپاتتايتىن, شىندىعىن شەجىرەلەيتىن مەكەن بولىپ ەسەپتەلەدى. تاريحشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, بورىقازعان تومەنگى پالەوليتتىڭ شەلل كەزەڭىنىڭ سوڭعى داۋىرىنەن ساقتالعان قونىس مەكەنى ەكەن. اتالعان تاريحي ورىن تالاس اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاراتاۋ قالاسىنان سولتۇستىك-شىعىسقا قاراي وتىز سەگىز شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. بۇل جەردەن ەكى جاعى بىردەي وڭدەلگەن شاپقىلار, جۇمىر قۇرالدار, ءۇش قىرلى وتكىر قۇرالدار جانە ۇشكىر پىشاقتار كوپتەپ تابىلعان.
اڭىز بويىنشا ەرتە زاماندا تالاس جەرىندە بىرنەشە جىل قاتارىنان قۇرعاقشىلىق بولادى. سۋ ىزدەگەن جۇرت بۇل قۋاڭشىلىقتان شىعار امال تابا الماي قينالادى. سوندا ءبىر ءبورى ەلدىڭ الدىنا شىعىپ ءجۇرىپ وتىرىپتى. ەل دە ءبورىنىڭ سوڭىنان ۇلكەن ۇمىتپەن ەرە بەرەدى. سول ءبورى شولىركەگەن ەلدى باستاپ كەلىپ, دالانىڭ ءتوسىن قازادى. سوندا ءبورىنىڭ قازعان جەرىنەن سۋ شىعىپ, بۇكىل حالىق امان قالعان ەكەن. بۇل جەر سودان بەرى بورىقازعان دەپ اتالىپ كەتكەن دەيدى. بورىقازعان القابى تالاس توپىراعىنىڭ ورتاسىندا. بۇگىندە كيىز ءۇيدىڭ ورنىنداي عانا بولىپ ۇيىلگەن توپىراق بولماسا, بۇل جەردە باسقا بەلگى جوق. تەك حالىق ساناسىندا بورىقازعان دەگەن اتپەن عانا قالعان دالا قويناۋىنداعى قاسيەتتى جەر تامىرىنا تىلسىم جاسىرعان كۇيى تۇر.
وسى تالاس توپىراعىندا بورىقازعان جەرى مەن تاڭىرقازعان تۇراعى قاتار اتالادى. الگى ايتىلعان اڭىز دا ءبىر-بىرىنە جالعاس دۇنيە. كۇندەردىڭ كۇنىندە بورىقازعاننىڭ سۋى تارتىلادى. حالىقتىڭ قايعى-قاسىرەتى قايتا ۇدەي تۇسەدى. ارادا شامالى ۋاقىت وتكەندە سۋ ىزدەگەن حالىق جاپان دالادا تاعى ءبىر جەردىڭ وزىنەن ءوزى قازىلىپ, سۋعا تولىپ تۇرعانىن كورەدى. بۇل سۋدىڭ ءدامى دە ءتاتتى ەكەن. كەيىننەن الگى جەر تاڭىرقازعان اتالىپ كەتكەن ەكەن دەيدى.
تاڭىرقازعان – تاريحشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, پالەوليت تۇراعى. بۇل جەردەن تابىلعان بارلىق تاس بۇيىمدار جالپاق توبەشىكتەن جيناستىرىلعان. ءتىپتى حالىق اراسىندا تاڭىرقازعان تۇراعىنا ەجەلگى اڭشىلار كەلىپ قونىستانعان دەگەن دە پىكىرلەر بار. ايتەۋىر قازاق دالاسىنداعى قاي قيىردىڭ بولماسىن وزىندىك تاريحى مەن تاعدىرى قالىپتاسقان. توپىراقتىڭ تىلسىمىنا ءۇڭىلىپ, تاريحىن تۇگەسىپ ءبىتۋ مۇمكىن ەمەس. تەك دالا قويناۋىنداعى تاريحي تۇراقتار ەستە جوق ەسكى زامانداردىڭ وزىندە دە بۇل مەكەندە ءومىردىڭ بولعانىن, ادامزاتتىڭ مەكەندەگەنىن جانە ولاردىڭ دا وزدەرىنە ءتان مادەنيەتى مەن تىرشىلىگى بولعانىن ايعاقتايدى...
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
