قوس وزەندى تەل ەمگەن

اۋىل – ەلدىڭ ارقاۋى

ورال قالاسىنان 300 شاقىرىم قا­شىق­تىقتا جاتقان قازتالوۆ – اگرارلى ءوڭىر. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى كاسى­بى – مال شارۋاشىلىعى. بۇگىندە اۋىل شارۋا­­شىلىعى سالاسىندا 26 زاڭدى تۇلعا, 590 شارۋا قوجالىعى تىركەلگەن. بار­­لىق ساناتتاعى ءىرى قارا مالى 81939 باس­­تى قۇراسا, قوي مەن ەشكى – 294305 باس, جىل­قى – 23817 باس, تۇيە 188 باسقا جەتىپ­تى. ەسەپ­تەپ قاراساق, بىلتىرمەن سالىس­تى­رعان­دا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ بار­لىق ءتۇرىن وندىرۋدە ءوسىم بار ەكەن. ياعني ەت – 101,9%, ءسۇت – 101,7%, ءجۇن – 107,4%, جۇمىرتقا 101,8%-عا ارتىق وندىرىلگەن.

ارينە, اۋىلداعى اعايىننىڭ باقۋاتى ارتۋىنا تىنىمسىز ەڭبەك قانا ەمەس, مەم­لەكەتتىڭ قولداۋى دا ەرەكشە اسەر ەتتى. «سىباعا», «التىن اسىق», «قۇلان» باعدارلامالارى بويىنشا 12 شارۋا­شى­لىق 129 ملن 630 مىڭ تەڭگە نەسيە الىپ­تى, وسى قارجىعا 16 باس اسىل تۇقىمدى بۇقا, 492 باس سيىر, 400 باس قوي ساۋلىق, 3 باس ايعىر, 80 باس بايتال ساتىپ الىنعان.

«بەرەكە» نەسيەلىك باعدارلاماسى اياسىندا ءىرى قارا بورداقىلاۋمەن اينالى­ساتىن 3 اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىس­تىك كووپەراتيۆى (اوك) جاڭادان قۇرىلدى. بۇگىندە اۋدانداعى 21 كووپەراتيۆ قۇرا­مىنا 1468 تۇرعىن مۇشەلىككە ەنگەن, وندا 7236 باس ءىرى ءمۇيىزدى قارا, سونىڭ ىشىندە 6712 انالىق مال تىركەلگەن. جىل باسىنان بەرى «بەرەكە» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 50 جەكە تۇلعاعا 176 ملن 300 مىڭ تەڭگە نەسيە بەرىلدى.

سونىمەن قاتار «ىنتىماق» نەسيەلىك باعدارلاماسى بويىنشا «جالپاقتال» اوك (توراعاسى د.دوگوروۆ) جالپاق­تال اۋىلىندا, «شىعاناق» اوك (تور­اعاسى ج.اكسالوۆ) قازتالوۆ اۋى­لىن­دا قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 10-15 باس مال سوياتىن, توڭازىتقىش كولىگىمەن قامتىل­عان مال سويۋ پۋنكتىن سالىپ جاتىر.

ال «يگىلىك» باعدارلاماسى بويىنشا 22 جەكە تۇلعا 92 ملن 200 مىڭ تەڭگە نەسيە الۋعا قول جەتكىزدى.

اۋداننىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرى وتكەن جىلى باع­دار­لامانىڭ 11 باعىتى بويىنشا 607,1 ملن تەڭگە مولشەرىندەگى مەملەكەتتىك قول­داۋ قاراجاتقا يە بولعان ەدى. بيىل دا اۋدان بويىنشا 353 شارۋاشىلىق 630,5 ملن تەڭگە كولەمىندە مەملەكەت تارا­پى­نان سۋبسيديالانادى دەپ كۇتىلۋدە.

اۋىلداعى اعايىننىڭ احۋالىن كورسەتەتىن تاعى ءبىر دەرەك, جىل باسىنان بەرى اۋداندا جاڭادان 30 تراكتور, 14 ءتۇرلى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى ساتىپ الىنعان. شارۋا قوجالىقتارى 11 تراكتور مەن 10 تەحنيكانى ليزينگ ارقىلى الىپ وتىر.

كوكتەمدە تاسقىن,

كۇزدە ءشول...

ەل تۇرعىندارى 1994 جىلى قازتالوۆ اۋىلىن باسىپ, تالاي جاندى باس­پا­ناسىز قالدىرعان سۋ تاسقىنىن بىلە­تىن شىعار. سول كەزدە تابيعات تالكەگىنە تۇسكەن قازتالوۆتىقتاردى بۇكىل حالىق بولىپ قولداعان. باستاۋىن رەسەي فەدە­را­تسي­يا­سىنان الاتىن سارىوزەن مەن قاراوزەن كەيدە وسىنداي قاتەر دە كور­سەتەدى. وسىنىڭ ءوزى ەلىمىزدە سۋ رە­سۋرس­تارىن رەتتەۋ ماسەلەسىندە قولعا الار ءىستىڭ كوپ ەكەندىگىن بايقاتىپ تۇر.

ءبىر قۋانارلىعى, سوڭعى جىلدارى باتىس قازاقستان وبلىسىندا سۋ كوزدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ, بۇرىنعى ارنالار­دى قالپىنا كەلتىرۋ, جاڭا جوبالار جاساۋ باعىتىندا ءبىراز جۇمىس جاسال­دى. مىنە, سونىڭ ناتيجەسىندە قازىر قاز­تالوۆ اۋدانىندا جۇيەلى سۋارمالى جەر كولەمى 68411 گا قۇرايدى. مۇنىڭ 22157 گەكتارى سۋرەتتەگىش يماراتتار ارقىلى جۇرگىزىلەدى. مىسالى, «ساكرىل» سۋلاندىرۋ جۇيەسى بويىنشا 14901 گا, «ماماي» سۋلاندىرۋ جۇيەسى بويىنشا 1967 گا جەر سۋلاندىرىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا «ماماي» جانە «ساكرىل» سۋلان­دىرۋ جۇيەلەرىن رەسپۋبليكالىق مەن­شىككە, ياعني «قازسۋشار» اق فيليا­لى­نىڭ تەڭگەرىمىنە الۋ باعىتىن­داعى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر ەكەن.

ەلىمىزدە ءبىر پارادوكس بار: كوكتەمدە سۋ باسىپ كەتەدى, قالعان ۋاقىتتا سۋ جەتپەيدى. مىنە, باتىس قازاقستان وبلىسىن­دا سۋدى ساقتاۋ, تاسقىن سۋدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى جاسالدى. ناقتى قازتالوۆ اۋدانى تۋرالى ايتار بولساق, جۇلدىز اۋىلى تۇسىنداعى كىشى وزەندە ورنالاسقان «جۇلدىز پلوتينا» قۇرىلىسىنا قايتا قۇرۋ-تەحنيكالىق ەكونو­ميكالىق نەگىزدەمەگە نەمەسە ولار­دى قالپىنا كەلتىرۋگە جوبالىق-سمەتا­لىق قۇجاتتاما دايىنداۋ ءۇشىن 2018 جىلعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 6, 550 ملن تەڭگە قاراجات ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.

رەسەي فەدەراتسياسىنان كەلەتىن سۋدى ۇستاۋ جانە تاسقىن سۋدى قاۋىپسىز وتكىزۋ ءۇشىن قازتالوۆ اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى سەكسەنباي اۋىلى تۇسىنان كىشى وزەن سۋ قويماسىنان قۇرىلىس سالۋ جۇمىستارى جوسپارلانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەگە نەمەسە ولاردى قالپىنا كەلتىرۋگە «قازسۋشار» اق ارقىلى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار دايىن­داۋ ءۇشىن 4,800 ملن تەڭگە قاراجاتتى 2018 جىلدىڭ بيۋدجەتىندە قاراستىرۋ كوزدەلۋدە.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قار­جى­لان­دىرىلىپ, اۋدان اۋماعى ارقى­لى وتەتىن «كيروۆ-شەجىن» سۋ ارنا­سى بويىنشا ءىىى كەزەڭدەگى جاڭا قۇرى­لىس جانە قايتا قۇرۋ جۇمىستارىنا 1 ملرد 100 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جۇمىستار جۇر­گىزى­لۋدە. وسى جۇمىستاردى اياقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا 500 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى.

قازتالوۆ –

پاتريوتتار مەكەنى

قازتالوۆ اۋدانى دەگەندە الدىمەن اۋىزعا ورالاتىن ءبىر قۇبىلىس بار. قازتالوۆ – پاتريوتتار مەكەنى. مۇندا تۋعان جەرىن جان-تانىمەن سۇيەتىن جاندار تۇرادى. ءتىپتى كەڭ-بايتاق قازاقستاننىڭ ءار شەتىنە تاراپ كەتكەن, تاعدىردىڭ جازۋى­مەن باسقا وڭىردە تۇراتىن قاز­تالوۆ­تىق­تار دا وسكەن ەلىن, تۋعان جەرىن ۇمىت­پاي, سول ءۇشىن باۋىر ەتىن كەسىپ بەرۋگە ءازىر تۇرادى. وعان كۋا – اۋداننىڭ ءار اۋى­لىندا اۋىل تۇلەكتەرىنىڭ عانا كۇشى­مەن تۇرعىزىلعان عيماراتتار, ەل يگىلى­گىنە جارايتىن ىستەر.

قاراڭىز, قازتالوۆ اۋدانىندا «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا 2009-2017 جىلدار ارالىعىندا جالپى قۇنى 141 ميلليون 760 مىڭ تەڭگە بولاتىن 53 جوبا جۇزەگە اسىپتى.

ولاردىڭ كەيبىرىن عانا ايتا كەتەيىك: اقپاتەر اۋىلىندا كارىم وتەعۇلوۆ جالپى قۇنى 7 ملن 620 مىڭ تەڭگە تۇراتىن ولكەتانۋ مۇراجايىن اشتى, سونداي-اق 3 ملن 500 مىڭ تەڭگەگە «انا مەن بالا» مونۋمەنتىن ورناتتى. مەكتەپ جاتاقحاناسىنىڭ جانىنا بەي­بىت وتەعۇلوۆ, جاسۇلان دۇيسەنعاليەۆ, سامات حاسانوۆ, باۋىرجان مۇقانعا­ليەۆ باستاعان مەكتەپ ۇجىمى 2,5 ملن تەڭگەگە مونشا سالىپ بەردى. بىرىك اۋىلىندا ابزال ناسيوللا 680 مىڭ تەڭگەگە بالا­لار­دىڭ ويىن الاڭىن ورناتىپ بەرسە, اۋىل تۇرعىندارى 1 ملن 650 مىڭ تەڭگە قارجى جيناپ, اعاشۇي, قىزىل­تۋ زيراتتارىن قورشادى. بولاشاق اۋىلىندا «جاڭاتۇرمىس» وندىرىستىك كووپە­راتيۆىنىڭ جەتەكشىسى يساتاي ءابىل­حاتين 620 مىڭ تەڭگەگە «ماڭگىلىك الاۋ» كەشەنىن ورناتتى. بوس­تاندىق اۋى­لىن­دا اۋىل تۇرعىندارى بىرىگىپ 900 مىڭ تەڭگەگە ەسكەرتكىش تاقتا ور­نا­تىپ, 240 مىڭ تەڭگەگە كۇرەس زالى جاب­دىق­تارىن ساتىپ العان. جالپاقتال اۋى­لىن­دا اتقارىلعان ىستەرگە ءتىپتى جان سۇيى­نەدى. ءار جىلعى مەكتەپ تۇلەكتەرى بالا­لار ويىن الاڭىن (1,5 ملن), شاعىن فۋتبول الاڭىن (8 ملن), جاياۋ جۇرگىن­شى­لەر الاڭى مەن سۋبۇرقاق (3,6 ملن), ت.ب. عيما­راتتاردى ورناتىپ, تۋعان اۋىلى­نىڭ ءسان-سالتاناتىن اسىرعان. جەكە كاسىپ­كەر ا.سارسەنعاليەۆ 25 ملن تەڭگە قار­جىسىنا مەشىتكە مۇنارا سالىپ بەرىپتى. جاڭا­جول اۋىلىندا دا مۇن­داي يگى ىستەر وتە كوپ. مۇندا 2 تۇ­ر­عىن ءۇي اسار ادىسىمەن سالىنسا, كومەك­شى اۋىلىندا اۋىلدىق كلۋب تۇرعى­زىل­عان. قازتالوۆتىڭ وزىندە «دوستىق», «نۇرلى باق» ساياباقتارى سالىنىپ, ەسكە الۋ الاڭى, ويىن الاڭى پايدا بول­عان. كوكتەرەكتە ساتىبالدى اۋىل­دىق كلۋبى اۋىل تۇرعىندارى مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ كۇشىمەن جاڭا­دان كوتەرىلگەن. قايىڭدىدا مەكتەپ تۇلەك­تەرى 450 مىڭ تەڭگە قارجى جيناپ, اۋىل بالالارىنا ويىن الاڭىن سالىپ بەرگەن. قاراوبادا دا 2,5 ملن تەڭگە قارجىعا اۋىل بەيىتتەرى قورشا­لىپ, ويىن الاڭى سالىنعان, اۋىلعا كىرە­بەرىس جولعا ادەمى قاقپا – اركا ورنا­­تىل­عان. قاراوزەندىكتەر مەكتەپ جانى­نان مۇراجاي اشۋعا بەلسەنە كىرى­سىپتى. قاراسۋدا اۋىلدىق مەشىت سالى­نىپ, كونە بەيىتتەر قورشالعان. قوشان­كولدە بەلگىلى قوعام قايراتكەرى امان­گەلدى تاسپيحوۆ 700 مىڭ تەڭگە­گە سپورت­تىق قۇرال-جابدىق الىپ بەرگەن. تالدى­اپاندا جەرگىلىكتى شەبەر سامات سەيىت­كەرەەۆ اۋىل كاسىپكەرلەرىنىڭ قولداۋى­مەن «تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى» اتتى كەشەن جاساپ شىققان. تالدى­قۇدىق­تا وتە­گەن كوشەنوۆ مەشىت تۇرعىز­سا, مانار­بەك يدرەسوۆ اۋىلداعى قوعام­­دىق عيما­راتتاردىڭ الدىنا ورنەك­تاس توسە­تىپتى. تەرەڭكولدە دە كونە قورىم­­دار قورشالىپ, اۋىل مەكتەبىنىڭ سپورت­زالىنا جابدىقتار الىنعان.

جاقىندا اۋداندا «جەرلەستەر فورۋ­مى» ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ ءار شەتىنەن 300-دەي قو­ناق كەل­گەن. بۇل «قوس وزەن ەلىنەن» شىق­قان ۇل-قىز­داردىڭ ىنتىماعىن ودان ءارى كۇ­شەيت­­كەن شارا بولدى. «ال­داعى جىل­دارى «رۋ­حاني جاڭعىرۋ» باعدار­لاماسى ايا­سىندا جەرلەستەردىڭ كۇشىمەن اۋداندا تاعى دا 75 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ­دى كوزدەپ وتىرمىز, دەيدى اۋدان باسشىسى ابات اباي ۇلى.

قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»