نەگىزى ۇندەستىك زاڭىنان تۇراتىن ءتىلىمىزدىڭ جاعدايىن قالپىنا كەلتىرۋ ءىسى الدىمەن ونىڭ دىبىستىق جۇيەسىنەن, ونى بەلگىلەپ تاڭبالايتىن ءالىپبيدى تاڭداۋدان باستالعانى دۇرىس بولدى. ويتكەنى قازىرگى كيريلل جازۋىنداعى الىپبيىمىزدەگى باسى ارتىق جات دىبىستار ءتىلىمىزدىڭ ۇندەستىك زاڭىن بۇزعانى بىلاي تۇرسىن, لەكسيكالىق قورى مەن گرامماتيكاسىنا دا نۇقسان كەلتىرە باستادى. ايتقانىمىز جازعانىمىزعا سايكەس كەلمەي, قاتەلىكتەرگە بوي الدىرۋ ادەتكە اينالدى, وزگە تىلدەن ءسوز اۋىسۋ توقتادى, اۋدارمامەن كۇن كورۋگە تۋرا كەلدى, ونىڭ ءوزى ورىس تىلىندەگى تۇپنۇسقاسى بولماسا ۇعىنا المايتىن ماتىندەرگە تاپ بولدىق. قازىرگى قازاق ءتىلىن دامىتۋدىڭ ءبىر جولى – ونىڭ ءتول تابيعاتىنا ساي كەلەتىن ءالىپبي تاڭداۋ ەدى.
ءتىلىمىزدىڭ زاڭدىلىقتارىنا ساي ءالىپبي تاڭداۋىمىز بۇل قازاق ەلىنىڭ ءوزىنىڭ ىشكى ماسەلەسى, مەملەكەتىمىزدىڭ وزىندىك ءتىل ساياساتىنىڭ باعىتى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا انا ءتىلىمىزدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنە, وزگە الەم تىلدەرىمەن تەرەزەسىنىڭ تەڭ بولۋىنا بايلانىستى ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى مەن ۇستانىمىنىڭ مىقتىلىعىنا قوعامنىڭ ريزا ەكەنىن ايتقىم كەلەدى.
ءالىپبي اۋىستىرۋ – ءوز ءتىلىمىزدى ۇمىتىپ, باسقا تىلگە (لاتىن تىلىنە) كوشۋ ەمەس, انا ءتىلىمىزدى تۇلەتىپ, قوعام سۇرانىسىنا ساي ەتۋ, قولدانىس اياسىن ارتتىرىپ, وسى زامانعى عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسكە يكەمدى ءتىل ەتۋ. جاڭا ءالىپبيدى يگەرۋ بۇگىن باستالىپ, ەرتەڭ اياقتالاتىن ماسەلە دەي المايمىز. ول ارنايى بەكىتىلگەننەن كەيىن وزىندىك ەملە ەرەجەلەرى جاسالىپ, كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اساتىن كەشەندى ۇدەرىس. جاڭا ءالىپبيدى يگەرە المايمىز دەپ قورقۋدىڭ, دابىرا قىلۋدىڭ ەش قيسىنى جوق. قايتا انا ءتىلىمىزدى الەمنىڭ دامىعان تىلدەرىنىڭ قاتارىنا قوساتىن جاقسى جاڭالىققا ءۇن قوسىپ, قولداۋ بىلدىرگەن ءجون.
ەندى لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءالىپبيىنىڭ جوباسىنا بايلانىستى ءوز ويىمدى ورتاعا سالايىن. ەلباسى نازارىنا ۇسىنىلعان جاڭا ءالىپبي ءبىزدىڭ گرافيكالىق سانامىزعا ساي ء«بىر ءارىپ – ءبىر دىبىس» ىڭعايىندا جاسالعان. بۇل ۇيرەنۋگە دە, ۇيرەتۋگە دە ىڭعايلى. ءتىلدىڭ زاڭدىلىعىنا دا ساي كەلىپ تۇر. لاتىن گرافيكاسىنداعى 26 تاڭبا تولىق يگەرىلگەن. قازاق ءتىلىنىڭ وزىنە عانا ءتان ء«ا», ء«و», ء«ۇ», «ع», «ڭ» دىبىستارى اپوستروفتارمەن بەرىلگەن. بۇل بىرنەشە تىلدەردە (نەمىس, تۇرىك, ازەربايجان, وزبەك, ت.ب.) بار ۇلگى. ودان قورقۋدىڭ قاجەتى جوق.
جاڭا الىپبيدە كىرمە دىبىستار رەتىندە 4 دىبىستىڭ تاڭباسى (ف, ح, ۆ, چ) الىنعان. بۇل دا قاجەت. ويتكەنى بۇل دىبىستارمەن كوپتەگەن سوزدەر ەنگەن, ولاردى قايتا تاڭبالاپ شاتاسۋشىلىق تۋدىرۋدىڭ قاجەتى جوق. تەك «چ» دىبىسىن تۇركى حالىقتارىندا جانە ءوزىمىزدىڭ وڭتۇستىكتەگى اعايىنداردىڭ تىلدىك مادەنيەتىندە بار دەپ الۋدىڭ قيسىنى جوق سياقتى. بۇل دىبىستى «ش» دىبىسىمەن ايتۋعا ابدەن بولادى.
جازۋ – اسا جاۋاپتى ءىس, ويتكەنى جازۋ دۇرىس قابىلدانباسا, ول تۇتاستاي ءتىلدى وزگەرتىپ جىبەرەدى. بىزدە اۋەلى تىلدىك زاڭدىلىقتى قولدان جاساپ الىپ, سونان سوڭ ءتىلدى سول زاڭدىلىققا بەيىمدەۋگە تىرىسۋشىلىق كەزدەسەدى. مۇندايعا جول بەرۋگە بولمايدى. ءتىل ماماندارى باس قوسىپ ءبىر شەشىمگە كەلگەنى ءجون. جالپى, جاڭا ءالىپبي ەشقانداي داۋ تۋعىزباۋى كەرەك. ابايشا ايتساق, تىلگە جەڭىل, جۇرەككە جىلى تيەتىن ءھام اينالاسى تەپ-تەگىس جۇمىر بولعانى دۇرىس. جان-جاقتى ويلانىپ جاسالعان وسىنداي مۇلتىكسىز ءالىپبي عانا قازاق ءتىلىن دامىتىپ, قولدانىس اياسىن كەڭەيتىپ, الەم تىلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسادى.
امان اباسيلوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
