قورعا قاراجات جيناقتاۋدى توقتاتپاعان دۇرىس

– ەرىك ابەن ۇلى, ەلباسى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينا­لىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ­گە اسىقپاۋدى تاپسىردى. قازىر ساقتاندىرۋ قورىنىڭ جۇمى­سى قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ بيىل­عى شىلدە ايىنان قورعا جار­نا تولەي باستاعان جۇمىس بەرۋشى­لەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر تولەم­دى جۇرگىزىپ جاتىر ما, الدە توقتاتتى ما؟

– مەملەكەت باسشىسىن الاڭ­داتىپ وتىرعان باستى ماسەلە – 3 ميل­ليونعا جۋىق ازاماتتىڭ مار­تەبەسى انىقتالماي قالۋى. ەر­تەڭگى كۇنى مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن كەزدە بۇل ازاماتتار ەشقانداي سانات­قا قوسىلماي, مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسىمەن قامتىلماي قال­عالى تۇر. سوندىقتان ەلباسى بىز­گە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇر­گەن ەل تۇرعىندارىن انىقتاپ, بىر­جاقتى شەشۋدى تاپسىردى. قازىر­گى تاڭدا دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگى, ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى, باس­قا دا ۆەدومستۆولار بىرىگىپ ۇلكەن جۇمىس توبىن قۇرىپ, قاي­تا­دان ەل ازاماتتارىنا ساناق جۇر­گىزىپ, ساناتىن انىقتاپ جاتىر. وسى اۋقىمدى شارۋا اياقتالعاننان كەيىن ۇكىمەتكە ەسەپ بەرەمىز. سو­دان كەيىن مەديتسينالىق ساقتان­د­ىرۋ جۇيەسى قاي جىلدان باستاپ ەنگىزىلەتىنى تۋرالى ناقتى شەشىم قابىلداناتىن بولادى.

ءبىزدىڭ بولجام بويىنشا, سوڭعى شەشىم بيىلعى جەلتوقسان ايىندا شىعىپ قالۋعا ءتيىس. نەگىزى باسىندا ءبىز­دىڭ ەسەپتەۋىمىز بويىن­شا, تۇراق­تى تابىسى جوق, ءوزىن-ءوزى جۇمىس­پەن قامتىپ جۇرگەندەردىڭ سانى شا­م­امەن 2 ميلليونداي بول­عان. ولار­دى مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسىنە كىرگىزۋ ءۇشىن قوسىم­شا 30 ملرد قارجى كەرەك دەپ بولجاعانبىز. بىراق ولاردىڭ سانى قازىرگى كەزدە 2 ملن 700 مىڭ ادام بولدى. ادام سانى كوبەيگەن سايىن قاجەتتى قارجى كولەمى دە وسەتىنى بەلگىلى. بۇل قارجىنى كىم بەرەدى, ماسەلە – سوندا. مارتەبەسى بەلگىسىز ازاماتتاردى مەملەكەتتىڭ موينىنا ارتىپ قويۋعا تاعى بولمايدى. ون­سىز دا مەملەكەت 14 ساناتتاعى 10 ميل­ليونداي ادام ءۇشىن جارنا تولە­گەلى وتىر. ال ولار جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامدار بولسا, وندا وزدەرى ءۇشىن ءوزى قورعا جارنا تولەۋى ءتيىس. نە دە بولسا, بۇل ۇلكەن ساراپتامالىق جۇمىس بولىپ تۇر.

– ساقتاندىرۋ قورىنا قارجى جي­ناۋ بيىلعى شىلدە ايىندا باس­تال­عانى بەلگىلى. وسى ءۇش اي­دىڭ ىشىندە قانشا قاراجات جينالدى؟

– جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ ەسەبىنەن قورعا ءۇش ايدىڭ ىشىندە كەلىپ تۇسكەن قارجىنىڭ كولەمى 10 ميللياردقا جۋىق­تادى. بۇل – وتە جاقسى قار­قىن. جاڭا جىلعا دەيىن قارجى كولەمى 25 ميللياردقا جۋىقتايدى دەپ بولجاپ وتىرمىز.

– سوندا ناقتى شەشىم شىق­پاسا دا جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر قورعا جارنا تولەي بەرە مە؟ مەديتسي­نالىق ساق­تاندىرۋ جۇيەسى قاشان ەنگىزى­لەتىنى ءالى بەلگىسىز دەگەنىم عوي...

– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورىنا جارنا تولەۋ توقتاعان جوق, ءجۇرىپ جاتىر. قور العاش قۇرىلعان كەزدە «ەش­كىم قورعا جارنا قۇيمايدى» دەگەن پەسسيميستىك كوزقاراستار بول­عا­نىن بىلەسىزدەر. بىراق ونىڭ ءبارى بەكەر بولىپ شىقتى. قازىر جۇ­مىس بەرۋشىلەر دە, كاسىپكەرلەر دە وز­دەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزى­نىپ, قورعا بەلسەندى تۇردە اي سا­يىن جارنا تولەپ وتىر. سالىق قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ ارقاسىندا جارنا تولەۋشىلەردىڭ قاتارى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. بۇل قارقىن توقتاماسا, ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ دە جەڭىلدەي تۇسپەك. 

– كەلەسى جىلى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا مەملەكەت 14 ساناتتاعى ازاماتتار ءۇشىن جارنا تولەي باستاۋعا ءتيىس. ەگەر مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ە­نگىزۋ بەلگىسىز مەرزىمگە شەگەرىلسە, جارنا جيناۋ جاعدايى نە بولماق؟

– مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى قاي جىلى ەنگىزىلەدى, مەم­لە­كەت سول جىلدان باستاپ جارنا قۇيۋدى باستايدى. ول ءۇشىن ناق­تى شەشىم كەرەك. بىراق ءبىزدىڭ ۇسىنى­سىمىز – مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسىنىڭ پايداسىن ەل كورۋ ءۇشىن قورعا قاراجات جيناۋدى توقتاتپاعان دۇرىس. بۇل رەفورمانى ەنگىزۋدەگى باستى ماقسات – حالىققا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىز­مەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ەلدى جەت­­كىلىكتى تۇردە ءدارى-دارمەكپەن قام­­ت­ا­ماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك دەن­ساۋ­لىق ۇيىمدارىنداعى كەزەك ماسەلەسى مەن ماماندار تاپشى­لى­عىن جويۋ. موينىمىزداعى وسى مىن­دەتتەمەلەردى ورىنداپ, ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ شىنىمەن پايدالى ەكەنىنە ەلدىڭ كوزىن جەتكىزۋ ءۇشىن بىزگە بيۋدجەتتەن بولىنەتىن جانە قورداعى قاراجاتتى قوسقاندا, كەمى 300 ميللياردتاي قارجى كەرەك. نەگىزىندە وتاندىق مەديتسينانى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا جەتكىزۋ ءۇشىن وسى سالاعا بولىنەتىن قارجى كولەمىن ىشكى جالپى ءونىم كولەمىمەن ەسەپتەگەندە كەم دەگەندە 4 پايىزعا جەتكىزۋ كەرەك. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ مەديتسيناعا جۇمساپ وتىرعان قارجىسى 3 پايىزدان اسپاي­دى. سوندىقتان قورعا تولە­نەت­ىن جارنانى توقتاتپاساق, قار­جى بيىل – 25 ميلليارد, 2018 جى­لى 100 ميللياردقا جۋىقتاۋى مۇم­كىن. كەيىن باسقا دا جارنا تو­لەۋ­شىلەر قاتارعا قوسىلعان كەزدە قاجەتتى قاراجات جينالادى دا مىندەتتەمەلەر تولىققاندى ورىن­دالىپ, ساقتاندىرۋدىڭ ارقا­سىن­دا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسى جاقسارعانىنا حالىق كۋا بولا الادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار.

– ال بۇگىنگە دەيىن جيناقتال­عان قاراجات قايدا ساقتالىپ تۇر, ونىڭ ءارى قارايعى تاعدىرى قالاي بولماق؟

– قورعا بۇگىنگە دەيىن جيناقتال­عان قارجى ۇلتتىق بانكتىڭ ەسەپ­شوتىندا جاتىر. ول قارجىعا ەشكىم­نىڭ دە قول سۇعۋعا قۇقى جوق. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى تولىققاندى ىسكە قوسىلمايىنشا, قورداعى قارجىنى مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە تولەۋ تۋرالى ناقتى شەشىم شىقپايىنشا, قاراجاتتىڭ ءبىر تيىنى دا جۇمسالمايدى. سون­دىقتان قوردىڭ قارجىسى كولەڭكەگە كەتەدى دەپ قاۋىپتەنۋدىڭ رەتى جوق.

– الەۋمەتتىك مەديتسينا­لىق ساقتاندىرۋ قورى كەپىلدەن­دىرىل­گەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمى شەڭبەرىندە قىزمەت كور­سەتۋدەن ۇمىتكەر ەمحانالار مەن كلينيكالاردىڭ بازاسىن جاساپ شىققانىنان حاباردارمىز. وعان قانشا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ەندى, سونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك كلينيكالاردىڭ ۇلەس سالماعى قانداي؟

– مىندەتتى مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ جۇيەسىنە جەكەمەنشىك كلينيكالاردى تارتۋداعى باستى ماقسات – ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالا­سىنا نارىق تالاپتارىن ەنگىزىپ, باسە­كەلەستىك تۋدىرۋ. قازىرگى ەنگى­زىلگەلى وتىرعان رەفورمانىڭ زاڭ­دىلىقتارى بويىنشا, قاي كلينيكا ادامدى كوبىرەك تارتادى, قايسىسى جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتەدى – سول ۇيىمدارعا قاراجات كوبىرەك بولىنەدى. بۇگىندە جەكەمەنشىك كليني­كالاردىڭ كوبى قارجى قورىن كوبەيتۋ ماقساتىندا قورمەن كەلى­سىم­شارتتار جاساۋعا ۇمتى­لىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە ولار­­دىڭ سانى 2 مىڭنان استى. ءالى دە ءوتى­نىش بەرىپ جاتقاندار بارشى­لىق. بۇل جۇمىستار جەلتوقسان ايىن­دا اياقتالادى. سوندا جەكە­مەن­شىك كلينيكالاردىڭ ۇلەس سال­ماعى ناقتى بەلگىلى بولادى. 1 جەلتوق­ساندا ستاتسيونارلىق جانە كونسۋل­تاتسيالىق-دياگنوستيكالىق كومەكتىڭ ناتيجەسىن شىعارامىز دا 15 جەل­توق­سانعا دەيىن تىركەلگەن جالپى كوم­پانيانىڭ سانىن انىقتايمىز.

مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇ­يەسى ەنگىزىلگەن ساتتە مەملەكەتتىك ەمحا­نالارعا جەكەمەنشىك كليني­كالار باسەكەلەس بولادى. جۇرتشى­لىق قاي ۇيىم جاقسى ەمدەيدى, سول ەمحاناعا تىركەلەتىنى ءسوزسىز. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك ەمدەۋ مەكە­مەلەرىندەگى كەزەكتى ازايتىپ, دارى­گەرلەردىڭ جۇكتەمەسىن قىسقا­ر­تۋعا ءتيىس. ءارى ەمحانالار دا ادام­دارىنان ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسايدى دەگەن ۇمىتتەمىز. 

– سوندا حالىق ساقتاندىرۋ قورىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان كەز كەلگەن كلينيكانى تاڭداۋعا مۇمكىندىگى بار عوي؟

– ارينە, جىلىنا ءبىر رەت ءوزى قالاعان كلينيكاسىن تاڭداۋعا قۇقىسى بار. نەگىزىنەن ۋچاسكەلىك تەراپەۆتەر, وتباسىلىق دارىگەرلەر كوبىنە جەرگىلىكتى ەمحانالاردا شوعىرلانعان. ەندى جەكەمەنشىك كلينيكالار دا حالىقتى وزدەرىنە كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن وسىنداي ۋچاس­كەلىك تەراپەۆتەر بولىمشەسىن اشىپ, العاشقى مەديتسينالىق-ساني­تارلىق كومەك كورسەتۋگە تالپى­نۋ­دا. ال ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – حالىق­قا كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىز­مەت­تىڭ ساپاسى مەن كولەمىن تەكسە­رىپ, ءبارى ستاندارتقا ساي بولعاندا عانا اتالعان كلينيكاعا قارجى ءبو­لىپ وتىرۋ. وسى ماقساتتا تاۋەل­سىز ساراپتاما قىزمەتىن قۇرۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. ونىڭ قۇرامى­نا ەل الدىندا بەدەلدى, كاسىبي جاعى­نان تانىمال بولعان تاجىريبەلى دارىگەرلەردى تارتپاقشىمىز. قازىرگى تاڭدا مەديتسينالىق سالاداعى كاسىبي اسسوتسياتسيالارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ناعىز ساراپشى اتىنا لايىقتى مامانداردى ىزدەستىرىپ جاتىرمىز. ولار كلينيكالاردىڭ ءاربىر پاتسيەنتتى ەمدەۋ تاسىلدەرىن قاراپ, دۇرىس-بۇرىستىعىن تەكسەرىپ, ساۋاتتى قورىتىندى جاساپ وتىرسا, جۇمىسىمىز دا العا جىلجيتىنى ءسوزسىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن 
قىمبات توقتامۇرات,
 «ەگەمەن قازاقستان»